ईर्ष्यया च महद्दुःखं मोहाद्रक्तस्य जायते
ईर्ष्येमुळे मोठे दुःख होते आणि मोहामुळे वासनेच्या माणसाला त्रास होतो.
न रात्रौ विंदते निद्रां कोपाग्निपरिपीडितः
रागाच्या ज्वाळांनी त्रस्त झालेला माणूस रात्री झोप मिळवत नाही.
स्त्रीष्वायासितदेहस्य ये पुंसः शुक्रबिंदवः 4.4.
स्त्रियांमुळे ज्याच्या शरीराला थकवा आला आहे, अशा पुरुषाच्या वीर्याचे थेंब,
क्रिमिभिस्तुद्यमानस्य कुष्ठिनः कामिनस्तथा
किड्यांनी त्रास दिलेल्या कुष्ठरोग्याला आणि वासनाग्रस्ताला,
यादृशं विंदते सौख्यं गंडान्वयविनिर्गमे
पुरळ फुटून बाहेर पडते तेव्हा जसे त्याला थोडे सुख वाटते,
गंडस्य वेदना यद्वत्स्फुटितस्य निवर्तते
जसा पुरळ फुटला की त्याचा वेदना थांबतो,
विण्मूत्रस्य समुत्सर्गात्सुखं भवति यादृशम्
मलमूत्र बाहेर टाकल्यावर जसे थोडे सुख मिळते,
नारीष्वशुचिभूतासु सर्वदोषाश्रयासु च
स्त्रियांमध्ये, ज्या अशुद्ध आणि सर्व दोषांचे निवासस्थान आहेत,
सन्मानमपमानेन वियोगेन सुसंगमः
मान, अपमान, वियोग आणि जिव्हाळ्याचा संग,
वलीपलितखालित्यैः शिथिलीकृतविग्रहम्
वय वाढल्यावर सुरकुत्या, पांढरे केस आणि टक्कल यामुळे शरीर सैल होते.
स्त्रीपुंसयोर्न्नवं रूपं तदान्योन्यं प्रियं पुरा
पुरुष आणि स्त्री यांचे जे ताजे रूप एकमेकांना पूर्वी प्रिय होते,
अपूर्ववत्स्वमात्मानं जरया परिवर्तितः
ज्याप्रमाणे काहीतरी नवीन घडते, तशीच वृद्धापकाळाने स्वतःची स्थिती बदलते.
जराभिभूतः पुरुषः पत्नीपुत्रादिबांधवैः 4.4.
वृद्धापकाळाने ग्रासलेला माणूस आपल्या पत्नी, मुलं आणि इतर नातेवाईकांनी वेढलेला असतो.
धर्ममर्थं च कामं च मोक्षं च न जरी यतः
वृद्धापकाळामुळे तो ना धर्म, ना संपत्ती, ना इच्छा, ना मुक्ती यांचा विचार करीत नाही.
वातपित्तकफादीनां वैषम्यं व्याधिरुच्यते
वारा, पित्त, कफ यांचा असमतोल म्हणजे आजार असे म्हटले जाते.
वाताद्यव्यतिरिक्तत्वाद्व्याधीनां पञ्जरस्य च तानि च स्वात्मवेद्यानि किमन्यत्कथयाम्यहम्
वारा वगैरेपासून वेगळे नसलेले हे आजार आणि शरीर स्वतःलाच कळतात, मग मी अजून काय सांगू?
एकोत्तरं मृत्युशतमस्मिन्देहे प्रतिष्ठितम्
या शरीरात एकशेएक मृत्यूचे प्रकार वसलेले आहेत.
ये त्विहागंतवः प्रोक्तास्ते प्रशाम्यंति भेषजैः
इथे जे काही आडवे येणारे आजार सांगितले आहेत, ते औषधांनी शांत होतात.
यदि चापि न मृत्युः स्याद्विषमद्यादशंकितः
आणि जरी मृत्यू आला नाही, तरी विष, दारू आणि इतर संकटांनी त्रास होतो.
विविधा व्याधयः शस्त्रं सर्पाद्याः प्राणिनस्तथा
नानाविध आजार, शस्त्र, साप आणि इतर जीव देखील प्राण घेतात.
पीडितं सर्वरोगाद्यैरपि धन्वन्तरिः स्वयम्
सर्व आजारांनी त्रस्त झालेल्याला, धन्वंतरी स्वतः असला तरी, वाचवू शकत नाही.
नौषधं न तपो दानं न मंत्रा न च बांधवाः
ना औषध, ना तप, ना दान, ना मंत्र, ना नातेवाईक मदतीला येतात.
रसायनतपोजप्यैर्योगसिद्धैर्महात्मभिः 4.4.
रसायण, तप, जप, योगसिद्धी किंवा महात्म्य यांच्या प्रयत्नांनीही काही होत नाही.
नास्ति मृत्युसमं दुःखं नास्ति मृत्युसमं भयम्
मृत्यूसारखे दुःख नाही आणि मृत्यूसारखे भीतीही नाही.
सद्भार्यापुत्रमित्राणि राज्यैश्वर्यध नानि च
चांगली पत्नी, मुले, मित्र, राज्य, ऐश्वर्य आणि संपत्ती—
हे जनाः किं न पश्यध्वं सहस्रस्यापि मध्यतः
हे लोकांनो, तुम्ही हजारांमध्येही हे पाहत नाही का,
अशीतिका विपद्यन्ते केचित्सप्ततिका नराः
काही पुरुष ऐंशीव्या वर्षी मरतात, काही सत्तरीला.
यस्य यावद्भवेदायुर्देहिनां पूर्वकर्मभिः
ज्याचं ज्या जन्मीचं कर्म, त्यानुसार त्याचं आयुष्य ठरतं.
बालभावेन मोहेन वार्द्धक्ये जरया तथा
बालपणातील अज्ञान, मोह आणि वृद्धापकाळातील अशक्तपणा यामुळे,
आगंतुकेर्भयैः पुंसां व्याधिशोकैरनेकधा
माणसाला अनेक प्रकारच्या भीती, आजार आणि दुःखांनी त्रास होतो.