मनुष्यत्वे च विप्रत्वं यः संप्राप्यातिदुर्ल्लभम्
आणि या मनुष्य जन्मात, जो ब्राह्मणत्व मिळवतो, तो फारच दुर्मिळ असतो.
सर्वेषामेव देशानां मध्यदेशः परः स्मृतः
सर्व देशांमध्ये, मध्यदेश श्रेष्ठ मानला जातो.
एतस्मिन्भारते पुण्ये प्राप्य मानुष्यमध्रुवम् यः कुर्यान्नात्मनः श्रेयस्तेनात्मा वंचितः स्वयम्
या पुण्य भारतभूमीत, क्षणभंगुर मनुष्य जन्म मिळवून, जो स्वतःच्या कल्याणासाठी प्रयत्न करत नाही, तो स्वतःची फसवणूक करतो.
भोगभूमिः स्मृतः स्वर्गः कर्मभूमिरियं मता
स्वर्गाला भोगभूमी म्हणतात; ही पृथ्वी कर्मभूमी मानली जाते.
यावत्स्वास्थ्यं शरीरस्य तावद्धर्मं समाचर
जोपर्यंत शरीर निरोगी आहे, तोपर्यंत धर्माचे पालन कर.
अध्रुवेण शरीरेण ह्यध्रुवं यः प्रसाधयेत्
हे शरीर क्षणभंगुर असताना, जो क्षणिक गोष्टी मिळवण्याचा प्रयत्न करतो—
आयुषः खंडखडानि निपतंति तवा ग्रतः
आयुष्याचे तुकडे तुकडे तुझ्यासमोर पडत आहेत.
यदा न ज्ञायते मृत्युः कदा कस्य भविष्यति 4.6.
मृत्यू कधी आणि कुणासाठी येईल, हे कुणालाही माहीत नाही,
परित्यज्य यदा सर्वमेकाकी यास्यसि धुवम्
जेव्हा सर्व काही सोडून, एकट्याने जावे लागते, तेव्हा नक्कीच,
गृहीतदानपाथेया सुखं यांति महाध्वनि
ज्यांनी प्रवासासाठी सामान गोळा केले आहे, ते मोठ्या मार्गावर आनंदाने जातात.
येषां द्विजेन्द्रवाहित्री पूर्णभांडा तु गच्छति
ज्यांच्यासाठी द्विजांचा वाहन भरलेले पुढे जाते,
इति ज्ञात्वा नरः पुण्यं कुर्यात्पापं विवर्जयेत् ।। पुण्येन याति देवत्वमपुण्यान्नरकं व्रजेत्
हे जाणून, माणसाने पुण्य करावे आणि पाप टाळावे; पुण्याने देवपद मिळते, पापाने नरकात जावे लागते.
ये मनागपि देवेशं प्रपन्नाः शरणं शिवम्
जे थोडे जरी का होईना, देवाधिदेव शिवाच्या शरण आले आहेत,
किं तु पापैर्महाघोरैः किञ्चित्कालं शिवाज्ञया
तरीसुद्धा, शिवाच्या आज्ञेने, फार भयंकर पापांमुळे, थोड्या काळासाठी—
ये पुनः सर्वभावेन प्रतिपन्ना महेश्वरम्
जे लोक पूर्ण मनाने महेश्वराची भक्ती करतात,
तस्मा द्विवर्धयेद्भक्तिमीश्वरे सततं बुधः
म्हणून बुद्धिमान माणसाने नेहमी परमेश्वरावरची आपली भक्ती दुप्पट करावी.
पापानि पंच परमार्थतयैव पार्थ दुःखप्रदानि सुचिरं पितृ राजलोके
पार्था, पाच पापे खरीखुरी दुःख देणारी असून, ती पितरांच्या आणि राजांच्या लोकांत दीर्घकाळ त्रास देतात.
शकटव्रतमाहात्म्यवर्णनम् व्रतोपवासनियमप्लवेनोत्तीर्यते सुखम्
व्रत आणि उपवास यांच्या शिस्तीने जीवन पार केल्यास सुख मिळते.
दुर्ल्लभं प्राप्य मानुष्यं विद्युत्पतनचञ्चलम्
हा मानवजन्म फार दुर्मिळ आहे आणि वीज चमकावी तसा क्षणभराचा असतो.
दान व्रतमयी कीर्तिर्यस्य स्यादिह देहिनः
ज्याच्या आयुष्यात दान आणि व्रत असते, त्याची कीर्ती या जगात टिकून राहते.
ज्ञायते नेह नामुत्र व्रतस्वाध्यायवर्जितः
इथे आणि पुढच्या जन्मात व्रत व शास्त्राध्ययन न करणारा कुणीही ओळखला जात नाही.
अत्र ते कथयिष्यामि इतिहासं पुरातनम्
आता मी तुला एक प्राचीन कथा सांगतो.
योगर्द्धिसिद्ध्या संसिद्धः कश्चित्सिद्धो महीतलम्
एकदा पृथ्वीवर योगसाधनेने सिद्धी मिळवलेला एक सिद्ध पुरुष होता.
निगीर्णदंतो लंबोष्ठः पिंगाक्षस्तनुमूर्द्धजः
त्याचे दात आत गेलेले, ओठ जाड, डोळे पिंगट आणि केस विरळ होते.
चिपिटाक्षः स्फुटितपाज्जंघाढ्यः कृशकूर्परः
त्याचे डोळे बसलेले, गुडघे आणि पाय फाटलेले, आणि कोपर सुकलेले होते.
मूलजालिकविप्रेण दृष्टः पृष्टश्च को भवान्
मूलजालिक वंशातील एका ब्राह्मणाने त्याला पाहिले आणि विचारले, 'तू कोण आहेस?'
कच्चिद्दृष्टा त्वया रंभा भाभासितदिगंतरा
'तुला कधी रम्भा दिसली का, जिला तिच्या तेजाने सर्व दिशांना प्रकाशमान केले आहे?'
गत्वा मद्वचनाद्वाच्या निर्वाच्या दोषदर्शिभिः
'माझ्या सांगण्यावरून तिच्याशी बोल, पण दोष दाखवणाऱ्यांशी बोलू नकोस.'
सिद्धः प्रसिद्धं तं विप्रं प्राहेदं विस्मयान्वितः
त्या सिद्ध पुरुषाने आश्चर्याने त्या प्रसिद्ध ब्राह्मणाला उत्तर दिले.
ब्राह्मणस्तमथोवाच विज्ञातोऽसि मया यथा
मग त्या ब्राह्मणाने त्याला सांगितले, 'मी तुला जसा आहेस तसा ओळखले आहे.'