लेखत्वं ब्राह्मणो गच्छेत्क्षत्रियो विप्रतां व्रजेत्
ब्राह्मण लेखनाचं स्थान मिळवतो; क्षत्रिय ब्राह्मणपदाला पोहोचतो.
सूतमागध बन्द्याद्या ये चान्ये संकरोद्भवाः
सुत, मागध, स्तुती करणारे आणि इतर संकर जातीचे लोक,
इतिहासपुराणाभ्यां न त्वन्यत्पावनं नृणाम्
लोकांसाठी इतिहास आणि पुराण यांच्यापेक्षा शुद्ध करणारे दुसरे काहीच नाही.
विधिना राजशार्दूल शृण्वतां यत्फलं किल
राजसिंहा, योग्य पद्धतीने ऐकणाऱ्यांना जे फळ मिळते ते आता मी सांगतो, ऐक.
शतानीक उवाच भगवन्केन विधिना श्रोतव्यं भारतं नरैः
शतानिक म्हणाला — भगवन्, पुरुषांनी महाभारत कोणत्या पद्धतीने ऐकावे?
कथं तु वैष्णवा धर्माः शिवधर्मा अशेषतः
वैष्णव आणि शैव धर्म कसे पूर्णपणे ऐकावेत हेही मला सांग.
वाचनीयं कथं चापि वाचको द्विजसत्तम
हे द्विजश्रेष्ठा, हे वाचन कसे करावे आणि कोण वाचावे हेही सांग.
स्वरूपं चास्य मे ब्रूहि खषोल्कस्य महात्मनः
महात्मा खषोल्क यांचे खरे स्वरूप काय आहे तेही मला सांग.
पारणेपारणे पूज्यो वाचकः श्रावकैः कथम् 1.216.
वाचनाच्या शेवटी आणि दरम्यान, श्रोत्यांनी वाचकाचा सन्मान कसा करावा?
न च किं कार्यसिद्धं यत्सिद्धं पर्वणि पर्वणि सुमन्तुरुवाच सम्यक्पृष्टोऽस्मि राजेन्द्र इतिहासपुराणयोः
प्रत्येक सणासुदीला काय करावे हे सांग. सुमंतु म्हणाले — राजेंद्र, तूं इतिहास आणि पुराण याबद्दल योग्य प्रश्न विचारला आहेस.
श्रवणे तु महाबाहो श्रूयतां यन्मया पुरा
महाबाहो, त्यांच्या वाचनाबद्दल मी पूर्वी जे ऐकले आहे ते आता सांगतो, नीट ऐक.
हंत ते कथयाम्येष पुराणश्रवणे विधिम् मुच्यते सर्वपापेभ्यो ब्रह्महत्यादिभिर्विभो
हे बघ, मी तुला पुराण ऐकण्याची पद्धत सांगतो; या पद्धतीने सर्व पापांतून, अगदी ब्रह्महत्येसारख्या मोठ्या पापांतूनही मुक्ती मिळते.
सायं प्रातस्तथा रात्रौ शुचिर्भूत्वा शृणोति यः
जो कोणी सायंकाळी, सकाळी आणि रात्री शुद्ध होऊन ऐकतो—
प्रत्यूषे भगवान्ब्रह्मा दिनांते तुष्यते हरिः पारणानि दशाहेषु एके कुर्वंति तानि भोः
प्रभातकाळी ब्रह्मदेव प्रसन्न होतो; दिवसाच्या शेवटी हरि संतुष्ट होतो. काही जण दहा दिवस वाचन करतात, हे प्रिय.
भवेद्वै राजशार्दूल शृणु तेषां च यत्फलम्
राजसिंहा, त्यांना जे फळ मिळते ते आता ऐक.
शुद्धवासा गृहादेत्य स्थानं यत्समयान्वितम्
स्वच्छ वस्त्र घालून, योग्य वेळी ठरलेल्या जागी जावे.
नात्युच्चं नातिनीचं च ह्यासनं भजते ततः
त्यानंतर, ना फार उंच ना फार खालील आसन घ्यावे.
वन्दनीयं प्रपूज्य च श्रोतृभिः कुरुनन्दन
कुरुनंदना, वाचकाचा श्रोत्यांनी सन्मान आणि पूजन करावे.
न स्थेयं श्रावकैस्तस्माद्वाचकस्यासने नृप 1.216.
राजा, म्हणून श्रोत्यांनी वाचकाच्या आसनावर उभे राहू नये.
यथा शिशुर्गुरोर्वीर स तेषां हि गुरुर्मतः
वीर, जसा शिष्य आपल्या गुरूला मानतो, तसाच वाचकही त्यांचा गुरू मानला जातो.
उप विश्य ततः पश्चाच्छ्रावकः शृणुयान्नृप
मग आत जाऊन, ऐकणाऱ्याने नीट ऐकावे, राजन.
प्रणम्य शिरसा तस्य पुस्तकस्य विशांपते पुनर्बध्नीत तत्सूत्रं तन्मुक्त्वा वाचयेत्क्वचित्
त्या ग्रंथाला डोकं वाकवून नमस्कार करून, पुन्हा त्याचा दोरा बांधावा आणि कधी कधी तो सोडून वाचावा.
त्रिविधं पुस्तकं विद्यात्सूत्रं वासुकिरुच्यते
तो ग्रंथ तीन प्रकारचा आहे हे समजावे; त्याचा दोरा 'वासुकी' असे म्हणतात.
शंकरश्च तथा सूत्रं पंक्तयः सर्वदेवताः
शंकराचा दोरा देखील तसाच, आणि त्या ओळी सर्व देवतांसाठी आहेत.
अग्रे स्थिता ग्रहाः सर्वे दिशो वापि तथा विभो
सर्व ग्रह पुढे ठेवलेले आहेत, आणि दिशा सुद्धा, हे महाबळा.
यंत्रद्वयं काष्ठमयमधोर्ध्वं यदुदाहृतम्
खाली आणि वर सांगितलेली दोन लाकडी यंत्रे आहेत.
इत्थं देवमयं ह्येतत्पुस्तकं देवपूजितम्
अशा प्रकारे, हा ग्रंथ देवमय आहे आणि देवांनी पूजलेला आहे.
योऽस्य सूत्रं बृहत्कृत्वा प्रयच्छति नरोत्तमः
जो कोणी या ग्रंथाचा दोरा मोठा करून अर्पण करतो, तो श्रेष्ठ पुरुष आहे.
निरूप्य पात्रं राजेन्द्र कराभ्यां गृह्य वाचकः वाल्मीकिं च तथा राजन्विधिं विष्णुं शिवं रविम्।।1.216.
पात्र नीट पाहून, राजाधिराज, वाचणारा ते हातात घेतो आणि वाल्मिकी, विधी, विष्णू, शिव आणि सूर्य यांना स्मरतो.
नमस्कारमथैषां तु पठित्वा कुरुनंदन।। ततोसौ व्याहरेद्विप्रान्वाचकः श्रदयान्वितः
त्यांना नमस्कार करून, कुरुनंदना, मग तो वाचणारा श्रद्धेने ब्राह्मणांना संबोधतो.