सह धर्मक्रियाहेतोर्दानं समयबंधनात्
धार्मिक कृत्यांसाठी, ठरलेल्या करारानुसार कन्येचे दान केले जाते.
प्रदानं यत्र कन्यायाः सहगोमिथुनेन तु
ज्या ठिकाणी कन्येचे दान गायींच्या जोडीसह केले जाते.
अंतर्वेद्यां समानीय कन्यां कनकमंडिताम्
सोनेरी दागिन्यांनी सजवलेली कन्या यज्ञमंडपात आणली जाते.
एते विवाहाश्चत्वारो धर्मकामार्थदायकाः
हे चार विवाह प्रकार धर्म, काम आणि संपत्ती देणारे आहेत.
चतुर्ष्वेतेषु दत्तायामुत्पन्नो यः सुतः स्त्रियाम्
या चार विवाहांपैकी कोणत्याही प्रकारे दिलेल्या स्त्रीला जो पुत्र होतो—
विविक्ते स्वयमन्योऽन्यं स्त्रीपुंसोर्यः समागमः
जेव्हा स्त्री-पुरुष एकमेकांच्या संमतीने एकांतात एकत्र येतात—
हत्वा च्छित्त्वा च भित्त्वा च क्रोशंतीं रुदतीं गृहात्
कोणी स्त्रीला मारून, जखमी करून किंवा रडणाऱ्या, ओरडणाऱ्या अवस्थेत तिच्या घरातून जबरदस्तीने घेऊन जातो—
शुल्कं प्रदाय कन्याया हरणं व्यसनादपि 1.182.
कन्येला किंमत देऊन, संकटामुळे किंवा जबरदस्तीने तिचे हरण केले जाते.
सुप्तां मत्तां प्रमत्तां वा रहो यत्रोपगच्छति
जेव्हा कोणी स्त्री झोपलेली, मद्यपान केलेली किंवा निष्काळजी असताना गुप्तपणे तिच्याजवळ जातो—
एतान्सशुल्कान्सामान्यान्विवाहांश्चतुरो विदुः
या चार विवाह प्रकारांना, जेथे कन्येला किंमत दिली जाते, सामान्य विवाह मानले जाते.
प्राप्ते पूर्वविवाहे तु विधिर्वैवाहिकः शिवः
पूर्वी विवाह झालेला असल्यास, विवाहाची योग्य प्रक्रिया पूर्ण झालेली मानली जाते.
दोषवत्याः प्रदाने तु दातुः षण्णवतिर्दमः
दोष असलेल्या स्त्रीचे दान केल्यास, देणाऱ्याला छप्पन्न नव्वद नाण्यांचा दंड भरावा लागतो.
मोक्षोपवर्तनं द्वेषः स्त्रीधनस्य निवर्तनम्
वियोग, वैर आणि स्त्रीधनाची परतफेड होते.
परस्परस्य संबंधान्मोक्षः स्त्रीपुंसयोः स्मृतः
स्त्री-पुरुषांच्या नात्याचा संप म्हणजेच त्यांचा वियोग समजला जातो.
बाधते चेत्पतिर्भार्यां स तु द्वेष इति स्मृतः
पती जर पत्नीला त्रास देतो, तर ते वैर मानले जाते.
भोक्तृस्तु स्वयमेवेदं प्रतिज्ञाहननं भवेत्
पण पतीने स्वतःच तिचा उपभोग घेतला, तर ते करारभंग समजले जाते.
आपत्तिसमये जाते स्त्रीधनं भोक्तुमर्हति
संकटाच्या वेळी पतीला स्त्रीधनाचा उपयोग करण्याची परवानगी असते.
जायन्ते यदि नो पुत्रास्तस्यां यत्ने महत्यपि 1.182.
खूप प्रयत्न करूनही जर तिला पुत्र होत नाहीत—
पुत्रलाभात्परं लोके नास्ति हि प्रसवार्थिनः समस्तास्तोषयित्वार्थैः सूर्योढां परमां वरेत्
संतती मिळवू इच्छिणाऱ्यांसाठी या जगात पुत्रप्राप्तीपेक्षा मोठं काहीच नाही. सर्वांना योग्य दान देऊन, सूर्योदयाच्या वेळी उत्तम वधू निवडावी.
एका शूद्रस्य वैश्यस्य द्वे तिस्रः क्षत्रियस्य तु
शूद्राला एकच पत्नी, वैश्याला दोन, आणि क्षत्रियाला तीन पत्नी असू शकतात.
अतीर्थगमनात्पुंसस्तीर्थे संगाहनात्स्त्रियाः
पुरुषाने तीर्थक्षेत्र सोडून इतरत्र जाऊ नये; स्त्रीने तीर्थक्षेत्री एकत्र येऊ नये.
यौगपद्ये तु तीर्थानां विवाहक्रमशो व्रजेत्
एकाच वेळी अनेक तीर्थक्षेत्रे असल्यास, विवाहाच्या क्रमाने त्यांना जावं.
ब्राह्मादिभिर्विवाहैस्तु संस्कृतौ तौ खगाधिप
ब्राह्मादी विवाहांनी दोघांचंही संस्कार होतो, हे पक्षीराज.
ब्राह्मो दैवस्तथार्षश्च प्राजापत्यः खगा धिप
ब्राह्म, दैव, आर्ष आणि प्राजापत्य हे विवाहप्रकार आहेत, हे पक्षीराज.
प्रशस्ताः क्षत्रियादीनां विप्रादीनां तु मानतः
हे विवाह क्षत्रियांसह इतरांसाठी प्रशंसनीय आहेत आणि ब्राह्मणांसह इतरांनी मान्य केलेले आहेत.
क्षत्रियस्यापि देया तु प्रतिग्रहविवर्जिता पावनं पुरुषाणां तु विवाहं परिचक्षते
क्षत्रियालाही पत्नी द्यावी, पण काहीही प्रतिदान न घेता. विवाह पुरुषांसाठी पावन मानला जातो.
इति श्रीभविष्ये महापुराणे सप्तमीकल्पे ब्राह्मे पर्वणि सूर्यारुणसंवादे विवाहविधिवर्णनं नाम द्व्यशीत्युत्तरशततमोऽध्यायः
श्रीभविष्य महापुराणातील सप्तमी कल्पातील ब्राह्म पर्वात सूर्य आणि अरुण यांच्या संवादात, विवाहविधीचे वर्णन असलेला हा एकशे ब्याऐंशीवा अध्याय.
श्राद्धविधिकथावर्णनम् भास्कर उवाच भूतपित्रमरब्रह्ममनुष्याणां यथाविधि
श्राद्धविधीचे वर्णन भास्कर म्हणाले: सर्व जीव, पितर, देव आणि माणसांसाठी, ज्याप्रमाणे सांगितले आहे—
सदा सदान कृत्यानां फलार्थमपरे स्थिताः
इतर लोक नेहमीच फळासाठी कर्म करत असतात.
अतिथेः परितोषाय परिचर्या विधीयते
अतिथी संतुष्ट व्हावा म्हणून त्याची सेवा करावी.