संप्रगृह्य कराग्रेण जगामादर्शनं हरिः
हरिने त्याचा हात धरून, त्याला अदृश्य केले.
श्वेतद्वीपमथासाद्य प्राह देवो मुनिं नृप
श्वेतद्वीप गाठून, त्या देवाने त्या ऋषीला बोलले, हे राजन.
माया ययेदृशी माया यत्स्वरूपा यदात्मिका
ही माया काय आहे, तिचे स्वरूप काय, आणि तिचा खरा अर्थ काय आहे?
एवमुक्त्वा मुनिवरं देवदेवो जनार्दनः
असे म्हणून देवतांचा देव जनार्दन त्या श्रेष्ठ ऋषीला म्हणाला.
संसारदोषवर्णनम् प्राप्नोति पुरुषः केन गर्भवासं सुदारुणम्
संसारातील दोष सांगताना — माणूस कोणत्या कारणाने इतका कठीण गर्भवास मिळवतो?
गर्भस्थश्च किमश्नाति कथमुत्पद्यते पुनः
गर्भात असताना तो काय खातो आणि पुन्हा कसा जन्म घेतो?
बालभावे कथं पुष्टिः स्याद्युवा केन कर्मणा
लहानपणी पोषण कसे होते आणि कोणत्या कर्मामुळे तरुणपणा येतो?
कथं दारानवाप्नोति गृहं सर्वगुणैर्युतम्
कोणत्या प्रकारे जोडीदार आणि सर्व गुणांनी युक्त घर मिळते?
कथं सुखेन म्रियते कथं भुंक्ते शुभाशुभम्
कोणत्या प्रकारे सुखाने मरण येते आणि शुभ-अशुभाचा अनुभव कसा घेतो?
अशुभैः कर्मभिर्ज्जंतुस्तिर्यग्योनिषु जायते
वाईट कर्मांमुळे जीव पशूंच्या गर्भात जन्म घेतो.
प्रमाणं श्रुतिरेवात्र धर्माधर्मविनिश्चये
धर्म आणि अधर्म ठरवताना वेद हाच खरा आधार आहे.
ऋतुकाले तदा भुक्तं निर्दोषं येन संस्थितम्
योग्य वेळी जे मिळवले जाते, ते कोणाकडूनही असो, ते निष्कळंक असते.
विसर्गकाले शुक्रस्य जीवः करणसंयुतः
वीर्य स्रवताना जीव आणि त्याचे इंद्रिये त्यात प्रवेश करतात.
तच्छुक्ररक्तमेकस्थमेकाहात्कललं भवेत् 4.4.
वीर्य आणि रक्त एकत्र आल्यावर, एका दिवसात ते गोळा होते.
बुद्बुदं सप्तरात्रेण मांसपेशी भवेत्ततः
सात रात्रींनंतर तो गोळा फुग्यासारखा होतो आणि मग मांसाचा ढिगारा बनतो.
बीजस्येवांकुराः पेश्याः पञ्चविंश तिरात्रतः
जसे बीजातून अंकुर येतात, तसे पंचवीस रात्रींनंतर मांसाचे भाग तयार होतात.
ग्रीवा शिरश्च स्कन्धश्च पृष्ठवंशस्तथोदरम्
मान, डोके, खांदे, पाठ आणि पोट तयार होतात.
त्रिभिर्मासैः प्रजायंते सद्रव्यांकुरसंधयः
तीन महिन्यांत शरीरातील सांधे तयार होतात.
मुखं नासा च कर्णौ च जायन्ते पञ्च मासकैः
पाच महिन्यांत तोंड, नाक आणि कान तयार होतात.
कर्णौ च रंध्रसहितौ षण्मासाभ्यंतरेण तु
सहा महिन्यांच्या आत कान आणि त्यांचे छिद्र तयार होतात.
संधयो ये च गात्रेषु मासैर्जायंति सप्तभिः
सात महिन्यांत हातपायांतील सांधे तयार होतात.
विभक्तावयवः पुष्टः पुनर्मासाष्टकेन च
आठ महिन्यांनी शरीर पुष्ट होते आणि त्याचे अवयव स्पष्ट दिसतात.
मातुराहारवीर्येण षड्विधेन स तिष्ठति
आईच्या खाण्याच्या सहा प्रकारच्या शक्तीमुळे तो गर्भात टिकून राहतो.
तत्तेऽहं संप्रवक्ष्यामि यथाश्रुतमरिंदम 4.4.
हे मी तुला जसे ऐकले तसे सांगतो, शत्रूंचा नाश करणारा.
ततः स्मृतिं लभेज्जीवः संपूर्णेऽस्मिञ्छरीरके
शरीर पूर्ण झाल्यावर जीवाला स्मरणशक्ती मिळते.
मृतश्चाहं पुनर्जातो जातश्चाहं पुनर्मृतः
मी मरण पावून पुन्हा जन्म घेतला; जन्म घेऊन पुन्हा मरण पावतो.
अधुना जातमात्रोऽहं प्राप्तसंस्कार एव च
आता मी नुकताच जन्मलो आहे आणि योग्य संस्कार मिळाले आहेत.
गर्भस्थश्चिंतये देवमहं गर्भाद्विनिःसृतः
गर्भात असताना मी देवाचा विचार करतो; गर्भातून बाहेर पडल्यानंतरही तसेच करतो.
एवं स गर्भदुःखेन महता परिपीडितः
असा तो गर्भातील मोठ्या वेदनेने फारच त्रस्त होतो.
यथा गिरिवराक्रांतः कश्चिद्दुःखेन तिष्ठति
जसा एखादा माणूस मोठ्या डोंगराखाली दाबला जाऊन दुःखात उभा राहतो,