भागीरथ्यास्तटे रम्ये वेणिकाग्रामसन्निधौ
भागीरथीच्या सुंदर काठी, वेणिका या गावाजवळ,
ताभ्यां संप्रार्थितो विप्रो भोज्यं प्रादाच्च किंचन
त्यांच्या विनंतीवरून त्या ब्राह्मणाने त्यांना थोडे अन्न दिले.
इत्युक्तोऽसौ द्विजश्रेष्ठो हलकर्म विधाय तत्
असं सांगितल्यावर त्या श्रेष्ठ ब्राह्मणाने तिथे नांगरणीचं काम केलं.
चक्रे चैवादरं भक्त्या स्वयमासनसत्क्रियाम्
त्याने भक्तीभावाने स्वतः जागा मांडली आणि पाहुणचार केला.
सह पत्न्या सतनयो भोज्यं भुक्तिं चकार सः
पत्नी आणि मुलासह त्याने ते अन्न खाल्ले.
प्रयातौ ददतुः श्रेष्ठं वरं तस्मै द्विजातये
ते निघताना त्यांनी त्या ब्राह्मणाला उत्तम वर दिला.
मा धान्यं मखसंतान मत्प्रसादाद्विजोत्तम 4.3.
हे श्रेष्ठ ब्राह्मण, माझ्या कृपेने तुझं धान्य आणि यज्ञपरंपरा कधीच कमी होणार नाही.
किमिदं वद देवेश शापरूपो वरस्त्वया
देवाधिदेव, हे काय आहे? सांग, तुझा हा वर शापासारखा आहे का?
इत्युक्तः प्राह देवेशः शृणु नारद मद्वचः
असं विचारल्यावर देवाधिदेव म्हणाले — नारद, माझं बोलणं ऐक.
संवत्सरेण यत्पापं मत्स्यघाती समाचरेत्
मासे मारणारा जो माणूस वर्षभर जे पाप करतो,
अतोऽर्थं कृषिपाल्येन नरकं याति लांगली
त्यामुळे शेतात नांगर करणारा नरकात जातो.
मयि भुक्ते प्रसन्ने वा को विशेषोऽस्य नारद
पण मी प्रसन्न होऊन अन्न घेतलं, नारद, तर त्याला काय फरक पडतो?
इदानीं हलकालुष्यैः सीरभद्रो विचेष्टितैः
आता नांगराच्या अशुद्धतेमुळे आणि सीरभद्राच्या वागण्यामुळे,
सपुत्रपौत्रसंतानो हृतोर्थस्तद्गृहे मया
त्याच्या घरातली मुले, नातवंडे आणि संपत्ती मी काढून घेतली आहे.
सोऽपि द्विजो मुनिश्रेष्ठ संसारादुत्तरिष्यति
तो ब्राह्मणही, हे श्रेष्ठ मुनी, संसारातून मुक्त होईल.
कान्यकुब्जस्य सामीप्ये सरः श्रेष्ठमपश्यताम्
कान्यकुब्जाजवळ त्यांनी एक उत्तम सरोवर पाहिलं.
पद्मिनीजलकह्लाररक्तोत्पलसितोत्पलैः 4.3.
त्यात कमळ, पाणलिली, निळी आणि लाल कमळे, आणि सुवासिक फुलांनी फुललेलं होतं.
तटै रम्यैर्घनैर्वृक्षैः केतकीखण्डमंडितम्
त्याच्या सुंदर काठावर दाट झाडं आणि केतकीच्या फुलांचे घोस होते.
दात्यूहशिखिभारुण्डचकोराद्यैश्च संकुलम्
दात्यूह, मोर, भारुंड, चकोर आणि अशा अनेक पक्ष्यांनी ते ठिकाण गजबजलेले होते.
जलकुक्कुटसंगीतं हंससारसशोभितम्
पाण्यातील कुक्कुटांच्या गाण्यांनी नादलेले, हंस आणि सारस यांच्या उपस्थितीने ते शोभून दिसत होते.
वशिष्ठस्य मुनेर्नाम्ना विख्यातं श्रीमहोदयम्
वसिष्ठ या ऋषींच्या नावाने प्रसिद्ध असलेले ते स्थान 'श्रीमहोदय' म्हणून ओळखले जाते.
स्थातव्यं पुरतस्तेषां तस्मात्स्नानं समाचरेत्
त्यांच्या समोरच थांबावे आणि मग स्नान करावे.
यत्तीर्थलोकं विख्यातं स्नात्वा तीरं समाश्रितः
त्या प्रसिद्ध तीर्थस्थानी स्नान करून, त्या काठी आश्रय घ्यावा.
आचम्य सस्नौ तीर्थेन क्षणात्तीर्थमवाप्य च
त्याने पाणी घेतले, तीर्थात स्नान केले आणि क्षणातच तीर्थ प्राप्त केले.
तावत्स्त्रीत्वं समापन्नो नारदः केन वर्ण्यते
तेव्हाच नारद स्त्रीरूपात प्रकट झाले—हे कसे सांगावे?
स्मरपाशोपमौ कर्णौ कपोलौ कनकोज्ज्वलौ
त्याचे कान कामदेवाच्या दोऱ्यांसारखे दिसत होते आणि गाल सोन्यासारखे तेजस्वी होते.
दशना हीरकैस्तुल्या विद्रुमाभः शुभाधरः 4.3.
त्याचे दात हिऱ्यासारखे, सुंदर ओठ प्रवाळासारखे लाल होते.
शंखरेखात्रयेणैव कंठदेशो विराजते
त्याच्या गळ्यात शंखाच्या तीन रेषांसारखी शोभा होती.
युतौ रक्तोत्पलाभासौ पाणी रक्तनखांगुली
त्याचे हात लाल कमळासारखे, बोटे आणि नखेही लालसर रंगाचे होते.
स्तनावविरलौ स्निग्धौ चक्रवाकयुगोपमौ
त्याचे स्तन गुळगुळीत, एकमेकांजवळ आणि चक्रवाक पक्ष्यांच्या जोडीसारखे होते.