कृष्ण उवाच शंकरस्य महादेव्याः संवादं कुरुसत्तम
कृष्ण म्हणाले: हे कुरूश्रेष्ठ, शंकर आणि महादेवी यांचा संवाद ऐक.
कैलासशिखरे रम्ये बहुपुष्पफलोपगे
कैलासाच्या सुंदर शिखरावर, जिथे अनेक फुलं आणि फळं आहेत—
कदंबबकुलामोद वशीकृतमधुव्रते
जिथे कदंब आणि बकुळ यांच्या सुगंधाने मधमाशा आकर्षित होतात—
मृगर्क्षगजसिंहैश्च शाखामृगगणावृते
जिथे हरिण, कृष्णमृग, हत्ती आणि सिंह यांच्या कळपांनी ते ठिकाण वेढले आहे—
तपस्विभिर्महाभागैः सेवमानं समंततः
जिथे मोठ्या पुण्यवान तपस्वी सर्व बाजूंनी सेवा करतात—
अप्सरोभिः परिवृतमुमा नत्वाब्रवीदिदम् भगवन्देवदेवेश शूलपाणे वृषध्वज
अप्सरांनी वेढलेली उमा, वाकून म्हणाली: 'हे भगवन्, देवांचा देव, त्रिशूळधारी, वृषध्वज—'
कथयस्व महेशान तृतीयाव्रतमुत्तमम्
'हे महेश, तिसऱ्या उत्तम व्रताबद्दल मला सांग.'
नारी स्वर्गं शुभं रूपमारोग्यं श्रियमुत्तमाम् विहस्य शंकरः प्राह किं व्रतेन तव प्रिये
स्त्रीला स्वर्ग, शुभ रूप, आरोग्य आणि उत्तम श्री मिळते. हसत शंकर म्हणाले, 'प्रिय, तुला व्रताचा काय उपयोग?'
ये कामास्त्रिषु लोकेषु दिव्या भूम्यंतीरक्षजाः 4.21.
तीनही लोकांमध्ये — दैवी, पृथ्वीवरील आणि जलचर — जी जी इच्छा आहेत,
उमोवाच किंचित्त्रिभुवनाभोगभूषणे शशिभूषणे
उमा म्हणाली — हे चंद्राला अलंकार म्हणून धारण करणारे, आणि तीनही लोकांच्या सुखभोगांचे भूषण असणारे,
भक्त्या स्त्रियो हि मां देव प्रजपंति शुभाशुभम्
देवा, भक्तीने स्त्रिया माझ्यापुढे शुभ आणि अशुभ गोष्टी म्हणतात.
सुशीलास्तपसा काश्चिच्छ्वश्रुभिः पीडिता भृशम्
काही सुशील स्त्रिया कठोर तपामुळे आणि अश्रूंमुळे फारच त्रस्त होतात.
एवं वहुविधैर्दुःखैः पीड्यमानास्तु दारुणैः
अशा अनेक प्रकारच्या कठीण दुःखांनी त्या पीडित होतात.
येन ताः सुखसंभोगरूपलावण्यसंपदा तन्मे कथय तत्त्वेन व्रतानामुत्तमं व्रतम्
त्या सुख, भोग, रूप, सौंदर्य आणि संपत्ती कशामुळे मिळवतात? मला खरीखुरी सांग, सर्व व्रतांमध्ये श्रेष्ठ व्रत कोणते आहे.
मुखं प्रक्षाल्य हस्तौ च पादौ चैव समाहिताः
चेहरा, हात आणि पाय नीट धुऊन, मन एकाग्र करून,
उपवासस्य नियमं दंतधावनपूर्वकम्
दात घासून, उपवासाचे नियम पाळतात.
स्नात्वा तीर्थजले शुभ्रे वाससी परिधाय च
पवित्र तीर्थाच्या पाण्यात स्नान करून, स्वच्छ वस्त्र परिधान करतात.
अर्चयंति सदा देवि त्वां भक्त्या भक्तवत्सले
त्या नेहमी भक्तीने, भक्तांना प्रिय असणाऱ्या देवी, तुझी पूजा करतात.
यदृच्छालाभसंपन्नैर्धूपदीपार्चनादिभिः 4.21.
जसे काही सहज मिळेल, त्यातून धूप, दीप, पूजा वगैरे करतात.
पात्रे ताम्रमये शुद्धे जलाक्षतविमिश्रिते
शुद्ध तांब्याच्या पात्रात, पाणी आणि अक्षता मिसळून,
शिरसि प्रक्षिपेत्तोयं ध्यायंती मनसेप्सितम्
ते पाणी डोक्यावर ओतावे आणि मनात हवी ती गोष्ट आठवावी.
भद्रेश्वरा ततो देवी ललिता शंकरप्रिया
मग, भद्रेश्वरा देवी, ललिता, शंकराला प्रिय असणारी,
सौभाग्यारोग्यपुत्रार्थमर्थार्थं हरवल्लभे
सौभाग्य, आरोग्य, पुत्र आणि धन यासाठी, हे हराच्या प्रिय,
दत्त्वा हिरण्यं तत्तस्मै प्राश्नीयाच्च कुशोदकम्
त्या व्यक्तीस सोनं द्यावं आणि कुशाच्या पाण्याचा प्राशन करावा.
ध्यायमाना उमां दैवीं हरिते यवसंस्तरे
हिरव्या जवाच्या आसनावर बसून, दिव्य उमा देवीचे ध्यान करावे.
यथाशक्ति द्विजान्पूज्य ततो भुञ्जीत वाग्यता
आपल्या शक्तीनुसार ब्राह्मणांची पूजा करून, मग मौन पाळून जेवावे.
द्वितीये पार्वतीनाम तृतीये शंकरप्रिया
दुसऱ्या महिन्यात तिला पार्वती म्हणतात; तिसऱ्या महिन्यात ती शंकराची प्रिय आहे असं म्हणतात.
दक्षस्य दुहिता षष्ठे मैनाकी सप्तमे स्मृता
सहाव्या महिन्यात ती दक्षाची मुलगी म्हणून ओळखली जाते; सातव्या महिन्यात तिला मैनाकी असं म्हणतात.
दशमे मासि विख्याता देवि सौभाग्यदायिनी ।।4.21.
दहाव्या महिन्यात देवीला सौभाग्य देणारी म्हणून प्रसिद्धी आहे.
कुशोदकं पयः सर्प्पिर्गोमूत्रं गोमय फलम्
कुशाचं पाणी, दूध, तूप, गायीचं मूत्र, गायीचं शेण आणि फळ—