राजन्पुण्यपुरे रम्ये नानाजननिषेविते
राजा, पुण्याच्या सुंदर नगरीत, जिथे अनेक लोक सेवा करतात—
सत्यप्रकाशस्तन्मंत्री लक्ष्मीश्चामात्यकामिनी
सत्यप्रकाश हा त्याचा मंत्री होता आणि लक्ष्मी ही मंत्र्याची प्रियतमा होती.
आनंदः कतिधा लोके तन्ममाचक्ष्व सत्तम
सज्जनहो, सांगा पाहू—या जगात आनंद किती प्रकारे असतो?
ब्रह्मचर्याश्रमे यो वै ब्रह्मानंदो महोत्तमः
ब्रह्मचर्य आश्रमात जो सर्वोच्च आनंद असतो, त्याला 'ब्रह्मानंद' म्हणतात.
वानप्रस्थे महाराज स धर्मानंदकोऽधमः
राजा, वानप्रस्थ आश्रमात तो 'धर्मानंद' म्हणून ओळखला जातो, पण तो थोडा कमी आहे.
संन्यस्ते तु शिवानंदस्स हि सर्वोत्तमोत्तमः
संन्यासात मात्र 'शिवानंद' हा सर्वात श्रेष्ठ आनंद मानला जातो.
स्त्रियं विना सुखं नास्ति गृहस्थाश्रमके नृप
राजा, गृहस्थाश्रमात पत्नीशिवाय सुख मिळत नाही.
पत्नीमन्वेषयामास स्वयोग्यां धर्मतत्पराम्
त्याने स्वतःसाठी योग्य आणि धर्मनिष्ठ पत्नी शोधली.
स भूपो मंत्रिणं प्राह नारीमन्वेषयाद्य भोः 3.2.11.
त्या राजाने आपल्या मंत्र्याला सांगितले, 'आजच एखादी स्त्री शोध.'
इति श्रुत्वा ययौ मंत्री देशाद्देशांतरं प्रति तुष्टाव मनसा सिंधुं सर्वतीर्थपतिं शुभम्
हे ऐकून मंत्री देशोदेशी गेला आणि मनात पवित्र तीर्थांचा अधिपती सिंधू याची प्रार्थना केली.
अहं ते शरणं प्राप्तः शरणागतवत्सल
मी तुझ्या आश्रयाला आलो आहे, शरण आलेल्यांवर प्रेम करणाऱ्या.
स्त्रीरत्नं देहि राज्ञोऽर्थे नो चेत्प्राणांस्त्यजाम्यहम्
राजासाठी मला उत्तम स्त्रीरत्न दे, नाहीतर मी आपले प्राण सोडीन.
जले वृक्षं सुवर्णांगं पत्रविद्रुमकं महत्
पाण्यात एक झाड होते, त्याचा खोड सोन्यासारखा आणि पाने मोठी, प्रवाळासारखी होती.
तस्योपरि स्थिता बाला सुकुमारी मनोरमा
त्या झाडावर एक तरुणी उभी होती, ती नाजूक आणि सुंदर होती.
इति दृष्ट्वा महाश्चर्यं नृपांतिकमुपाययौ
हे अद्भुत पाहून तो राजाकडे गेला.
तथाविधं नृपो दृष्ट्वा सागरांतमुपाययौ
राजाने असे काही घडताना पाहिल्यावर तो समुद्रापर्यंत गेला.
तां नारीं प्राह नम्रात्मा त्वदर्थेऽहं समागतः
तो नम्रपणे त्या स्त्रीला म्हणाला, "मी तुझ्यासाठी इथे आलो आहे."
विहस्य साऽऽह तं भूपं कृष्णपक्षे चतुर्दशी 3.2.11.
ती हसून राजाला म्हणाली, "कृष्णपक्षातील चतुर्दशीला..."
इति श्रुत्वा स नृपतिस्तद्दिने स्मरविह्वलः
हे ऐकून त्या दिवशी राजा प्रेमाने व्याकुळ झाला.
एतस्मिन्नंतरे तत्र राक्षसो बकवाहनः
इतक्यात तिथे बकवाहन नावाचा राक्षस आला.
कामांधो राक्षसं हत्वा स्वपत्नीं प्राह निर्भयाम्
कामाने आंधळा झालेला त्याने राक्षसाचा वध केला आणि निर्भयपणे आपल्या पत्नीला बोलला.
साह भोः शृणु भूपाल विद्याधरसुता ह्यहम्
ती म्हणाली, "ऐक राजन, मी विद्यानिधराची कन्या आहे."
नागता भोजने काले पितृमात्रोश्च मंदिरे
मी जेवणाच्या वेळी किंवा माझ्या आईवडिलांच्या घरी आले नाही.
अद्य कृष्णचतुर्दश्यां त्वां भजिष्यति राक्षसः
आज कृष्णपक्षातील चतुर्दशीला राक्षस तुला पकडेल.
तदाहं रोदनं कृत्वा ब्रवीमि पितरं प्रति
तेव्हा मी रडत रडत माझ्या वडिलांना सांगितले.
स होवाच कुमारि त्वं वीरभुक्ता भविष्यसि
ते म्हणाले, "मुली, तू एखाद्या वीराच्या संगतीस येशील."
त्वदाज्ञयाहं यास्यामि भो राजन्पितृमंदिरे
राजन, तुझ्या आज्ञेने मी माझ्या वडिलांच्या घरी जाईन.
त्वया सार्द्धं गमिष्यामि गृहं विद्याधरस्य तत् 3.2.11.
तुझ्यासोबत मी विद्यानिधराच्या घरी जाईन.
तदा तु नगरे तस्मिन्नृणां जातो महोत्सवः पञ्चत्वमगमत्तूर्णं कुतो हेतोर्हि तद्वद
तेव्हा त्या नगरीत लोकांमध्ये मोठा उत्सव झाला; पण अचानक मृत्यू आला—हे कशामुळे झाले, ते सांग.
नृपं स हृदि संध्यात्वा राज्यभंगभयातुरः
राज्य गमावण्याच्या भीतीने तो मनात राजाचा विचार करू लागला.