नैव राज्येन महता न चैवार्थस्य राशिभिः
मोठं राज्य असो किंवा धनाचा साठा असो, त्याने काही मिळत नाही.
स्वर्गापवर्ग सिद्ध्यर्थं भाषितं यत्तु शोभनम्
स्वर्ग आणि मुक्ती मिळवण्यासाठी जे काही शुभ बोललं जातं,
रागद्वेषाक्षमाक्रोधकामतृष्णानुसारिणाम्
ज्यांच्या मनात राग, द्वेष, क्षमा, क्रोध, काम आणि तृष्णा आहेत,
संस्कृतेनापि किं तेन मृदुलालापसंगिना
मृदू भाषेत बोललं, संस्कृतातही असलं, तरी त्याचा काय उपयोग?
यच्छ्रुत्वा जायते पुण्यं रागादीनां च संक्षयः
जे ऐकले की पुण्य मिळते आणि आसक्तीसारख्या वासनांचा नाश होतो.
स्मृतयो भारतं वेदाः शास्त्राणि सुमहांति च
स्मृती, महाभारत, वेद आणि मोठी शास्त्रे—
पुत्रदारादिसंसारे नराणां मूढचेतसाम्
मुलं, पत्नी आणि अशा संसारात, ज्यांची बुद्धी अज्ञानाने भरलेली आहे—
इदं श्रेष्ठमिदं ज्ञेयं सर्वं त्वं ज्ञातुमिच्छसि
हेच श्रेष्ठ आहे, हेच जाणावं, कारण तुला सर्व काही जाणून घ्यायचं आहे.
विज्ञायाक्षरतन्मात्रं जीवितं चातिवंचनम् 1.187.
अक्षय तत्त्व समजल्यावर, हे जीवन फसवणूकच आहे असं कळतं.
पण्डितेनापि किं तेन समर्थेन च देहिनाम्
शहाण्या किंवा सामर्थ्यवान माणसालाही त्याचा काय उपयोग?
पण्डितोऽपि स मूर्खः स्याच्छक्तियुक्तोऽप्यशक्तिकः
शहाणा असूनही तो मूर्ख असू शकतो; शक्ती असूनही तो असहाय्य असू शकतो.
तस्मात्स पंडितः शक्तः स तपस्वी जितेन्द्रियः
म्हणून जो खरा शहाणा, सामर्थ्यवान, तपस्वी आणि इंद्रियांवर विजय मिळवणारा आहे—
यः प्रदद्यान्नृपः कृत्स्नां क्ष्मां धनं कांचनं तथा
जो राजन, संपूर्ण पृथ्वी, धन आणि सोने दान करतो—
यः शृणोति रवेर्धर्मं न्यायतः स च वक्ति च
जो सूर्याचा धर्म ऐकतो आणि न्यायाने सांगतो—
दत्तगोदोहसंभूतः षडक्षरविधानतः
गायीचे दान करून, सहा अक्षरांच्या मंत्राने जे निर्माण होते—
सुरासुरैर्मथ्यमानात्क्षीरोदात्सागरात्पुरा
पूर्वी देव आणि दानवांनी क्षीरसागराचे मंथन केले तेव्हा—
नंदा सुभद्रा सुरभी सुमना शोभनावती
नंदा, सुभद्रा, सुरभी, सुमना आणि शोभनावती—
सर्वलोकोपकारार्थं देवानां तर्पणाय च
सर्व लोकांच्या कल्याणासाठी आणि देवांची तृप्ती व्हावी म्हणून—
तासामंगानि पुण्यानि षड्रसाः खगसत्तम 1.187.
त्यांचे अंग पवित्र आहे, आणि त्यांच्यात सहा रस आहेत, हे पक्षीराज.
गोमयं रोचनं मूत्रं क्षीरं दधि घृतं गवाम्
गायीचे शेण, हळद, मूत्र, दूध, दही आणि तूप—हे सर्व गायीपासून मिळते.
गोमयादुत्थितः श्रीमान्बिल्ववृक्षोऽर्कवल्लभः
गायीच्या शेणातून शुभ बेलवृक्ष, जो सूर्याला प्रिय आहे, तो उगवतो.
पंकान्युत्पलपद्मानि पुनर्जातानि गोमयात्
गायीच्या शेणातून पुन्हा चिखल, कमळ आणि पाणकमळ निर्माण होतात.
गोमूत्राद्गुग्गुलुर्जातः सुगंधिः प्रियदर्शनः
गायीच्या मूत्रातून तयार होणारा गुग्गुळू सुगंधी आणि देखणा असतो.
यद्बीजं जगतः किंचित्तज्ज्ञेयं क्षीरसंभवम्
जगात ज्या ज्या बिया आहेत, त्या सगळ्या दुधातून उत्पन्न झालेल्या आहेत, असे समजावे.
घृतादमृतमुत्पन्नममराणामतिप्रियम्
तुप अमृतापासून तयार होते आणि अमरांना ते फार प्रिय असते.
तदंते चोष्णतोयेन कषायैश्च निरूपयेत्
शेवटी गरम पाणी आणि काढ्यांनी लावावे.
पूजयेद्बिल्वपत्रैश्च पद्मैर्नीलोत्पलैस्तथा
बिल्वाची पाने, कमळ आणि निळी शेवंती यांच्या पुष्पांनी पूजा करावी.
पायसं दधिभक्तं च वज्रं च मधुना सह
दुधात शिजवलेला भात, दहीभात आणि वज्र, हे मधासह द्यावे.
कृत्वा प्रदक्षिणं पश्चात्प्रणिपत्य क्षमापयेत् 1.187.
नंतर प्रदक्षिणा घालून, नमस्कार करून क्षमा मागावी.
इह लोके परे चैव सर्वान्कामान्स गच्छति
या जगात आणि पुढच्या जन्मात, तो सर्व इच्छा पूर्ण करतो.