दत्त्वा च वाचकायेह श्रुतस्य प्राप्यते फलम् तथा श्रुतं नृपश्रेष्ठ सदक्षिणमुदाहृतम्
इथे वाचकाला दिल्याने ऐकलेल्या गोष्टीचे फळ मिळते; तसेच, हे श्रेष्ठ राजा, ऐकलेले योग्य दक्षिणेसहच पूर्ण मानले जाते.
वाचकं पूजयेद्यस्मा त्पश्चाल्लेखकपूजनम्
वाचकाचा सन्मान केल्यावर नंतर लेखकाशीही सन्मान करावा.
वाचकः पूजितो येन पूजितास्तेन देवताः
जो वाचकाचा सन्मान करतो, त्याने देवतांचाही सन्मान केला असे समजावे.
इति वेधाः सदा प्राह देवानां पुरतः पुरा न तुल्यं वाचकेनेह पात्रदानस्य विद्यते
पूर्वी देवतांसमोर सृष्टीकर्त्याने नेहमी सांगितले की, वाचकाला पात्र देण्यासारखे दुसरे काहीच नाही.
तिष्ठंति यस्य शास्त्राणि जिह्वाग्रे पृथिवीपते
हे पृथ्वीचे स्वामी, ज्यांच्या जिभेच्या टोकावर शास्त्रं असतात,
न तुल्यं विद्यते तेन भुवि पात्रं नरेषु वै श्राद्धे यस्य द्विजो भुंक्ते वाचकः श्रदयान्वितः
अशा पात्रासारखा या पृथ्वीवर मनुष्यात दुसरा कोणी नाही; श्राद्धात जो द्विज श्रद्धेने जेवतो, तो वाचकही तसाच असतो.
यथेह सर्वदेवानां भास्करः प्रवरः स्मृतः कलस्वरसमायुक्तं रसभावसमन्वितम्
जसा सर्व देवतांमध्ये सूर्य श्रेष्ठ मानला जातो, अमृतरस आणि स्वादाने युक्त,
बुध्यमानः सदात्यर्थं ग्रंथाथं कृत्स्नशो नृप 1.216.
जो नेहमी संपूर्ण ग्रंथाचा अर्थ नीट समजून घेतो, हे राजा,
य एवं वाचयेद्राजन्य विप्रो व्यास उच्यते
जो ब्राह्मण अशा प्रकारे राजाला वाचून दाखवतो, त्याला व्यास म्हणतात.
इत्थंभूतो वसेद्यस्मिन्वाचको व्याससन्निभः
ज्या ठिकाणी असा वाचक असतो, तिथे तो व्यासासारखाच असतो.
ते धन्यास्ते महात्मानस्ते कृतार्था न संशयः
ते धन्य आहेत, ते महात्मा आहेत, ते कृतार्थ आहेत—यात शंका नाही.
न शोभते पुरं वीर व्यासहीनं कदाचन
हे वीर, व्यास नसलेल्या नगरीला कधीच शोभा येत नाही.
न राजते सरो यद्वत्पद्मिनी रहितं नृप
जसा तलाव कमळांशिवाय तेजस्वी दिसत नाही, हे राजा,
यथैकतो ग्रहाः सर्वे एकतस्तु दिवाकरः
जसे सर्व ग्रह एका बाजूला आणि दुसऱ्या बाजूला सूर्य असतो,
यथा वेदसमो नास्ति आगमो भुवि कश्चन
जसा वेदासारखा दुसरा कोणताही धर्मग्रंथ पृथ्वीवर नाही,
कुरुक्षेत्रसमं तीर्थं न द्वितीयं प्रचक्षते
तसंच, कुरुक्षेत्रासारखं दुसरं कोणतंही तीर्थ नाही असं सांगितलं जातं.
नाश्वमेधसमं पुण्यं न पापं ब्रह्महत्यया 1.216.११
अश्वमेध यज्ञासारखं पुण्य नाही आणि ब्रह्महत्येसारखं पापही नाही.
तथा व्याससमो विप्रो न क्वचित्प्राप्यते नृप
राजा, व्यासांसारखा ब्राह्मण कुठेच सापडत नाही.
नास्ति व्याससमः श्रेष्ठ इतीयं वैदिकी श्रुतिः उपविष्टो यदा भुंक्ते व्यासो वै विप्रमण्डले
व्यासासारखा श्रेष्ठ कोणी नाही, असं वैदिक श्रुतीने सांगितलं आहे; जेव्हा व्यास ब्राह्मणांच्या सभेत बसून भोजन करतात,
श्राद्धे तात पवित्राणि कथितानि पुरा मम
श्राद्धाच्या वेळी, प्रिय, शुद्ध पदार्थ मी पूर्वी सांगितले आहेत:
मधु पायसं कालशाकस्तिलाश्च कुतपस्तथा
मध, पायस, ऋतूच्या भाज्या, तीळ आणि कुटपाचं पाणी.
दैवे कर्मणि पित्र्ये च स ज्ञेयः पंक्तिपावनः
दैवी आणि पितृकार्यांमध्ये, तो वंश शुद्ध करणारा मानावा.
एते सर्वे नृपश्रेष्ठ विज्ञेयाः पंक्तिपावनाः
हे सर्व, राजश्रेष्ठ, वंश शुद्ध करणारे आहेत असं समजावं.
इतिहासपुराणानि जयेति विदितानि वै जयोपजीवी तेनासौ गतः ख्यातिं तु वाचकः
इतिहास आणि पुराण यांना 'जय' असं ओळखतात; 'जय'वर उपजीविका करणारा तो वाचक प्रसिद्धीला पोहोचतो.
विस्पष्टमद्भुतं शांतं स्पष्टाक्षरमिदं तथा
हे स्पष्ट, अद्भुत, शांत आणि स्पष्ट अक्षरांनी युक्त आहे.
युध्यमानोथ वात्यर्थं ग्रंथार्थं कृत्स्नशो नृप
राजा, युद्धात असो वा अर्थासाठी, ग्रंथाचा पूर्ण अर्थ,
य एवं वाचयेद्राजन्य विप्रो व्यास उच्यते 1.216.
जो ब्राह्मण राजाला अशा प्रकारे वाचून दाखवतो, त्याला 'व्यास' असं म्हणतात.
त्रिविधं वाचकं विद्यात्सदा गुणविभेदतः
गुणांच्या फरकाने वाचक नेहमी तीन प्रकारचे असतात असं समजावं.
द्वावेतौ कथ्यमानौ तु निबोध गदतो मम
आता मी सांगतो त्या दोन प्रकारांचे नीट ऐक.
पदच्छेदविहीनं च तथा भावविवर्जितम्
ज्याला शब्दांची फोड आणि अर्थ दोन्हीच कळत नाही,