गोपिताश्च सदा लोके न प्रोक्ताश्च मया क्वचित्
ही नेहमी जगात गुप्त ठेवली जातात आणि मी कधीच कुठे सांगितली नाहीत.
एका तु श्रावणे मासि अन्या भाद्रपदे तथा
एक श्रावण महिन्यात येते, दुसरे भाद्रपद महिन्यात येते.
श्रावणे कलुषा नाम प्रोष्ठपादे च गीर्मला
श्रावणात तिला कलुषा म्हणतात आणि प्रोष्ठपदात गीर्मला म्हणतात.
कस्मात्सा कलुषा प्रोक्ता कस्मात्सा गीर्मला मता । कस्मात्सा प्रेतसंचारा कस्माद्याम्या प्रकीर्तिता
तिला कलुषा का म्हणतात? गीर्मला का समजतात? ती प्रेतांच्या संगतीची का आहे? यामी का म्हणतात?
ब्रह्महत्यापनोदार्थमश्वमेधे प्रवर्तिते
ब्रह्महत्या दूर करण्यासाठी अश्वमेध यज्ञात हे व्रत प्रचलित झाले.
क्रोधादिन्द्रेण वजेण ब्रह्महत्या निषूदिता
इंद्राने रागाने वज्राने ब्रह्महत्या नष्ट केली.
नार्यां ब्रह्महने वह्नौ संविभज्य यथाक्रमम्
स्त्रीला, ब्राह्मणाला आणि अग्नीत योग्य क्रमाने दान करावे.
नारीवृक्षनदीभूमिवह्निब्रह्महनेष्वथ
स्त्री, झाड, नदी, पृथ्वी, अग्नी आणि ब्राह्मण यांना—
मधुकैटभयो रक्ते पुरा मग्नेति मेदिनी 4.14.
पूर्वी मधु आणि कैटभ यांच्या रक्तामुळे पृथ्वी लाल झाली होती.
नद्यः पूरमलाः सर्वा वह्नेर्धूमशिखा मलः
सर्व नद्या अपवित्र झाल्या; अग्नीचा धूर आणि ज्वाळाही अपवित्र आहेत.
गीर्गिरा भारती वाणी वाचा मेधा सरस्वती
बोलणे, भाषा, वाणी, उच्चार, बुध्दी आणि सरस्वती—
देवर्षिपितृधर्माणां निंदका नास्तिकाः शठाः
देव, ऋषी, पितर आणि धर्म यांची निंदा करणारे नास्तिक आणि कपटी असतात.
अनध्यायेषु शास्त्राणि पाठयंति पठंति च
ज्या काळात वाचन वर्ज्य आहे, त्या वेळी ते शास्त्रांचे पठण आणि अध्यापन करतात.
प्रेतास्तु पितरः प्रोक्तास्तेषां तस्यां तु संचरः
मृत झालेले पूर्वज पितर म्हणून ओळखले जातात; त्यांची गती तिथेच असते.
अग्निष्वात्ता बर्हिषद आज्यपाः सोमपास्तथा
अग्निष्वात, बर्हिषद, आज्यप आणि सोमप हे सुद्धा—
पुत्रैः पौत्रैश्च दौहित्रैः स्वधामंत्रैः सुपूजिताः
पुत्र, नातू आणि मुलीच्या मुलाकडून स्वधा मंत्रांनी योग्य प्रकारे पूजिले गेले की—
कार्तिके शुक्लपक्षस्य द्वितीयायां युधिष्ठिर
कार्तिक महिन्यात शुक्ल पक्षातील द्वितीयेला, युधिष्ठिरा—
द्वितीयायां महोत्सर्गे नारकीयाश्च तर्पिताः भ्रामिता नर्तितास्तुष्टाः स्थिताः सर्वे यदृच्छया
द्वितीयेला महोत्सवात, नरकातीलही पितर तृप्त होतात, त्यांना फिरवले जाते, नाचवले जाते, ते आनंदी होतात आणि इच्छेनुसार राहतात.
तेषां महोत्सवो वृत्तो यमराष्ट्रे सुखावहः 4.14.
त्यांच्यासाठी यमराजाच्या राज्यात मोठा उत्सव होतो, जो सुख देणारा असतो.
अस्यां निजगृहे पार्थ न भोक्तव्यमतो बुधैः
या दिवशी, पार्था, ज्ञानी लोकांनी स्वतःच्या घरी जेवू नये.
दानानि च प्रदेयानि भगिनीभ्यो विधानतः
बहिणींना योग्य पद्धतीने दान द्यावे.
सर्वा भगिन्यः संपूज्या अभावे प्रतिपत्तिगाः
सर्व बहिणींना सन्मान द्यावा; त्यांची अनुपस्थिती असल्यास, त्यांच्या जागी असणाऱ्यांना सन्मान द्यावा.
मातुलस्य सुताहस्ताद्वितीयायां पुनर्नृप
राजा, द्वितीयेला मामा आपल्या मुलीच्या हातून—
भोक्तव्यं सहजायाश्च भगिन्या हस्ततः परम्
स्वतःच्या पत्नीच्या हातून, आणि नंतर बहिणीच्या हातून जेवावे.
धन्यं यशस्यमायुष्यं धर्मकामार्थवर्द्धनम्
हे व्रत केल्याने धन, कीर्ती, दीर्घायुष्य मिळते आणि धर्म, काम, अर्थ यांची वाढ होते.
यस्यां तिथौ यमुनया यमराजदेवः सम्भोजितो जगति सत्त्वरसौहृदेन
ज्या तिथीला यमुनाने यमराजाची सर्व जीवांशी मैत्रीभावाने पूजा केली,
अशून्यशयनमाहात्म्यवर्णनम् गार्हस्थ्यं तच्च भवति दंपत्योः प्रीयमाणयोः
‘अशून्यशयन’ या व्रताचे महत्त्व सांगतो. हे व्रत प्रेमळ पती-पत्नींमध्ये स्नेह वाढवते.
पत्नीहीनः पुमान्पत्नी भर्त्रा विरहिता तथा
पत्नी नसलेला पुरुष, आणि नवऱ्यापासून दूर असलेली स्त्री,
तद्ब्रूहि देवदेवेश विधवा स्त्री न जायते
देवतांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या प्रभू, स्त्री विधवा होऊ नये यासाठी काय करावे हे मला सांगा.
यामुपोष्य न वैधव्यं प्राप्नोति स्त्री युधिष्ठिर
युधिष्ठिरा, कोणते व्रत पाळल्याने स्त्रीला विधवापण येत नाही?