सर्वाशुचिनिधानस्य शरीरस्य न विद्यते
तर सर्व अशुद्धीचे घर असलेल्या या शरीराला कधीच शुद्धता मिळत नाही.
कायः सुगंधधूपाद्यैर्यत्नेनापि तु संस्कृतः
शरीराला कितीही सुगंधी धूप वगैरे लावून शुद्ध केले,
यथा जात्यैव कृष्णो हि न शुक्लः स्यादुपायतः 4.4.
तरी जन्मतः काळा असलेला माणूस कोणत्याही उपायाने पांढरा होऊ शकत नाही,
जिघ्रन्नपि स्वदुर्गंधं पश्यन्नपि मलं स्वकम्
आपल्या शरीराचा वास जरी स्वतःला जाणवला आणि आपली घाण दिसली,
अहो मोहस्य माहात्म्यं येन व्यामोहितं जगत्
अहो, मोहाचे हे किती मोठेपण! ज्यामुळे हे जग भरकटले आहे.
एवमेतच्छरीरं हि निसर्गादशुचि ध्रुवम्
म्हणून हे शरीर निसर्गतः नेहमीच अशुद्ध असते.
गर्भस्थस्य स्मृतिर्यासीत्सा जातस्य प्रणश्यति
गर्भात असताना जी आठवण असते, ती जन्मानंतर नाहीशी होते.
बाह्येन वायुना चास्य मोहसंज्ञेन देहिनः
आणि देहधाऱ्याच्या बाहेरच्या वाऱ्यामुळे, ज्याला मोह म्हणतात,
तेन ज्वरेण महता महामोहः प्रजायते
त्या मोठ्या तापामुळे मोठा मोह उत्पन्न होतो.
स्मृतिभ्रंशात्तु तस्येह पूर्वकर्मवशेन च
आठवण हरपल्यामुळे आणि पूर्वीच्या कर्मामुळे,
रक्तो मूढस्य लोकोऽयमकार्ये संप्रवर्तते
हा जग, मोहग्रस्त माणसाशी जोडलेला, चुकीच्या वर्तनाकडे वळतो.
न श्रूयते परं श्रेयः सति चक्षुषि नेक्षते
त्याला डोळे असले तरी तो श्रेष्ठ कल्याण ऐकत नाही, पाहतही नाही.
सत्यां बुद्धौ न जानाति बोध्यमानो बुधैरपि 4.4.
बुद्धी असली तरी, ज्ञानी लोकांनी सांगितले तरी, तो समजून घेत नाही.
गर्भस्मृतेरभावेन शास्त्रमुक्तं महर्षिभिः
गर्भातील आठवण नसल्यामुळे, महर्षींनी शास्त्रात सांगितले आहे,
ये संत्यस्मिन्परे ज्ञाने सर्वकामार्थसाधके
जे या सर्व इच्छा आणि उद्दिष्टे पूर्ण करणाऱ्या श्रेष्ठ ज्ञानात स्थिर राहतात,
अव्यक्तेंद्रियवृत्तित्वाद्बाल्ये दुःखं महत्पुनः
लहानपणी इंद्रियांची क्रिया प्रकट होत नाही म्हणून पुन्हा मोठे दुःख येते.
दंतोत्थाने महद्दुःखं मौलेन व्याधिना तथा
दात येताना मोठा त्रास होतो आणि डोक्यावरील आजारामुळेही तसाच त्रास होतो.
तृड्बुभुक्षापरीतांगः कश्चित्तिष्ठति रारटन्
कोणी तरी तहान आणि भुकेने व्याकुळ होऊन, शरीराने त्रस्त होऊन ओरडत उभा राहतो.
कौमारे कर्णवेधेन मातापित्रोश्च ताडनात्
बालपणी कान छेदताना आणि आईवडिलांनी मारले म्हणूनही त्रास होतो.
प्रसन्नेंद्रियवृत्तिश्च कामरागप्रपीडनात्
इंद्रियांची क्रिया स्पष्ट झाली की, इच्छा आणि वासनेच्या छळामुळे दुःख निर्माण होते.
ईर्ष्यया च महद्दुःखं मोहाद्रक्तस्य जायते
ईर्ष्येमुळे मोठे दुःख होते आणि मोहामुळे वासनेच्या माणसाला त्रास होतो.
न रात्रौ विंदते निद्रां कोपाग्निपरिपीडितः
रागाच्या ज्वाळांनी त्रस्त झालेला माणूस रात्री झोप मिळवत नाही.
स्त्रीष्वायासितदेहस्य ये पुंसः शुक्रबिंदवः 4.4.
स्त्रियांमुळे ज्याच्या शरीराला थकवा आला आहे, अशा पुरुषाच्या वीर्याचे थेंब,
क्रिमिभिस्तुद्यमानस्य कुष्ठिनः कामिनस्तथा
किड्यांनी त्रास दिलेल्या कुष्ठरोग्याला आणि वासनाग्रस्ताला,
यादृशं विंदते सौख्यं गंडान्वयविनिर्गमे
पुरळ फुटून बाहेर पडते तेव्हा जसे त्याला थोडे सुख वाटते,
गंडस्य वेदना यद्वत्स्फुटितस्य निवर्तते
जसा पुरळ फुटला की त्याचा वेदना थांबतो,
विण्मूत्रस्य समुत्सर्गात्सुखं भवति यादृशम्
मलमूत्र बाहेर टाकल्यावर जसे थोडे सुख मिळते,
नारीष्वशुचिभूतासु सर्वदोषाश्रयासु च
स्त्रियांमध्ये, ज्या अशुद्ध आणि सर्व दोषांचे निवासस्थान आहेत,
सन्मानमपमानेन वियोगेन सुसंगमः
मान, अपमान, वियोग आणि जिव्हाळ्याचा संग,
वलीपलितखालित्यैः शिथिलीकृतविग्रहम्
वय वाढल्यावर सुरकुत्या, पांढरे केस आणि टक्कल यामुळे शरीर सैल होते.