यः स्वयं मिष्टमश्नाति विप्रायान्यत्प्रयच्छति
जो स्वतः उत्तम अन्न खातो आणि ब्राह्मणाला दुसरेच काही देतो,
नियमान्स्वयमादाय ये त्यजंत्यजितेंद्रियाः
जे स्वतः व्रत घेतात पण इंद्रियांना आवर घालू शकत नाहीत म्हणून ते सोडून देतात,
पीडयंत्यतिभारेण सक्षतान्वाहयंति च
जे लोकांना जास्त ओझ्याने त्रास देतात आणि जखमी झालेल्यांनाही कामाला लावतात,
ये भग्नक्षतरोगार्तान्स्वगोरूपान्बुभुक्षया 4.5.
जे उपाशीपोटी आपल्याच गायींना, ज्या मोडलेल्या, जखमी, आजारी किंवा दुःखी आहेत, त्यांना मारतात,
वृषाणां वृषणान्येव पापिष्ठा गालयंति ये
जे वृषभांच्या वृषभांना कापतात, ते सर्वात पापी आहेत,
आश्रमं समनुप्राप्तं क्षुत्तृष्णाश्रमपीडितम्
जो आश्रमात पोहोचूनही भूक, तहान आणि थकवा याने त्रस्त असतो,
अनाथं विकलं दीनं बालं वृद्धं कृशातुरम्
अनाथ, अपंग, गरिब, लहान मूल, वृद्ध, खंगलेले आणि आजारी असे लोक,
अजाविको माहिषिकः सामुद्रो वृषलीपतिः
मेंढपाळ, म्हशीपालक, मासेमारी करणारा आणि नीच जातीच्या स्त्रीचा पती,
शिल्पिनः कारुका वैद्या हेमकारा नटा द्विजाः
कारागीर, शिल्पकार, वैद्य, सोनारे, नट आणि द्विज,
यश्चोदितमतिक्रम्य स्वेच्छया वा हरेत्करम्
जो ठरवलेले नियम पाळत नाही आणि आपल्या इच्छेने कर वसूल करतो,
उत्कोचकैरधिकृतैस्तस्करैश्च प्रपीड्यते
जो लाचखोर, अधिकारी आणि चोर यांच्या त्रासाला बळी पडतो,
ये द्विजाः प्रतिगृह्णंति नृपस्यान्यायवर्तिनः
जे द्विज अन्याय करणाऱ्या राजाकडून दान स्वीकारतात,
पारदारिकचौराणां यत्पापं पार्थिवस्य तत्
परस्त्रीगामी आणि चोर यांचे पाप राजावर पडते,
अचौरं चौरवत्पश्येच्चोरं वाऽचौररूपवत् 4.5.
निर्दोष माणसालाही चोरासारखे आणि चोराला निर्दोषासारखे पाहावे,
घृततैलान्नपानानि मधुमांससुरासवम्
तुप, तेल, अन्न, पाणी, मध, मांस आणि मद्य,
तृणं काष्ठं पुष्पपत्रमौषधं कांस्यभाजनम्
गवत, लाकूड, फुले, पाने, औषधी आणि कांस्याची भांडी,
ताम्रं सीसं त्रपुं काचं शंखाद्यं च जलोद्भवम्
तांबे, शिसे, टिन, काच, शंख आणि पाण्यातून तयार होणाऱ्या इतर वस्तू,
ऊर्णाकार्पासकौशेयभंगपट्टोद्भवानि च
ऊन, कापूस, रेशीम, भांग, पट आणि त्यापासून बनणाऱ्या वस्तू,
एवमादीनि चान्यानि द्रव्याणि विविधानि च
अशा प्रकारची इतरही अनेक वस्तू आहेत.
यद्वा तद्वा परद्रव्यमपि सर्षपमात्रकम्
हे असो किंवा ते असो, दुसऱ्याचं अगदी मोहरीएवढं सुद्धा काहीही असो—
एवमाद्यै्र्नरः पापैरुत्क्रांतेः समनंतरम्
अशा पापांमुळे, शरीर सोडताच लगेचच,
यमलोकं व्रजेत्तेन शरीरेण यमाज्ञया
माणूस त्या शरीरासकट यमाच्या आज्ञेने यमाच्या लोकात जातो.
तिर्यङ्मानुषदेहानामधर्मनिरतात्मनाम्
जनावरं आणि माणसांच्या शरीरांत, जे लोक अधर्मात गुंतलेले असतात,
विनयाचारयुक्तानां प्रमादात्स्खलितात्मनाम् 4.5.
शिस्तबद्ध आणि नीट वागणारे, पण असावधतेमुळे चुकलेले,
पारदारिकचौराणामन्यायव्यवहारिणाम्
परस्त्रीगमन करणारे, चोरी करणारे किंवा अन्यायाने वागणारे,
तस्मात्कृतस्य पापस्य प्रायश्चित्तं समाचरेत्
म्हणून केलेल्या पापाचं प्रायश्चित्त करावं.
यः करोति स्वयं कर्म कारयेद्वापि मोद येत्
जो स्वतः काही कर्म करतो, दुसऱ्याकडून करवून घेतो किंवा त्याला संमती देतो,
इति संक्षेपतः प्रोक्ताः पापभेदाः ससाधनाः
अशा प्रकारे, संक्षिप्तपणे सर्व पापांचे प्रकार आणि त्यांची साधनं सांगितली आहेत.
वाक्कायचित्तजनितैर्बहुभेदभिन्नैः कृत्यैः शुभाशुभफलोदयहेतुभूतैः
वाणी, शरीर आणि मनातून होणाऱ्या विविध कृतींमुळे, ज्या शुभ किंवा अशुभ फळांना कारणीभूत ठरतात—
शुभाशुभफलनिर्देशवर्णनम् श्रीकृष्ण उवाच संत्रासजननं घोरं विवशाः सर्वदेहिनः
शुभ आणि अशुभ फळांचे वर्णन श्रीकृष्ण म्हणाले— भीती उत्पन्न करणारे, भयंकर असे, सर्व जीवांसाठी अपरिहार्य असे—