तस्मात्तेषां विघातार्थं प्रवराश्च भवामहे
त्यांना आवर घालण्यासाठी आम्ही त्यांच्यात श्रेष्ठ झालो.
संमंत्र्यैवं ततः स्कंदो वामपार्श्वे रवेः स्थितः
अशी चर्चा करून मग स्कंद सूर्याच्या डाव्या बाजूला उभा राहिला.
उक्तश्च स तदार्केण त्वं प्रजादंडनायकः
आणि त्या वेळी सूर्याने त्याला सांगितले — 'तू प्रजांचा दंडनायक आहेस.'
लिखते यः प्रजानां च सुकृतं यच्च दुष्कृतम्
जो लोकांच्या चांगल्या आणि वाईट कर्मांची नोंद करतो.
आश्विनौ चापि सूर्यस्य पार्श्वयोरुभयोः स्थितौ 1.124.
अश्विनी कुमार दोन्ही बाजूंनी सूर्याच्या कडे उभे आहेत.
द्वारपालौ स्मृतौ तस्य राज्ञः श्रेष्ठौ महाबलौ
त्या राजाचे हे दोन मुख्य आणि बलाढ्य द्वारपाल म्हणून ओळखले जातात.
राजृदीप्तौ स्मृतो धातुर्नकारस्तस्य प्रत्ययः तस्मात्स कार्तिकेयस्तु नाम्ना राज्ञ इति स्मृतः
‘राज’ हा मूळ शब्द तेजाने चमकतो आणि त्याला ‘न’ प्रत्यय जोडला जातो; म्हणून त्याला कार्तिकेय हे नाव मिळाले आणि तो राजा म्हणून ओळखला जातो.
स्रु गतौ च स्मृतो धातुर्यस्य स प्रत्ययः स्मृतः
‘स्रु’ या धातूचा अर्थ ‘जाणे’ असा आहे आणि त्याला लागणारा प्रत्ययही लक्षात घेतला जातो.
प्रथमं यद्भवेद्द्वारं धर्मार्थाभ्यां समाश्रितम्
पहिलं द्वार जे निर्माण होतं, ते धर्म आणि अर्थ या दोन्हींच्या आधारावर उभं असतं.
द्वितीयायां तु कक्षायामप्रधृष्टौ व्यवस्थितौ
दुसऱ्या कक्षेत दोन अजिंक्य योद्धे ठामपणे उभे आहेत.
वर्णस्य शबलत्वाच्च यमः कल्माष उच्यते
त्याच्या अंगाचा रंग वेगवेगळा असल्यामुळे यमाला ‘कल्माष’ असं नाव मिळालं.
स्थितो दक्षिणत तस्य दंडहस्तसमन्वितः
तो दक्षिणेला उभा आहे आणि त्याच्या हातात दंड आहे.
कुबेरो धनदो ज्ञेयो हस्तिरूपो विनायकः कुबेरः कुशरीरत्वात्स नाम्ना धनदः स्मृतः
कुबेर हा धन देणारा म्हणून ओळखला जातो, तो हत्तीच्या मुखाचा विनायक आहे; कुबेराचा देह अपूर्ण असल्यामुळे त्याला धनद असं नाव मिळालं.
नायकः सर्वसत्त्वानां तेन नायक उच्यते
तो सर्व जीवांचा नायक आहे, म्हणून त्याला ‘नायक’ असं म्हणतात.
रैवतश्चैव दिंडिश्च तौ रवेः पूर्वतः स्थितौ 1.124.
रैवत आणि डिंडी हे दोघे सूर्याच्या पूर्वेला उभे आहेत.
प्लुतं गच्छत्यसौ यस्मात्सर्वलोकनमस्कृतः
तो वेगाने जातो आणि सर्व लोक त्याचा सन्मान करतात.
डीङ्गतावस्य वै धातोर्दिंडिशब्दो निपात्यते
‘डिंग’ या धातूमुळे ‘डिंडी’ हे नाव पडले आहे.
इत्येते प्रवराः प्रोक्ता धात्वर्था नैगमैः शुभैः
या श्रेष्ठ व्यक्तींचे अर्थ धातूंपासून घेतले आहेत, असे शुभ परंपरेने सांगितले आहे.
अश्विनौ तौ ततो ज्ञेयौ दंडनायकपिंगलौ
म्हणून हे दोन्ही अश्विनी कुमार दंडनायक आणि पिंगळा म्हणून ओळखावे.
रेवतश्चैव दिंडिश्च इत्येते प्रवरा मया
रैवत आणि डिंडी हे श्रेष्ठ पुरुष मी सांगितले आहेत.
इत्येभिर्नामभिस्त्वन्ये दानवानां जिघांसया
या नावांनी इतर लोक दानवांचा नाश करण्याच्या इच्छेने ओळखले जातात.
सरूपाश्चान्यरूपाश्च विरूपाः कामरूपिणः
काहींचे रूप सारखे आहे, काहींचे वेगळे, काही विकृत आहेत आणि काही इच्छेनुसार रूप धारण करू शकतात.
धातुर्दिविति वै प्रोक्तो क्रीडायां स तु उच्यते
‘दिव’ हा धातू खेळासाठी वापरला जातो, असं म्हटलं आहे.
ऋचो यजूंषि सामानि यान्युक्तानीह वै मया
जे ऋग्वेद, यजुर्वेद आणि सामवेदाचे मंत्र मी इथे म्हटले—
ते श्रुत्वाराध्य देवेशं संसिद्धा दिवि संस्थिताः ।। 1.124.
ते ऐकून आणि देवांचे देव असलेल्या परमेश्वराची भक्ती करून, ते सर्व सिद्धीला पोहोचले आणि स्वर्गात वास करू लागले.
इति श्रीभविष्ये महापुराणे ब्राह्मे पर्वणि सप्तमीकल्पे ब्रह्मर्षिसंवादे प्रवरवर्णनं नाम चतुर्विंशत्युत्तरशततमोऽध्यायः
या प्रकारे श्रीभविष्य महापुराणातील ब्राह्म पर्वाच्या सप्तमी कल्पातील ब्रह्मर्षी संवादात ‘श्रेष्ठांचे वर्णन’ नावाचा एकशेचौवीसावा अध्याय समाप्त झाला.
व्यासागमनवर्णनम् श्रीगणेशाय नमः श्रीसरस्वत्यै नमः ॐ नमो भगवते वासुदेवाय कल्याणानि ददातु वो गणपतिर्यस्मिन्नतुष्टे सति क्षोदीयस्यपि कर्मणि प्रभवितुं ब्रह्मापि जिह्मायते
व्यासन आगमन श्रीगणेशाला वंदन, श्रीसरस्वतीला वंदन. ॐ, श्रीवासुदेवाला नमस्कार. गणपती तुमच्यावर नेहमीच कृपा करो; तो प्रसन्न झाला की, अगदी लहान कामातसुद्धा ब्रह्मादेखील काही करू शकत नाही.
शश्वत्पुण्यहिरण्यगर्भरसनासिंहासनाध्यासिनी सेयं वागधिदेवता वितरतु श्रेयांसि भूयांसि वः
ही वाणीची अधिष्ठात्री देवी, नेहमी पवित्र, हिरण्यगर्भाच्या सुवर्ण कमळाच्या सिंहासनावर विराजमान, ती तुमच्यावर नेहमीच उत्तम कल्याणाचा वर्षाव करो.
नमस्तस्मै विश्वोदयविलयरक्षाप्रकृतये शिवाय क्लेशौघच्छिदुरपद् पद्मप्रणतये
त्या मंगलमूर्तीला वंदन, जी विश्वाची उत्पत्ती, लय आणि रक्षण करणारी आहे, जी दुःखांचा नाश करते, आणि ज्याच्या कमळपादांना भक्तजन वंदन करतात.
यस्य गण्डतले भाति विमला षट्प दावली
ज्याच्या गालावर सहा शुभ्र दातांची सुंदर माळ चमकत आहे—