अतीर्थगमनात्पुंसस्तीर्थे संगाहनात्स्त्रियाः
पुरुषाने तीर्थक्षेत्र सोडून इतरत्र जाऊ नये; स्त्रीने तीर्थक्षेत्री एकत्र येऊ नये.
यौगपद्ये तु तीर्थानां विवाहक्रमशो व्रजेत्
एकाच वेळी अनेक तीर्थक्षेत्रे असल्यास, विवाहाच्या क्रमाने त्यांना जावं.
ब्राह्मादिभिर्विवाहैस्तु संस्कृतौ तौ खगाधिप
ब्राह्मादी विवाहांनी दोघांचंही संस्कार होतो, हे पक्षीराज.
ब्राह्मो दैवस्तथार्षश्च प्राजापत्यः खगा धिप
ब्राह्म, दैव, आर्ष आणि प्राजापत्य हे विवाहप्रकार आहेत, हे पक्षीराज.
प्रशस्ताः क्षत्रियादीनां विप्रादीनां तु मानतः
हे विवाह क्षत्रियांसह इतरांसाठी प्रशंसनीय आहेत आणि ब्राह्मणांसह इतरांनी मान्य केलेले आहेत.
क्षत्रियस्यापि देया तु प्रतिग्रहविवर्जिता पावनं पुरुषाणां तु विवाहं परिचक्षते
क्षत्रियालाही पत्नी द्यावी, पण काहीही प्रतिदान न घेता. विवाह पुरुषांसाठी पावन मानला जातो.
इति श्रीभविष्ये महापुराणे सप्तमीकल्पे ब्राह्मे पर्वणि सूर्यारुणसंवादे विवाहविधिवर्णनं नाम द्व्यशीत्युत्तरशततमोऽध्यायः
श्रीभविष्य महापुराणातील सप्तमी कल्पातील ब्राह्म पर्वात सूर्य आणि अरुण यांच्या संवादात, विवाहविधीचे वर्णन असलेला हा एकशे ब्याऐंशीवा अध्याय.
श्राद्धविधिकथावर्णनम् भास्कर उवाच भूतपित्रमरब्रह्ममनुष्याणां यथाविधि
श्राद्धविधीचे वर्णन भास्कर म्हणाले: सर्व जीव, पितर, देव आणि माणसांसाठी, ज्याप्रमाणे सांगितले आहे—
सदा सदान कृत्यानां फलार्थमपरे स्थिताः
इतर लोक नेहमीच फळासाठी कर्म करत असतात.
अतिथेः परितोषाय परिचर्या विधीयते
अतिथी संतुष्ट व्हावा म्हणून त्याची सेवा करावी.
तिस्रोष्टकास्तु कर्तव्या मध्यावर्ती चतुर्थिका
तीन अर्घ्ये द्यावीत, आणि चौथं मधल्या वेळी करावं.
प्रतिपदि क्रियते यत्तु चतुष्पार्वणमुच्यते
जे प्रतिपदेच्या दिवशी केलं जातं, त्याला चतु:पर्व म्हणतात.
नित्यं नैमित्तिकं काम्यं वृद्धिश्राद्धं सपिंडनम् कर्मांगं नवमं प्रोक्तं वैदिकं दशमं स्मृतम्
नित्य, नैमित्तिक, काम्य, वृद्धिश्राद्ध, सपिंडन, नववं कर्मांग, आणि दहवं वैदिक श्राद्ध असं सांगितलं आहे.
अनूरुरुवाच यदेतद्भवता प्रोक्तं श्राद्धं द्वादशधा विभो
अनूरू म्हणाले: प्रभो, आपण जे श्राद्ध बारा प्रकारचं सांगितलं—
नित्यं किमुच्यते श्राद्धं किं वा नैमित्तिकं भवेत्
नित्य श्राद्ध कोणतं म्हणतात आणि नैमित्तिक कोणतं असतं?
वैश्वदेवविहीनं तु अशक्तावुदकेन तु
वैश्वदेव न करता आलं नाही, तर ते पाण्याने करावं.
एकोद्दिष्टं तु यच्छ्राद्धं तन्नैमित्तिकमुच्यते 1.183.
एकाच व्यक्तीसाठी जे श्राद्ध केले जाते, त्याला नैमित्तिक असे म्हणतात.
कामयुक्तं हि तत्काम्यमभिप्रेतार्थसिद्धये
इच्छेसह जे केले जाते, ते काम्य श्राद्ध म्हणतात, कारण ते अपेक्षित फळ मिळवण्यासाठी असते.
वृद्धौ यत्क्रियते श्राद्धं वृद्धिश्राद्धं तदुच्यते
वाढीच्या वेळी जे श्राद्ध केले जाते, त्याला वृद्धिश्राद्ध असे म्हणतात.
गंधोदकतिलैर्युक्तं कुर्यात्पात्रचतुष्टयम्
सुगंधी पाणी आणि तीळ घालून चार पात्रे तयार करावीत.
ये समाना इति द्वाभ्यामेतज्ज्ञेयं सपिंडनम्
'हे समान आहेत' असे ज्या दोन प्रकरणांत सांगितले जाते, त्यात सपिंडन समजावे.
दर्शे वै क्रियते यत्तु तत्पार्वणमुदाहृतम् गोभ्यश्च क्रियते श्राद्धं तद्गोष्ठश्राद्धमुच्यते
अमावस्येला जे श्राद्ध केले जाते, त्याला पार्वण असे म्हणतात; आणि गायींसाठी जे श्राद्ध केले जाते, त्याला गोष्ठश्राद्ध म्हणतात.
बहूनां विदुषां संपत्सुखार्थं पितृतृप्तये शुद्यर्थमिति तत्प्रोक्तं वैनतेय मनीषिभिः
अनेक विद्वानांच्या समृद्धी-सुखासाठी आणि पितरांच्या तृप्तीसाठी, तसेच शुद्धीसाठी हे श्राद्ध करावे, असे विद्वानांनी सांगितले आहे, हे विनतेपुत्रा.
निषेककाले सोमे च सीमतोन्नयने तथा
गर्भधारणेच्या वेळी, सोमयज्ञात आणि सीमंतोन्नयन या वेळी,
क्रियते देवमुद्दिश्य सप्तम्यादिषु यत्नतः तद्यत्नार्थमिति प्रोक्तं प्रदिशेच्च न संशयः
सप्तमी वगैरे दिवशी देवांसाठी जे काही काळजीपूर्वक केले जाते, त्याला यत्नार्थ असे म्हणतात आणि ते योग्य दिशेला अर्पण करावे, यात शंका नाही.
शरीरोपचये श्राद्धमश्ववृद्ध्यर्थमेव च
शरीराची वाढ व्हावी आणि घोड्यांची संख्या वाढावी म्हणूनही श्राद्ध केले जाते.
सर्वेषामेव श्राद्धानां श्रेष्ठं सांवत्सरं मतम् 1.183.
सर्व श्राद्धांमध्ये वार्षिक श्राद्ध श्रेष्ठ मानले गेले आहे.
मृतेऽहनि पुनर्यस्तु न कुर्याच्छ्राद्धमादरात्
मरणाच्या दिवशी जो आदराने श्राद्ध करत नाही,
नाहं तस्य खगश्रेष्ठ पूजां गृह्णामि नो हरिः
हे पक्षीराज, मी आणि हरि त्याची पूजा स्वीकारत नाही.
तस्माद्यत्नेन कर्तव्यं वर्षेवर्षे मृतेऽहनि
म्हणून दरवर्षी मरणाच्या दिवशी श्राद्ध यत्नपूर्वक करावे.