वेदो मनोगमे चात्र षडक्षरमंत्रस्थितः
मनाच्या आवाक्यात, वेद हा सहा अक्षरांच्या मंत्रात वास करतो.
किं तस्य बहुभिर्मन्त्रैः शास्त्रैर्वा बहुविस्तरैः
त्याच्यासाठी अनेक मंत्र किंवा मोठ्या मोठ्या शास्त्रांचं काय उपयोग?
तेनाधीतं श्रुतं तेन तेन सर्वमनुष्ठितम्
त्यामुळे सर्व काही शिकलेलं, सर्व काही ऐकलेलं आणि सर्व काही केलेलं असतं.
विधिवाक्यमिदं सर्वं नार्थवादं वचो मम पृच्छस्वेमं प्रणम्याशु वैनतेय महामते
माझं हे सर्व बोलणं आज्ञा आहे, केवळ स्तुती नाही; हे लवकर विचार, विनतेयाचा बुद्धिमान पुत्रा, नम्र होऊन.
सप्ताश्वतिलकं भक्त्या प्रणम्योवाच भारत
सात घोड्यांच्या चिन्ह असलेल्या त्या देवाला भक्तीने वंदन करून, भारत, त्याने बोलायला सुरुवात केली.
कीदृग्वाक्यमिदं भानोर्वाक्यार्थं ब्रूहि च प्रभो
हे तेजस्वी प्रभो, हे वचन कसं आहे? तुझ्या शब्दांचा अर्थ मला सांग.
सप्ताश्वतिलक उवाच विमुक्ताशेषदोषेण सर्वज्ञेन भगेन यत्
सात घोड्यांच्या चिन्ह असलेल्याने सांगितलं: सर्व दोषांपासून मुक्त, सर्वज्ञ आणि भाग्यशाली ज्याच्यामुळे हे घडतं,
यस्मान्मार्तंड नामासौ कथ्यते च मनीषिभिः
म्हणूनच, तो मार्तंड असं नाव त्याला मिळालं, असं ज्ञानी लोक सांगतात.
सौरवाक्यप्रवक्तारं सूरवत्पूजयेद्गुरुम् 1.187.
सौर उपदेश सांगणाऱ्या गुरूची पूजा सूर्याप्रमाणे करावी.
सौरधर्माम्बुहस्तेन कस्तेन सदृशो गुरुः ज्ञानामृतेन वै भक्ता कस्तं न प्रतिपूजयेत्
सौर धर्माचं पाणी हातात असलेला असा गुरू दुसरा कोण? ज्ञानरूपी अमृताने भरलेला, त्याची भक्तांनी पूजा का करू नये?
नैव राज्येन महता न चैवार्थस्य राशिभिः
मोठं राज्य असो किंवा धनाचा साठा असो, त्याने काही मिळत नाही.
स्वर्गापवर्ग सिद्ध्यर्थं भाषितं यत्तु शोभनम्
स्वर्ग आणि मुक्ती मिळवण्यासाठी जे काही शुभ बोललं जातं,
रागद्वेषाक्षमाक्रोधकामतृष्णानुसारिणाम्
ज्यांच्या मनात राग, द्वेष, क्षमा, क्रोध, काम आणि तृष्णा आहेत,
संस्कृतेनापि किं तेन मृदुलालापसंगिना
मृदू भाषेत बोललं, संस्कृतातही असलं, तरी त्याचा काय उपयोग?
यच्छ्रुत्वा जायते पुण्यं रागादीनां च संक्षयः
जे ऐकले की पुण्य मिळते आणि आसक्तीसारख्या वासनांचा नाश होतो.
स्मृतयो भारतं वेदाः शास्त्राणि सुमहांति च
स्मृती, महाभारत, वेद आणि मोठी शास्त्रे—
पुत्रदारादिसंसारे नराणां मूढचेतसाम्
मुलं, पत्नी आणि अशा संसारात, ज्यांची बुद्धी अज्ञानाने भरलेली आहे—
इदं श्रेष्ठमिदं ज्ञेयं सर्वं त्वं ज्ञातुमिच्छसि
हेच श्रेष्ठ आहे, हेच जाणावं, कारण तुला सर्व काही जाणून घ्यायचं आहे.
विज्ञायाक्षरतन्मात्रं जीवितं चातिवंचनम् 1.187.
अक्षय तत्त्व समजल्यावर, हे जीवन फसवणूकच आहे असं कळतं.
पण्डितेनापि किं तेन समर्थेन च देहिनाम्
शहाण्या किंवा सामर्थ्यवान माणसालाही त्याचा काय उपयोग?
पण्डितोऽपि स मूर्खः स्याच्छक्तियुक्तोऽप्यशक्तिकः
शहाणा असूनही तो मूर्ख असू शकतो; शक्ती असूनही तो असहाय्य असू शकतो.
तस्मात्स पंडितः शक्तः स तपस्वी जितेन्द्रियः
म्हणून जो खरा शहाणा, सामर्थ्यवान, तपस्वी आणि इंद्रियांवर विजय मिळवणारा आहे—
यः प्रदद्यान्नृपः कृत्स्नां क्ष्मां धनं कांचनं तथा
जो राजन, संपूर्ण पृथ्वी, धन आणि सोने दान करतो—
यः शृणोति रवेर्धर्मं न्यायतः स च वक्ति च
जो सूर्याचा धर्म ऐकतो आणि न्यायाने सांगतो—
दत्तगोदोहसंभूतः षडक्षरविधानतः
गायीचे दान करून, सहा अक्षरांच्या मंत्राने जे निर्माण होते—
सुरासुरैर्मथ्यमानात्क्षीरोदात्सागरात्पुरा
पूर्वी देव आणि दानवांनी क्षीरसागराचे मंथन केले तेव्हा—
नंदा सुभद्रा सुरभी सुमना शोभनावती
नंदा, सुभद्रा, सुरभी, सुमना आणि शोभनावती—
सर्वलोकोपकारार्थं देवानां तर्पणाय च
सर्व लोकांच्या कल्याणासाठी आणि देवांची तृप्ती व्हावी म्हणून—
तासामंगानि पुण्यानि षड्रसाः खगसत्तम 1.187.
त्यांचे अंग पवित्र आहे, आणि त्यांच्यात सहा रस आहेत, हे पक्षीराज.
गोमयं रोचनं मूत्रं क्षीरं दधि घृतं गवाम्
गायीचे शेण, हळद, मूत्र, दूध, दही आणि तूप—हे सर्व गायीपासून मिळते.