श्रीकृष्ण उवाच स्नानार्थं मृत्तिकां मंत्रैर्गृह्णीयादंभसि स्थितः ।।4.31.१
श्रीकृष्ण म्हणाले:
इमं मंत्रं पठन्पार्थ आदित्याय प्रदर्शयेत्
हे पार्था, हा मंत्र म्हणत सूर्याला अर्पण करावा.
तां मृदं शिरसि प्रार्थ्य पूर्वं दत्त्वांगसंधिषु
ती माती डोक्यावर ठेवून, आधी ती सर्व सांध्यांवर लावावी.
त्वमापो योनिः सर्वेषां दैत्यदानवरक्षसाम्
तू सर्व जलांची जननी आहेस, दैत्य, दानव आणि राक्षस यांचा उगम आहेस.
स्नातोऽहं सर्वतीर्थेषु सर्वप्रस्रवणेषु च
मी सर्व तीर्थांमध्ये आणि पवित्र प्रवाहांमध्ये स्नान केले आहे.
ध्यायन्ध्वनिमिमं मंत्रं ततः स्नानं समाचरेत् न जल्पेच्च न वीक्षेत क्वचित्पापिष्ठमेव हि
हा मंत्र मनात ठेवून मग स्नान करावे; त्या वेळी कुणाशी बोलू नये किंवा अशुद्ध वस्तूंकडे पाहू नये.
दूर्वाश्वत्थौ शमीं स्पृष्ट्वा मां च मंत्रेण मंत्रवित्
दूर्वा, अश्वत्थ आणि शमी या झाडांना आणि मलाही मंत्राने स्पर्श करावा.
त्वं दूर्वेऽमृतजन्मासि सर्वदेवैश्च वंदिता
हे दूर्वा, तू अमृतातून जन्मलेली आहेस आणि सर्व देवांनी तुझे स्तवन केले आहे.
( इति दूर्वामंत्रः शमी शमय तत्पापं यन्मया दुरनुष्ठि तम्
हे शमी, मी जे पाप चुकीच्या कृतीने केले आहेस, ते शांत कर.
( इति शमीमंत्रः) अश्वत्थमंगं लभते मंत्रमेतं निबोध मे शत्रूणां च समुत्थानमश्वत्थ शमयस्व मे ।। 4.31.
हे अश्वत्थ, माझ्या शत्रूंचा उदय शांत कर. हा मंत्र ऐक.
( इत्यश्वत्थमंत्रः) गां दद्यात्तु ततो देवीं सवत्सां सप्रदक्षिणाम्
मग वत्सासह गायीला प्रदक्षिणा घालून तिला दान द्यावे.
सर्वदेवमये देवि दैवतैस्त्वं सुपूजिता
हे देवी, सर्व देवतांनी बनलेली, तू देवतांकडून उत्तम प्रकारे पूजिली गेली आहेस.
( इति गोमंत्रः) एवं मंत्रं पठन्पार्थ भक्तिभावेन भावितः
अशा प्रकारे, हे पार्था, भक्तीभावाने आणि मन लावून हा मंत्र म्हणावा.
प्रदक्षिणीकृता तेन पृथिवी नात्र संशयः
अशा प्रकारे प्रदक्षिणा घातल्याने पृथ्वीची प्रदक्षिणा होते, याबद्दल शंका नाही.
प्रक्षाल्य च मृदा पादौ आहिताऽग्निगृहं विशेत्
मातीने पाय धुऊन, अग्निगृहात प्रवेश करावा.
शर्वाय शर्वपुत्राय पार्वत्या गोः सुताय च भूयोभूयोयमाहुत्या हुत्वाहुत्वा जुहोति वै
शर्व, शर्वपुत्र, पार्वती आणि गायीचा पुत्र यांना पुन्हा पुन्हा आहुती द्यावी.
ओंकारपूर्वकैर्मंत्रैः स्वाहाकारांतयोजितैः
ओंकाराने सुरू होणाऱ्या आणि स्वाहा शब्दाने संपणाऱ्या मंत्रांनी आहुती द्यावी.
एभिमंत्रपदैर्भक्त्या शक्त्या वा काममेव वा
हे मंत्र, भक्तीने, शक्तीने किंवा इच्छेनुसार म्हणावेत.
भक्ष्यैर्नानाविधैरन्यैः शक्त्या वा मंत्रविद्वशी
मंत्र जाणणारा, आपल्या सामर्थ्यानुसार, विविध प्रकारच्या खाण्याच्या वस्तू किंवा इतर गोष्टींनी विधी करतो.
स्नपनं केचिदिच्छंति सगुडे ताम्रभाजने 4.31.
काही जण गुळ घालून तांब्याच्या भांड्यात स्नान करण्याची इच्छा करतात.
कृष्णागरुमयं चैव श्रीखण्डघटितं पुनः
काळ्या अगर लाकडाच्या किंवा चंदनाच्या भांड्यातही पुन्हा स्नान केले जाते.
अन्यैरालोहितैः पार्थ पुष्पैर्वस्त्रैः फलैः शुभैः
पार्था, इतर लाल फुले, शुभ वस्त्रे आणि फळे यांच्यानेही पूजा केली जाते.
यावद्धि शक्यते चित्तं वित्तवान्भक्तिभावितः
ज्याच्याकडे संपत्ती आहे आणि ज्याचे मन भक्तीने भरलेले आहे, तो आपल्या क्षमतेनुसार देतो.
किञ्चित्ताम्रमये पात्रे वंशजे मृन्मयेपि वा
कधी तांब्याच्या, बांबूच्या किंवा मातीच्या भांड्यातही हे केले जाते.
( ॐ अंगारकाय नमः शिरसि ॐ भौमाय नमः स्कंधयोः ॐ रक्ताय नमः उरसि ॐ आराय नमः जंघयोः एषाष्टपुष्पिका गुग्गुलं घृतसंयुक्तं कृष्णागरुसमन्वितम्
ॐ अंगारकाय नमः डोक्यावर, ॐ भौमाय नमः खांद्यावर, ॐ रक्ताय नमः छातीवर, ॐ आराय नमः पायांवर; ही आठ फुलांची पूजा आहे: गूगुळ, तूप आणि काळा अगर यांचा समावेश असलेली.
होमं कुर्वीत पूर्वोक्तैर्मंत्रैर्मंगलसं ज्ञितैः
पूर्वी सांगितलेल्या मंगलकारी मंत्रांनी अग्निहोत्र करावे.
निष्पावकं भोजनं वा दद्याच्छक्त्या सदक्षिणम्
आपल्या क्षमतेनुसार, डाळ नसलेले जेवण आणि योग्य दक्षिणा द्यावी.
पश्चाद्भुञ्जीत मौनेन भूमिं कृत्वा तु भाजनम्
नंतर, शांतपणे, जमिनीला ताट म्हणून वापरून जेवावे.
सर्वौषधिरसावासे सर्वदा सर्व दायिनि
सर्व औषधी वनस्पती असलेल्या ठिकाणी, नेहमी सर्व काही द्यावे.
युधिष्ठिर उवाच उपोष्या कतिमात्रा सा किमेका वद यादव ।। 4.31.
युधिष्ठिर म्हणाला: उपवास किती प्रमाणाचा असावा, तो एकच असतो का? हे यादव, मला सांग.