माहात्म्यं सवितुश्चात्र तीर्थानां च विशाम्पते । नारायणस्य माहात्म्यं तथा रुद्रस्य कथ्यते
इथे सावित्रीचे तथा तीर्थस्नानांच्या महत्त्वाचे वर्णन केले आहे; तसेच नारायण आणि रुद्र यांच्या महात्म्याचे पाठही ऐकविले आहे.
महाभाग्यं च विप्राणां माहात्म्यं पुस्तकस्य च । दुर्गादेव्यास्तथा चोक्तं सत्यस्य च महामते
पाठात विद्वान ब्राह्मणांच्या महान भाग्याचे, ग्रंथाच्या पवित्रतेचे तसेच देवी दुर्गेच्या आणि सत्याचे महिमा सांगितला आहे, हे पंडितांनो.
संक्षिप्तं संविधानं च धर्मं स्त्रीपुंसयोरपि । विभागं धर्मद्यूतं च कथकानां च शोधनम्
स्त्रि-पुरुष दोघांनाही लागू पडणाऱ्या धर्माचे संक्षिप्त सूत्र, धर्मकर्मांचे विभाग आणि कथाकथन करणाऱ्यांची शुद्धीची पद्धती यांचे निर्देश दिले आहेत.
वैश्यशूद्रोपचारं च संकीर्णानां च संभवम् । आपद्धर्मं च वर्णानां प्रायश्चित्तविधिं तथा
वैश्य-शूद्रांची सेवा कशी करावी, मिश्रवर्णांची उत्पत्ती, आकस्मिक कर्तव्ये आणि वर्णांवरील प्रायश्चित्त विधी यांचे वर्णन केले आहे.
संध्याविधिं प्रेतशुद्धिं स्नानतर्पणयोर्विधिम् । वैश्वदेवविधिं चापि तथा भोज्यविधिं नृप
संध्यावंदनाचे नियम, मृतांचे शुद्धीकरणाचे विधी, स्नान आणि आहुतीचे संस्कार, वैश्वदेवयज्ञ आणि राज्यकर्त्याच्या अन्नविनियोगाचे कायदे येथे नोंदले आहेत.
लक्षणं दन्तकाष्ठस्य चरणव्यूहमुत्तमम् । संसारगमनं चैव त्रिविधं कर्मसम्भवम्
दातुळ्याच्या गुणविशेष आणि उत्तम आसनव्यवस्थेचे लक्षणे सांगितली आहेत; लौकिक जीवनाचा प्रवाह त्रैविध्य आहे आणि तो कर्मातून उद्भवतो.
नैःश्रेयसं कर्मणां च गुणदोषपरीक्षणम् । दाराणां लक्षणं प्रोक्तं तथा पात्रपरीक्षणम्
कर्मद्वारे सर्वोत्कृष्ट कल्याण साधण्याचे मार्ग, पुण्य-दोषांचे मूल्यांकन, पत्न्यांचे लक्षणे आणि पात्रांची चाचणी यांची घोषणा केलेली आहे.
प्रसूतिं चापि गर्भस्य तथा कर्मफलं नृप । जातिधर्मान्कुलधर्मान्वेदधर्मांश्च पार्थिव
भ्रूणाचा जन्म व प्रसव आणि कर्मांचे फल स्पष्ट केले आहेत; तसेच जाति, कुल व राजांना परिचित असलेली सांसारिक कर्तव्ये यांचे बंधन स्पष्ट करण्यात आले आहे.
वैतानव्रतिकानां च तथासौ प्रोक्तवान्विभुः । ब्रह्मा कुरुकुलश्रेष्ठ शंकराय महात्मने
सम्राटाने तसेच वैश्टान्यव्रतींसाठीचे नियम घोषित केले; ब्रह्माने हेच कुरुवंशातील श्रेष्ठांना आणि महान शंकराला सांगितले.
शंकरेण तथा विष्णोः कथितं कुरुनन्दन । विष्णुनापि पुनः प्रोक्तं नारदाय महीपते
शंकराने हे कुरूवंशीय विष्णुजन Proud म्हणालेल्या वंशजाला सांगितले; आणि नारदासुद्धा हे विष्णूबद्दल ह्या बाबतीत उपदेश केले, हे राजांनो स्मरा.
नारदात्प्राप्तवाञ्छक्रः शक्रादपि पराशरः । पराशरात्ततो व्यासो व्यासादपि मया विभो
नारदाने हे ग्रहण केले, नंतर इन्द्राने (शक्‍राने) ते ग्रहण केले; शक्रापासून पराशर, पराशरापासून वेदव्यास; आणि वेदव्यासापासून, हे राजांनो, मला हे मिळाले.
एवं परम्पराप्राप्तं पुराणमिदमुत्तमम् । शृणु त्वमपि राजेन्द्र मत्सकाशात्परं हितम्
अशाप्रकारे हा उत्तम पुराण पुरुषपरंपरेने प्राप्त झाला आहे; ऐका, हे राजांनो, तुम्हालाही ऐकावे — कारण हे अत्यंत हितकारक आहे आणि साधकांसाठी लाभदायक आहे.
सर्वाण्येव पुराणानि संज्ञेयानि नरर्षभ । द्वादशैव सहस्राणि प्रोक्तानीह मनीषिभिः
हे मानवमात्रांनो सर्व पुराणं असेच म्हणावी लागतात; विद्वान माणसांनी सांगितले आहे की त्यांची संख्या नेमकी बाराशे शंभर आहे.
पुनर्वृद्धिं गतानीह आख्यानैर्विविधैर्वृष । यथा स्कान्दं तथा चेदं भविष्यं कुरुनन्दन
पुन्हा एकदा, हे कुरु वंशाचे वंशज, इथे वृद्धी व वृद्धीची अनेक कथासंग्रहणी सांगितली आहे — असे करून स्कंद व तसेच शेद्हही कथित होतील.
स्कान्दं शतसहस्रं तु लोकानां ज्ञातमेव हि । भविष्यमेतदृषिणा लक्षार्द्धं संख्यया कृतम्
स्कंदाला शंभर हजार लोकसर्ग माहित आहे; हे भविष्यवाणीलेखन द्रष्ट्याने दहा हजारगुण व अर्ध्याहजार रूपात रचले आहे.
तच्छ्रुत्वा पुरुषो भक्त्या इदं फलमवाप्नुयात् । ऋद्धिर्वृद्धिस्तथा श्रीश्च भवन्ति तस्य निश्चितम्
हे भक्तिपूर्वक ऐकले तर व्यक्तीला त्याचे फळ प्राप्त होते: निःसंदेह त्याला समृद्धि, वृद्धी आणि वैभव प्राप्त होईल.
सुमन्तुरुवाच शृणुष्वेदं महाबाहो पुराणं पञ्चलक्षणम् । यच्छ्रुत्वा मुच्यते राजन्पुरुषो ब्रह्महत्यया
सुमन्तु म्हणाला: ऐका आता हा पाच चिह्नांचा महाबाहु पुराण; हे ऐकून राजा वा सामान्य माणूसही ब्राह्मणहत्येच्या पापापासून मुक्त होतो.
पर्वाणि चात्र वै पञ्च कीर्तितानि स्वयम्भुवा । प्रथमं कथ्यते ब्राह्मं द्वितीयं वैष्णवं स्मृतम्
आत्मजन्मानं म्हणाले गेले त्या परंपरेत पाच प्रकारचे पर्व वर्णिले आहेत: प्रथम ब्राह्म, दुसरे वैष्णव म्हणतात.
तृतीयं शैवमाख्यातं चतुर्थं त्वाष्ट्रमुच्यते । पञ्चमं प्रतिसर्गाख्यं सर्वलोकैः सुपूजितम्
तिसरे शैव असे नाविले गेले, चौथे त्वष्टा म्हणतात, आणि पाचवे प्रतिसर्ग नावाने जगभऱ्‍यात पूज्य आहे.
एतानि तात पर्वाणि लक्षणानि निबोध मे । सर्गश्च प्रतिसर्गश्च वंशो मन्वन्तराणि च
हे पित्यांनो, हे पर्व आणि त्यांची चिन्हे माझी स्पष्ट करा: सृष्टी आणि पुनर्सृष्टी, कुलपरंपरा आणि मन्वंतर हे सांग.
वंशानुचरितं चैव पुराणं पञ्चलक्षणम् । चतुर्दशभिर्विद्याभिर्भूषितं कुरुनन्दन
हे पुराण राजवंशाची वंशमर्यादा कथन करते आणि पाच प्रधान लक्षणे धारण करते; ते चौदह विद्याशाखांनी अलंकृत आहे व कुरुवंशाच्या वंशजाला संबोधले आहे.
अङ्गानि चतुरो वेदा मीमांसा न्यायविस्तरः । पुराणं धर्मशास्त्रं च विद्या ह्येताश्चतुर्दश
चतुर्लिंगा म्हणजे वेद; मीमांसा व न्याय त्यांचे विस्तृत विवेचन करतात. हे पुराण धर्मशास्त्र आहे, आणि चौदाह विद्याशाखा एकत्र ज्ञान म्हणतात.
आयुर्वेदो धनुर्वेदो गान्धर्वश्चैव ते त्रयः । अर्थशास्त्रं चतुर्थं तु विद्या ह्यष्टादशैव ताः
आयुर्वेद, धनुर्वेद आणि गांधर्व ही तिन्ही कलाः; अर्थशास्त्र हे चौथे — अशा प्रकारे हे अठराविध ज्ञानमाला मोजली जाते.
प्रथमं कथ्यते सर्गो भूतानामिह सर्वशः । यच्छ्रुत्वा पापनिर्मुक्तो याति शान्तिमनुत्तमाम्
प्रथम सर्व प्राण्यांची सृष्टी (सर्ग) वर्णिली असते; हे ऐकून मनुष्य पापमुक्त होतो आणि परम शांति प्राप्त करतो.
जगदासीत्पुरा तात तमोभूतमलक्षणम् । अविज्ञेयमतर्क्यं च प्रसुप्तमिव सर्वशः
प्राचीन काळी जग अंधारात होते, रूपविरहित आणि अस्पष्ट; सर्व वस्तू जणू अनुत्थित अवस्थेत होत्या, सामान्य विवेकाच्या पलीकडे आणि अज्ञेय.
ततः स भगवानीशो ह्यव्यक्तो व्यञ्जयन्निदम् । महाभूतानि वृत्तौजाः प्रोत्थितस्तमनाशनः
तेव्हा ईश्वर, परम सत्ता, अव्यक्ताने हे व्याहित घडविले: महाभौतिके क्रमाने उत्पन्न झाल्या, प्राथमिक अंधार ज्वलित करून नष्ट झाल्या.
योऽसावतीन्द्रियोऽग्राह्यः सूक्ष्मोऽव्यक्तः सनातनः । सर्वभूतमयोऽचिन्त्यः स एष स्वयमुत्थितः
जे इंद्रियांमध्ये सर्वोपरि आहे, अकल्पनीय, सूक्ष्म, अव्यक्त आणि शाश्वत — सर्व प्राण्यांत व्यापलेले, विचाराच्या पलीकडे — तेच आत्मा स्वतः उदयाला आले.
योऽसौ षड्विंशको लोके तथा यः पुरुषोत्तमः । भास्करश्च महाबाहो परं ब्रह्म च कथ्यते
जो जगात षट्विंशत्त्वचार आहे, माणसांत श्रेष्ठ; महाबाहो, त्याचे वर्णन सूर्य आणि परम ब्रह्म म्हणून केले आहे.
सोऽभिध्याय शरीरात्स्वात्सिसृक्षुर्विविधाः प्रजाः । अत एव ससर्जादौ तासु वीर्यमवासृजत्
'देह' म्हणुन ओळखला गेलेला, त्याच्यापासून अनेक प्रकारची जीवांची उत्पत्ती झाली; प्रथम सृष्टीत त्याने त्यांचे जीवनशक्ती त्यात प्रक्षेपित केली.
यस्मादुत्पद्यते सर्वं सदेवासुरमानुषम् । बीजं शुक्रं तथा रेत उग्रं वीर्यं च कथ्यते
ज्यापासून सर्व — देव, असुर आणि मानव — जन्म घेतात: बीज (बीज), शुक्र (शुक्र), तेजस्वी वीर्य (रेठा) आणि वीज (वीर्य) असे नामकरण झाले.