एवमाद्यै्र्नरः पापैरुत्क्रांतेः समनंतरम्
अशा पापांमुळे, शरीर सोडताच लगेचच,
यमलोकं व्रजेत्तेन शरीरेण यमाज्ञया
माणूस त्या शरीरासकट यमाच्या आज्ञेने यमाच्या लोकात जातो.
तिर्यङ्मानुषदेहानामधर्मनिरतात्मनाम्
जनावरं आणि माणसांच्या शरीरांत, जे लोक अधर्मात गुंतलेले असतात,
विनयाचारयुक्तानां प्रमादात्स्खलितात्मनाम् 4.5.
शिस्तबद्ध आणि नीट वागणारे, पण असावधतेमुळे चुकलेले,
पारदारिकचौराणामन्यायव्यवहारिणाम्
परस्त्रीगमन करणारे, चोरी करणारे किंवा अन्यायाने वागणारे,
तस्मात्कृतस्य पापस्य प्रायश्चित्तं समाचरेत्
म्हणून केलेल्या पापाचं प्रायश्चित्त करावं.
यः करोति स्वयं कर्म कारयेद्वापि मोद येत्
जो स्वतः काही कर्म करतो, दुसऱ्याकडून करवून घेतो किंवा त्याला संमती देतो,
इति संक्षेपतः प्रोक्ताः पापभेदाः ससाधनाः
अशा प्रकारे, संक्षिप्तपणे सर्व पापांचे प्रकार आणि त्यांची साधनं सांगितली आहेत.
वाक्कायचित्तजनितैर्बहुभेदभिन्नैः कृत्यैः शुभाशुभफलोदयहेतुभूतैः
वाणी, शरीर आणि मनातून होणाऱ्या विविध कृतींमुळे, ज्या शुभ किंवा अशुभ फळांना कारणीभूत ठरतात—
शुभाशुभफलनिर्देशवर्णनम् श्रीकृष्ण उवाच संत्रासजननं घोरं विवशाः सर्वदेहिनः
शुभ आणि अशुभ फळांचे वर्णन श्रीकृष्ण म्हणाले— भीती उत्पन्न करणारे, भयंकर असे, सर्व जीवांसाठी अपरिहार्य असे—
गर्भस्थैर्जायमानैश्च बालैस्तरुणमध्यमैः
गर्भात असणारे, जन्म घेणारे, लहान मुले, तरुण आणि प्रौढ—
शुभाशुभफलं तत्र देहिनां प्रविचार्यते
तेथे, देहधारकांना मिळणारी शुभ आणि अशुभ फळं विचारात घेतली जातात.
न तेऽत्र प्राणिनः संति ये न यांति यमक्षयम्
इथे असे एकही प्राणी नाहीत, जे यमाच्या लोकात जात नाहीत.
तत्र ये शुभकर्माणः सौम्यचित्ता दयान्विताः ।।।८ ते नरा यांति सौम्येन पथा यमनिकेतनम्
जे सत्कर्म करणारे, सौम्य मनाचे आणि दयाळू असतात, हे लोक सौम्य मार्गाने यमाच्या निवासस्थानी जातात.
यः प्रदद्याद्द्विजेन्द्राणामुपानत्काष्ठपादुकाम्
जो श्रेष्ठ ब्राह्मणांना चपला किंवा पादत्राणं देतो,
छत्रदानेन गच्छंति यथा छत्रेण देहिनः
छत्र दान केल्याने, जसं छत्राखाली माणसं जातात तसं लोक पुढे जातात.
शिबिकाश्वप्रदानेन ततस्तेन सुखं व्रजेत्
जो एखाद्याला पालखी किंवा घोडा देतो, त्याला नंतर सुख मिळते.
आरामकर्ता छायासु शीतलासु सुखं व्रजेत्
जो बाग तयार करतो, थंड आणि सावलीच्या जागेत तो सुख अनुभवतो.
देवायतनकर्ता च यतीनामाश्रमस्य च 4.6.
जो देवांचे मंदिरे किंवा साधूंना आश्रम बांधतो—
देवाग्निगुरुविप्राणां मातापित्रोश्च पूजकाः
जे देव, अग्नी, गुरु, ब्राह्मण आणि स्वतःचे आईवडील यांचा सन्मान करतात—
द्योतयंतो दिशः सर्वा यांति दीपप्रदायिनः
जे दिवे देतात आणि सर्व दिशांना उजळवतात, ते पुढे जातात.
सर्व कामसमृद्धेन पथा गच्छंति गोप्रदाः
जे गायी दान करतात, ते सर्व इच्छा पूर्ण होणाऱ्या मार्गाने जातात.
आर्तौषधप्रदातारः सुखं यांति निराकुलाः
जे दुःखी लोकांना औषध देतात, ते आनंदाने आणि चिंता न करता पुढे जातात.
पादशौचप्रदानेन शीतलेन पथा व्रजेत्
पाय धुण्यासाठी पाणी दिल्यामुळे, माणूस थंड मार्गाने जातो.
हेमरत्नप्रदानेन याति दुर्गाणि निस्तरन्
सोने आणि रत्न दान केल्याने, माणूस संकटांवर मात करतो.
सर्वकामसमृद्धात्मा भूमिदानेन गच्छति
भूमी दान केल्याने, सर्व इच्छा पूर्ण झालेलं मनुष्यपण मिळतं.
इत्येवमादिभिर्दानैः सुखं यांति यमक्षयम्
अशा अनेक दानांमुळे, लोक सुखाने यमाच्या निवासस्थानी पोहोचतात.
सर्वेषामेव दानानामन्नदानं परं स्मृतम्
सर्व दानांमध्ये अन्नदान श्रेष्ठ मानलं जातं.
त्रयाणामपि लोकानां जीवितं ह्युदकं स्मृतम् 4.6.
तीनही लोकांसाठी पाणी हेच खऱ्या अर्थाने जीवन समजलं जातं.
अन्नं पानं च गोवस्त्रभूशय्याच्छत्रमासनम्
अन्न, पाणी, गायी, वस्त्र, जमीन, गादी, छत्री आणि आसन—