गीर्गिरा भारती वाणी वाचा मेधा सरस्वती
बोलणे, भाषा, वाणी, उच्चार, बुध्दी आणि सरस्वती—
देवर्षिपितृधर्माणां निंदका नास्तिकाः शठाः
देव, ऋषी, पितर आणि धर्म यांची निंदा करणारे नास्तिक आणि कपटी असतात.
अनध्यायेषु शास्त्राणि पाठयंति पठंति च
ज्या काळात वाचन वर्ज्य आहे, त्या वेळी ते शास्त्रांचे पठण आणि अध्यापन करतात.
प्रेतास्तु पितरः प्रोक्तास्तेषां तस्यां तु संचरः
मृत झालेले पूर्वज पितर म्हणून ओळखले जातात; त्यांची गती तिथेच असते.
अग्निष्वात्ता बर्हिषद आज्यपाः सोमपास्तथा
अग्निष्वात, बर्हिषद, आज्यप आणि सोमप हे सुद्धा—
पुत्रैः पौत्रैश्च दौहित्रैः स्वधामंत्रैः सुपूजिताः
पुत्र, नातू आणि मुलीच्या मुलाकडून स्वधा मंत्रांनी योग्य प्रकारे पूजिले गेले की—
कार्तिके शुक्लपक्षस्य द्वितीयायां युधिष्ठिर
कार्तिक महिन्यात शुक्ल पक्षातील द्वितीयेला, युधिष्ठिरा—
द्वितीयायां महोत्सर्गे नारकीयाश्च तर्पिताः भ्रामिता नर्तितास्तुष्टाः स्थिताः सर्वे यदृच्छया
द्वितीयेला महोत्सवात, नरकातीलही पितर तृप्त होतात, त्यांना फिरवले जाते, नाचवले जाते, ते आनंदी होतात आणि इच्छेनुसार राहतात.
तेषां महोत्सवो वृत्तो यमराष्ट्रे सुखावहः 4.14.
त्यांच्यासाठी यमराजाच्या राज्यात मोठा उत्सव होतो, जो सुख देणारा असतो.
अस्यां निजगृहे पार्थ न भोक्तव्यमतो बुधैः
या दिवशी, पार्था, ज्ञानी लोकांनी स्वतःच्या घरी जेवू नये.
दानानि च प्रदेयानि भगिनीभ्यो विधानतः
बहिणींना योग्य पद्धतीने दान द्यावे.
सर्वा भगिन्यः संपूज्या अभावे प्रतिपत्तिगाः
सर्व बहिणींना सन्मान द्यावा; त्यांची अनुपस्थिती असल्यास, त्यांच्या जागी असणाऱ्यांना सन्मान द्यावा.
मातुलस्य सुताहस्ताद्वितीयायां पुनर्नृप
राजा, द्वितीयेला मामा आपल्या मुलीच्या हातून—
भोक्तव्यं सहजायाश्च भगिन्या हस्ततः परम्
स्वतःच्या पत्नीच्या हातून, आणि नंतर बहिणीच्या हातून जेवावे.
धन्यं यशस्यमायुष्यं धर्मकामार्थवर्द्धनम्
हे व्रत केल्याने धन, कीर्ती, दीर्घायुष्य मिळते आणि धर्म, काम, अर्थ यांची वाढ होते.
यस्यां तिथौ यमुनया यमराजदेवः सम्भोजितो जगति सत्त्वरसौहृदेन
ज्या तिथीला यमुनाने यमराजाची सर्व जीवांशी मैत्रीभावाने पूजा केली,
अशून्यशयनमाहात्म्यवर्णनम् गार्हस्थ्यं तच्च भवति दंपत्योः प्रीयमाणयोः
‘अशून्यशयन’ या व्रताचे महत्त्व सांगतो. हे व्रत प्रेमळ पती-पत्नींमध्ये स्नेह वाढवते.
पत्नीहीनः पुमान्पत्नी भर्त्रा विरहिता तथा
पत्नी नसलेला पुरुष, आणि नवऱ्यापासून दूर असलेली स्त्री,
तद्ब्रूहि देवदेवेश विधवा स्त्री न जायते
देवतांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या प्रभू, स्त्री विधवा होऊ नये यासाठी काय करावे हे मला सांगा.
यामुपोष्य न वैधव्यं प्राप्नोति स्त्री युधिष्ठिर
युधिष्ठिरा, कोणते व्रत पाळल्याने स्त्रीला विधवापण येत नाही?
पत्नीविमुक्तश्च नरो न कदाचित्प्रजायते
पत्नीपासून वेगळा राहणारा पुरुष कधीच संततीसंपन्न होत नाही.
अशून्यशयनं नाम तदा ग्राह्या च सा तिथिः
त्याला ‘अशून्यशयन’ असे म्हणतात आणि ती तिथी पाळावी.
कृष्णपक्षे द्वितीयायां श्रावणे नृपसत्तम
राजन, श्रावण महिन्यात कृष्ण पक्षातील द्वितीया या दिवशी,
कृत्वा पितॄन्मनुष्यांश्च देवान्सं तर्प्य भक्तिमान्
पूर्वज, माणसे आणि देव यांना भक्तीने तृप्त करून,
तत्रस्थं श्रीधरं श्रीशं भक्त्याभ्यर्च्य श्रिया सह
त्या ठिकाणी लक्ष्मीसमवेत असलेल्या श्रीधराची भक्तीभावाने पूजा करावी.
इममुच्चारयेन्मंत्रं प्रणम्य जगतः पतिम् 4.15.
जगाचा स्वामी असलेल्या प्रभूला वंदन करून हा मंत्र म्हणावा:
गार्हस्थ्यं मा प्रणाशं मे यातु धर्मार्थकामदम् पितरो मा प्रणश्यंतु मत्तो दांपत्यभेदतः
माझे गृहस्थाश्रम कधीही नष्ट होऊ नये, त्यातून धर्म, अर्थ, काम मिळो. पती-पत्नीच्या विभाजनामुळे माझ्या पूर्वजांचे कल्याण नष्ट होऊ नये.
लक्ष्म्या वियुज्यते कृष्ण न कदाचिद्यथा भवान्
कृष्णा, जसे तू कधीही लक्ष्मीपासून वेगळा होत नाहीस,
लक्ष्म्या न शून्यं वरद यथा ते शयनं सदा
वरद, जसे तुझे शयन नेहमी लक्ष्मीने भरलेले असते,
एवं प्रसाद्य पूजां च कृत्वा लक्ष्म्या हरेस्तथा विप्राय दक्षिणां दद्यात्स्व शक्त्या फलसंयुताम्
अशा प्रकारे लक्ष्मीसमवेत हरिची पूजा करून, आपल्या शक्तीनुसार फळासह ब्राह्मणास दक्षिणा द्यावी.