इदं तु ब्रह्मणा प्रोक्तं धर्मशास्त्रमनुत्तमम् । विदुषा ब्राह्मणेनेदमध्येतव्यं प्रयत्नतः
हे श्रेष्ठ धर्मसूत्र ब्रह्मांनी घोषित केले आहे; विद्वान म्हणतात की ब्राह्मणाने ते उत्साहाने व कठोर अभ्यासाने अभ्यासावे.
शिष्येभ्यश्चैव वक्तव्यं चातुर्वर्ण्येभ्य एव हि । अध्येतव्यं न चान्येन ब्राह्मणं क्षत्रियं विना । श्रोतव्यमेव शूद्रेण नाध्येतव्यं कदाचन
ते शिष्यानां व चत्वारिणींना शिकवले जावे — प्रत्यक्षात केवळ वर्णांना; ब्राह्मण किंवा क्षत्रियांशिवाय कोणीही ते शिकू नये, आणि शूद्राने कधीही ते अध्ययन करु नये.
देवार्चां पुरतः कृत्वा ब्राह्मणैश्च नृपोत्तम । श्रोतव्यमेव शूद्रैश्च तथान्यैश्च द्विजातिभिः
देवतांना प्रथम पूजाअर्चा करून श्रेष्ठ राजा ब्राह्मणांचा सन्मान करील; शूद्र आणि इतर फक्त श्रोते होण्यासाठी योग्य आहेत, तसेच द्विजही.
श्रौतं स्मार्तं हि वै धर्मं प्रोक्तमस्मिन्नृपोत्तम । तस्माच्छूद्रैर्विना विप्रान्न श्रोतव्यं कथञ्चन
राजा श्रेष्ठा, इथे श्रुती आणि स्मृती हेच धर्म म्हणून सांगितले गेले आहेत; म्हणून शूद्रांशिवाय ब्राह्मणांना ऐकल्याबद्दल योग्य प्रकारे मार्गदर्शन मिळू शकत नाही.
इदं शास्त्रमधीयानो ब्राह्मणः संशितव्रतः । मनोवाग्देहजैर्नित्यं कर्मदोषैर्न लिम्पते
हा शास्त्र अभ्यासणारा ब्राह्मण, जो नियमबद्ध आहे, कायम मन, वाणी आणि देहावर संयम ठेवतो आणि पापकार्यातून दूर राहतो, तो कर्माने दूषित होत नाही.
शृण्वन्ति चापि ये राजन् भक्त्या वै ब्राह्मणादयः । मुच्यन्ते पातकैः सर्वैर्गच्छन्ति च दिवं प्रभो
हे राजन, ब्राह्मणांकडून भक्तीतून जे हे शिक्षण ऐकतात ते सर्व पापांपासून मुक्त होतात आणि स्वर्गाला जातात, महाराज.
श्रावयेच्चापि यो विप्रः सर्वान्वर्णान्नृपोत्तम । स गुरुः प्रोच्यते तात वर्णानामिह सर्वशः
हे उत्तम राजा, सर्व वर्णांना शिकवणारा ब्राह्मणच गुरु म्हणतात; त्याला कोणत्याही वर्णाचा अपवाद न ठेवता सर्वांसमोर तसे घोषित केले पाहिजे.
स पूज्यः सर्वकालेषु सर्वैर्वर्णैर्नराधिप । पृथिवीं च तथैवेमां कृत्स्नामेकोऽपि सोऽर्हति
ह्याला सर्व वर्णांनी नेहमी सन्मान दिला पाहिजे, हे प्रभो; तो एकटाच संपूर्ण भूमीचा अधिकार ठेवण्यासही पात्र आहे.
इदं स्वस्त्ययनं श्रेष्ठमिदं बुद्धिविवर्धनम् । इदं यशस्यं सततमिदं निःश्रेयसं परम्
हे शास्त्रार्थी अध्ययन आहे, उत्तमच; हे बुद्धी वाढवते; हे नेहमीच्या कीर्तीचे आणि सर्वोच्च कल्याणाचे स्त्रोत आहे.
अस्मिन्धर्मोऽखिलेनोक्तो गुणदोषौ च कर्मणाम् । चतुर्णामपि वर्णानामाचारश्चापि शाश्वतः
या धर्मात कर्मांची गुणवत्ता आणि दोष सांगितलेले आहेत, आणि चार वर्णांचे आचारही — हे सर्व शाश्वत आहेत.
आचारः प्रथमो धर्मः श्रुत्युक्तश्च नरोत्तम । तस्मादस्मिन्समायुक्तो नित्यं स्यादात्मवान्द्विजः
आचार हे प्राथमिक धर्म आहे, आणि उत्तम माणूस ऐकलेल्या परंपरेनुसार बोलतो; म्हणून अशा आचरणात स्थिर झालेले द्विज नेहमी स्वतःला आत्मनियंत्रित समजावे.
आचाराद्विच्युतो विप्रो न वेदफलमश्नुते । आचारेण च संयुक्तः सम्पूर्णफलभाक्स्मृतः
जो ब्राह्मण चांगल्या आचारापासून दूर होतो त्याला वेदांचे फळ लाभत नाही; परंतु आचाराशी जोडलेला माणूस पूर्ण परिणामांचा भागी समजला जातो.
एवमाचारतो दृष्ट्वा धर्मस्य मुनयो गतिम् । सर्वस्य तपसो मूलमाचारं जगृहुः परम्
अशा आचाराने शासन करणाऱ्या ऋषींनी केलेल्या आचरण पाहून, सर्व तपस्वीपणाचे मूळच आचार असे मानले गेले; त्यांनी ते सर्वोत्तम आचरण धरले.
अन्ये च मानवा राजन्नाचारं संश्रिता सदा । एवमस्मिन्पुराणे तु आचारस्य तु कीर्तनम्
हे राजन, इतर माणसे नेहमी आचारावर अवलंबून असतात; त्यामुळे या पुराणात नक्कीच आचाराचे स्तवन आणि वर्णन आहे.
वृत्तान्तानि च राजेन्द्र तथा चोक्तानि पण्डितैः । त्रिलोक्यास्तु समुत्पत्तिः संस्कारविधिरुत्तमः । श्रवणं चेतिहासस्य विधानं कथ्यते नृप
राजाला शास्त्रज्ञांनी सांगितल्या कथा आणि विवक्षित विषय सांगितले जातात; तीन लोकांचे उत्पत्ती, संस्कारांचा सर्वोच्च विधी आणि श्रवणाची प्रक्रिया व इतिहास दिले आहेत, हे राजन.
तथास्मिन्कथ्यते राजन्माहात्म्यं वाचकस्य तु । व्रतचर्याश्रमाचाराः स्नातकस्य परो विधिः
असेच सांगितले जाते, हे महाराज, स्वतः वक्त्याची महानता: शपथांचे पालन, आश्रमधर्माचे कर्तव्य आणि स्नातकाला अनुरूप आचार मांडलेले आहेत.
दारादिगमनं चैव विवाहानां च लक्षणम् । पुंसां च लक्षणं राजन्योषितां चात्र कथ्यते
गृहस्थांबाबतचे व्यवहार—पत्नींचे येणे-म्हणे, विवाहाची चिन्हे, पुरुषांची आणि राजांनी स्वीकारलेल्या व्यक्तींची वैशिष्ट्ये—इथे कौतुकाने सांगितली आहेत.
महायज्ञविधानं च शास्त्रकल्पं च शाश्वतम् । पृथिव्या लक्षणं तात देवार्चायाः सुलक्षणम्
महायज्ञांचे नियम आणि शास्त्रांचे शाश्वत विधी दिले आहेत; हे पुत्रा, भूमीची वैशिष्ट्ये आणि देवपूजेचे सोपे विधी वर्णन केले आहेत.
वृत्तीनां लक्षणं चैव स्नातकस्य व्रतानि च । भक्ष्याभक्ष्यं च शौचं च द्रव्याणां शुद्धिरेव च
व्यवसायांची चिन्हे, स्नातकाची व्रते, काय खावे आणि काय टाळावे, पवित्रतेचे नियम, आणि संपत्तीची योग्य अवस्था सर्व सांगीतली आहे.
स्त्रीधर्मयोगस्तापस्यं मोक्षः संन्यास एव च । राज्ञश्च धर्मो ह्यखिलः कार्याणां च विनिर्णयः
स्त्रियांचे कर्तव्य संघ आणि विश्वासार्हता आहे; मोक्ष तपश्चर्या व त्यागात आहे; राजासाठी सर्व धर्म हे कर्मप्रकरणे निकाली काढणे हे ठरते.
माहात्म्यं सवितुश्चात्र तीर्थानां च विशाम्पते । नारायणस्य माहात्म्यं तथा रुद्रस्य कथ्यते
इथे सावित्रीचे तथा तीर्थस्नानांच्या महत्त्वाचे वर्णन केले आहे; तसेच नारायण आणि रुद्र यांच्या महात्म्याचे पाठही ऐकविले आहे.
महाभाग्यं च विप्राणां माहात्म्यं पुस्तकस्य च । दुर्गादेव्यास्तथा चोक्तं सत्यस्य च महामते
पाठात विद्वान ब्राह्मणांच्या महान भाग्याचे, ग्रंथाच्या पवित्रतेचे तसेच देवी दुर्गेच्या आणि सत्याचे महिमा सांगितला आहे, हे पंडितांनो.
संक्षिप्तं संविधानं च धर्मं स्त्रीपुंसयोरपि । विभागं धर्मद्यूतं च कथकानां च शोधनम्
स्त्रि-पुरुष दोघांनाही लागू पडणाऱ्या धर्माचे संक्षिप्त सूत्र, धर्मकर्मांचे विभाग आणि कथाकथन करणाऱ्यांची शुद्धीची पद्धती यांचे निर्देश दिले आहेत.
वैश्यशूद्रोपचारं च संकीर्णानां च संभवम् । आपद्धर्मं च वर्णानां प्रायश्चित्तविधिं तथा
वैश्य-शूद्रांची सेवा कशी करावी, मिश्रवर्णांची उत्पत्ती, आकस्मिक कर्तव्ये आणि वर्णांवरील प्रायश्चित्त विधी यांचे वर्णन केले आहे.
संध्याविधिं प्रेतशुद्धिं स्नानतर्पणयोर्विधिम् । वैश्वदेवविधिं चापि तथा भोज्यविधिं नृप
संध्यावंदनाचे नियम, मृतांचे शुद्धीकरणाचे विधी, स्नान आणि आहुतीचे संस्कार, वैश्वदेवयज्ञ आणि राज्यकर्त्याच्या अन्नविनियोगाचे कायदे येथे नोंदले आहेत.
लक्षणं दन्तकाष्ठस्य चरणव्यूहमुत्तमम् । संसारगमनं चैव त्रिविधं कर्मसम्भवम्
दातुळ्याच्या गुणविशेष आणि उत्तम आसनव्यवस्थेचे लक्षणे सांगितली आहेत; लौकिक जीवनाचा प्रवाह त्रैविध्य आहे आणि तो कर्मातून उद्भवतो.
नैःश्रेयसं कर्मणां च गुणदोषपरीक्षणम् । दाराणां लक्षणं प्रोक्तं तथा पात्रपरीक्षणम्
कर्मद्वारे सर्वोत्कृष्ट कल्याण साधण्याचे मार्ग, पुण्य-दोषांचे मूल्यांकन, पत्न्यांचे लक्षणे आणि पात्रांची चाचणी यांची घोषणा केलेली आहे.
प्रसूतिं चापि गर्भस्य तथा कर्मफलं नृप । जातिधर्मान्कुलधर्मान्वेदधर्मांश्च पार्थिव
भ्रूणाचा जन्म व प्रसव आणि कर्मांचे फल स्पष्ट केले आहेत; तसेच जाति, कुल व राजांना परिचित असलेली सांसारिक कर्तव्ये यांचे बंधन स्पष्ट करण्यात आले आहे.
वैतानव्रतिकानां च तथासौ प्रोक्तवान्विभुः । ब्रह्मा कुरुकुलश्रेष्ठ शंकराय महात्मने
सम्राटाने तसेच वैश्टान्यव्रतींसाठीचे नियम घोषित केले; ब्रह्माने हेच कुरुवंशातील श्रेष्ठांना आणि महान शंकराला सांगितले.
शंकरेण तथा विष्णोः कथितं कुरुनन्दन । विष्णुनापि पुनः प्रोक्तं नारदाय महीपते
शंकराने हे कुरूवंशीय विष्णुजन Proud म्हणालेल्या वंशजाला सांगितले; आणि नारदासुद्धा हे विष्णूबद्दल ह्या बाबतीत उपदेश केले, हे राजांनो स्मरा.