न तद्दानमसत्कारपारुष्यमलिनीकृतम्
जे दान अपमान, कठोरपणा किंवा अशुद्धतेने दिले जाते, ते खरे दान नसते.
न तद्धनं न च प्रीतिर्न धर्मः प्रियवर्जितः यत्नेनापि कृतं सर्वं क्रोधोऽस्य निष्फलं खग ।। 1.189.
प्रेम नसल्यास ते धन, ती माया, तो धर्म काहीच प्रिय राहत नाही; आणि राग असेल तर कितीही प्रयत्न केले तरी सर्व निष्फळ ठरते, हे पक्ष्या.
यः श्रद्धयार्चितं दद्यात्प्रति गृह्णाति चार्चितम्
जो श्रद्धेने पूजा करून देतो आणि आदराने स्वीकारतो—
औदार्यं स्वागतं मैत्री ह्यनुकंपा च मत्सरः
उदारता, स्वागत, मैत्री, दया आणि मत्सराचा अभाव—
वाराणसी कुरुक्षेत्रं प्रयागं पुष्कराणि च
वाराणसी, कुरुक्षेत्र, प्रयाग आणि पुष्कर—
मूलस्थानं महापुण्यं पुंडीरस्वामिकं तथा
मूळ स्थान, महान पवित्र क्षेत्र आणि पुंडरीकाचे निवासस्थान देखील—
इत्येते कीर्तिता देशाः सुरसिद्धनिषेविताः गोसिद्धमुनि वासाश्च देशाः पुण्याः प्रकीर्तिताः
अशा हे देश सांगितले गेले आहेत, जेथे देव आणि सिद्ध लोक येतात; गोमाता, सिद्ध आणि ऋषी यांचे निवासही पवित्र स्थान म्हणून ओळखले गेले आहेत.
सूर्यायतनसंस्थानां यद्यदल्पं तु दीयते
सूर्याच्या निवासस्थानी असणाऱ्यांना जरी थोडेसे दिले तरी—
ग्रहणं चंद्रसूर्याभ्यामुत्तरायणमुत्तमम्
चंद्र आणि सूर्य यांचे ग्रहण, आणि उत्तम उत्तरायण—
दिनच्छिद्राणि संक्रांतिः पुण्यं विषुपदं खग
दिवसातील विश्रांतीचे क्षण, संक्रमण काळ, आणि पवित्र विषुव, हे पक्ष्या—
भक्तिभावः परा प्रीतिर्धर्मो धर्मैकभावनः
भक्तिभाव, श्रेष्ठ प्रेम, धर्म आणि फक्त धर्माचेच चिंतन—
श्रद्धया विधिवत्पात्रे प्रतिपादितमुत्तमम् 1.189.
श्रद्धेने, योग्य पद्धतीने, आणि योग्य पात्राला जे दिले जाते, तेच श्रेष्ठ आहे.
यद्दानं श्रद्धया पात्रे विधिवत्प्रतिपादितम्
जे दान श्रद्धेने, योग्य पात्राला आणि योग्य रीतीने दिलं जातं—
आर्तेषु दीनेषु गुणान्वितेषु यः श्रद्धया स्वल्पमपि प्रदद्यात्
जो कोणी दुःखी, गरीब किंवा गुणी लोकांना श्रद्धेने अगदी थोडंसं जरी देतो—
श्रद्धा दानं परं ज्ञेयं श्रद्धा एव तपः परम्
श्रद्धा हेच सर्वश्रेष्ठ दान आहे, आणि श्रद्धाच सर्वोच्च तप आहे, असं समजावं.
अथाहिंसा क्षमा सत्यं ह्रीः श्रद्धेंद्रियसंयमः
अहिंसा, क्षमा, सत्य, लज्जा, श्रद्धा आणि इंद्रियांचा संयम—
हंतव्यस्तैः समस्तैर्वा सूर्यधर्मैरनुष्ठितैः
हे सर्व दोष सूर्यपरंपरेतील आचरणांनी दूर करावे लागतात.
परस्त्रीद्रव्यसंकल्पं यः सापेक्षं करोति च अरिभिः परिभूतं च संत्यजेच्चैव पापकृत्
जो कोणी दुसऱ्याच्या पत्नीवर किंवा संपत्तीवर इच्छा धरतो, किंवा शत्रूंनी अपमानित झालेल्या व्यक्तीला सोडून देतो, तो पापी आहे.
तद्भार्यामित्रपुत्रेषु यश्चावज्ञां करोति च
आणि जो अशा व्यक्तीच्या पत्नीला, मित्राला किंवा मुलाला तुच्छतेने वागवतो—
ब्रह्मघ्नश्च सुरापश्च स्तेयी च गुरुतल्पगः
ब्राह्मणहत्यारा, मद्यपान करणारा, चोर किंवा गुरूच्या पत्नीशी संबंध ठेवणारा—
क्रोधाद्द्वेषाद्भयाल्लोभाद्ब्राह्मणस्य वदेत यः 1.189.
जो कोणी राग, द्वेष, भीती किंवा लोभामुळे ब्राह्मणाला हानी पोहोचवतो—
ब्राह्मणं च समाहूय याचमानमकिंचनम्
आणि जो कोणी मागणाऱ्या, गरीब ब्राह्मणाला बोलावून घेतो—
देवद्विजगवां भूमिं पूर्वदत्तां हरेत यः
जो कोणी पूर्वी देव, ब्राह्मण किंवा गायींना दिलेली जमीन हिसकावून घेतो—
अधीत्य यो रवेर्ज्ञानं परित्यजति मंदधीः
जो कोणी सूर्याचं ज्ञान शिकूनही, मूर्खपणामुळे ते सोडून देतो—
अग्निहोत्रपरित्यागः पंचयज्ञियकर्मणाम्
अग्निहोत्र आणि पाच महायज्ञांची कृत्यं सोडून देणं—
अप्रियं सूर्यभक्तानामभक्ष्यस्य च भक्षणम्
सूर्यभक्तांना अप्रिय असलेली किंवा निषिद्ध गोष्ट खाणं—
सर्वाधिपत्यमेतेषां नास्ति देवपुरोत्तमे
या सर्वांना देवांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या परमेश्वरासमोर काहीच अधिकार नाही.
केचिदत्रैव मुच्यन्ते ज्ञानयोगपरा नराः
काही जण इथेच मुक्त होतात—जे ज्ञान आणि योगात मन लावतात असे पुरुष.
तस्माद्विमोक्षमन्विच्छन्भोगासक्तिं विवर्जयेत्
म्हणून जो कोणी मुक्तीची इच्छा करतो, त्याने भोगाची आसक्ती टाकावी.
यच्चाप्यसक्तहृदया जपन्तीमं प्रसंगतः
आणि ज्या वेळी निःस्पृह मनाने, या प्रसंगात, हे जप केलं जातं—