इत्युक्त्वा स्वमुरोहस्तैर्जघान भृशदुःखिता
असं म्हणून, ती फार दुःखी होऊन, स्वतःच्या छातीवर हातांनी मारू लागली.
सोऽपि राजा विषण्णोऽसौ निर्विण्णः शोकसागरे
तो राजा देखील खूप खचला, दुःखाच्या सागरात बुडून गेला.
विषण्णो मंत्रिभिः सार्धं वृद्धशोकेन संयुतः
तो मंत्रीगणांसह खिन्न झाला, वृद्ध दुःखाने ग्रासलेला होता.
द्विजवेषपरिच्छन्न उपविष्टः सुखासने
ब्राह्मणाचा वेष धारण करून, तो आरामदायक आसनावर बसला.
किं रोदनेन बहुना युवयोः क्लेशकारिणा
तुम्ही दोघांनी इतकं रडून काय उपयोग? त्याने केवळ त्रासच वाढतो.
शोभने यादृशः शोकः कृतः संसारसागरे
हे सुंदरिनी, या संसारसागरात असं दुःख निर्माण झालं आहे.
पुरंदरसहस्राणि चक्रवर्तिशतानि च 4.3.
अनेक इंद्र आणि शेकडो सम्राट या जगात होऊन गेले.
येऽपि शोषयितुं शक्ताः समुद्रं ग्राहसंकुलम्
जे समुद्रातल्या राक्षसांनी भरलेल्या समुद्रालाही वाळवू शकतात,
कुर्युश्च करयुग्मेन चूर्णं मेरुं महीतले
जे आपल्या हातांनी मेरू पर्वतही जमिनीवर चूर्ण करू शकतात,
ऊद्धर्तुं धरणीसंज्ञां ग्रहीतुं चन्द्रभास्करौ
जे पृथ्वी उचलू शकतात, चंद्र-सूर्य पकडू शकतात,
दुर्गस्त्रिकूटः परिखाः समुद्रा रक्षांसि योधा धनदाच्च वित्तम्
किल्ले, तिहेरी डोंगर, खंदक, समुद्र, रक्षक, योद्धे आणि कुबेराचे धन,
संग्रामे गजतुरगसमाकुलेऽपि वादादग्नौ वा गतविवरे महोदधौ वा
युद्धात, हत्ती-घोड्यांच्या गर्दीत, वादाच्या आगीत किंवा मोठ्या समुद्राच्या खोल भागातसुद्धा,
पातालमाविशतु यातु सुरेन्द्रलोकमारोहतु क्षितिधराधिपतिं सुमेरुम्
तो पाताळात जाऊ दे, किंवा देवांच्या लोकात पोहोचू दे, किंवा पर्वतांचा राजा सुमेरूला गाठू दे.
रोदिति कश्चिदथाश्रुधौताननगुरुतरशोकविह्वलः
कोणी तरी अश्रूंनी ओले झालेले तोंड घेऊन, मोठ्या दुःखाने व्याकुळ होऊन रडतो.
गायति हृदयहारि सुखनिर्भरमायतविस्तृताऽधरोऽधिकम्
कोणी दुसरा आनंदाने भरलेले, हृदयाला मोहून टाकणारे गाणे मोठ्या ओठांनी गातो.
इत्येवं धर्ममुद्दिश्य विष्णुः संसारचेष्टितम्
धर्माचा उल्लेख करून, विष्णूंनी संसारातील व्यवहार सांगितले.
इत्युक्ता चारुसर्वांगी स बभूवाचलः पुमान् 4.3.
अशी सुंदर अंगयष्टि असलेल्या स्त्रीला बोलावल्यावर, ती पुरुषासारखी स्तब्ध झाली.
सोऽपि राजा ददर्शाथ तं समंत्रिपुरोहितः
मग राजा आपल्या मंत्र्यांसह आणि पुरोहितांसह त्याला पाहतो.
नारदं मुनिशार्दूलं जटाभारभयानकम्
त्यांनी मोठ्या जटांमुळे भयंकर दिसणारे, ऋषींच्या मध्ये श्रेष्ठ असलेले नारदाला पाहिले.
शिखा कमण्डलुधरं वीणादण्डकरं तथा पादुकाभ्यां स्थितं तीरे सरसो ब्राह्मणासने
त्याच्या डोक्यावर शिखा होती, हातात कमंडलू आणि वीणेचा दंड होता, पायात पादुका घालून तो तलावाच्या काठी ब्राह्मणाच्या आसनावर उभा होता.
संप्रगृह्य कराग्रेण जगामादर्शनं हरिः
हरिने त्याचा हात धरून, त्याला अदृश्य केले.
श्वेतद्वीपमथासाद्य प्राह देवो मुनिं नृप
श्वेतद्वीप गाठून, त्या देवाने त्या ऋषीला बोलले, हे राजन.
माया ययेदृशी माया यत्स्वरूपा यदात्मिका
ही माया काय आहे, तिचे स्वरूप काय, आणि तिचा खरा अर्थ काय आहे?
एवमुक्त्वा मुनिवरं देवदेवो जनार्दनः
असे म्हणून देवतांचा देव जनार्दन त्या श्रेष्ठ ऋषीला म्हणाला.
संसारदोषवर्णनम् प्राप्नोति पुरुषः केन गर्भवासं सुदारुणम्
संसारातील दोष सांगताना — माणूस कोणत्या कारणाने इतका कठीण गर्भवास मिळवतो?
गर्भस्थश्च किमश्नाति कथमुत्पद्यते पुनः
गर्भात असताना तो काय खातो आणि पुन्हा कसा जन्म घेतो?
बालभावे कथं पुष्टिः स्याद्युवा केन कर्मणा
लहानपणी पोषण कसे होते आणि कोणत्या कर्मामुळे तरुणपणा येतो?
कथं दारानवाप्नोति गृहं सर्वगुणैर्युतम्
कोणत्या प्रकारे जोडीदार आणि सर्व गुणांनी युक्त घर मिळते?
कथं सुखेन म्रियते कथं भुंक्ते शुभाशुभम्
कोणत्या प्रकारे सुखाने मरण येते आणि शुभ-अशुभाचा अनुभव कसा घेतो?
अशुभैः कर्मभिर्ज्जंतुस्तिर्यग्योनिषु जायते
वाईट कर्मांमुळे जीव पशूंच्या गर्भात जन्म घेतो.