यस्तु दोषवतीं कन्यामनाख्याय प्रय च्छति
जो कोणी दोष असलेली कन्या सांगितल्याशिवाय देतो—
पितुर्गृहे तु या कन्या रजः पश्यत्यसंस्कृता
आणि जी कन्या वडिलांच्या घरी असताना, संस्कार न होता, ऋतुमती होते—
यस्तु तां वरयेत्कन्यां ब्राह्मणो ज्ञानदुर्बलः
आणि जर ज्ञानात दुर्बल ब्राह्मण अशा कन्येची निवड करतो—
सर्वदोषान्हि विख्याप्य स्त्रिया वा पुरुषस्य वा
स्त्रीचे किंवा पुरुषाचे सर्व दोष स्पष्टपणे सांगितले पाहिजेत.
गौरी कन्या प्रधाना वै मध्यमा कन्यका स्मृता
गौरी नावाची कन्या श्रेष्ठ मानली जाते; मध्यम कन्येला 'कन्या' असे म्हणतात.
रजस्वला नग्निका च देवकन्या च का भवेत्
कोणती कन्या ऋतुमती, कोणती नग्निका, आणि कोणती देवकन्या असते?
अव्यञ्जनयुता कन्या कुचहीना च नग्निका
जिच्यात दुय्यम लक्षणे नाहीत किंवा जिचे स्तन नाहीत, तिला नग्निका म्हणतात.
सप्तवर्षा भवेद्गौरी दशवर्षा तु नग्निका 1.182.
सात वर्षांची कन्या गौरी असते; दहा वर्षांची कन्या नग्निका असते.
व्यञ्जनेन समोपेतां सोमो भुङ्क्ते हि कन्यकाम् ।। तु. - [https://sa.wikisource.org/s/9b ऋग्वेद १०.८५.४०] पयोधरेषु गंधर्वा रजस्यग्निः प्रकीर्तितः
सर्व लक्षणांनी युक्त असलेल्या कन्येला सोम प्राप्त होतो; स्तन असलेल्या कन्यांमध्ये गंधर्व, आणि ऋतुमती कन्यांमध्ये अग्नी वास करतो असे म्हटले आहे.
हिनस्ति व्यञ्जनैः पुत्रान्कुलं हन्यात्पयोधरैः
कन्येच्या लक्षणांमुळे ती मुलांना नष्ट करते, आणि तिच्या स्तनांमुळे ती वंशाचा नाश करते.
तस्मादव्यञ्जनोपेतामरजस्कपयोधराम्
म्हणूनच, जिच्यात दुय्यम लक्षणे नाहीत, जी ऋतुमती नाही आणि जिचे स्तन नाहीत, अशा कन्येपासून—
अन्नं तस्य न भोक्तव्यं वृथा पाको हि स स्मृतः
तिचे अन्न खाऊ नये; कारण ते व्यर्थ शिजवलेले मानले जाते.
प्राणायामं त्रिरभ्यस्य घृतं प्राश्य विशुद्ध्यति कृत्वा तस्यां समुत्सर्गमतिकृच्छ्रो विशोधनम्
तीनदा श्वासावर नियंत्रण करून, तूप घेतल्यावर मन आणि शरीर शुद्ध होतात; हे केल्यावर जे त्याग करायचा असतो, तो फार कठीण शुद्धीचा प्रकार आहे.
उद्वाहयेत्सगोत्रां च तनयां मातुलस्य च
आपल्या कुळातील मुलीशी किंवा मामा-मावशीच्या मुलीशी विवाह करता येतो.
असपिण्डा तु या मातुरसगोत्रा च या पितुः
आईच्या बाजूने जी एकाच पिंडाची नाही, आणि वडिलांच्या बाजूने जी एकाच कुळाची नाही—
अरुण उवाच दारकर्म किमुक्तं वै यदुक्तं भवता इदम्
अरुण म्हणाले: विवाहाच्या विधीबद्दल काय सांगितले आहे, आणि तुम्ही येथे नेमके काय सांगितले?
तदुक्तं दारकर्मेति द्वाभ्यां योगात्तु मैथुने
जे सांगितले आहे ते विवाहविधीच आहे; दोन जणांच्या संगमातून, मैथुनाने तो पूर्ण होतो.
नोद्वहेत्कपिलां कन्यां नाधिकांगीं न रोगिणीम् 1.182.
कपिला केस असलेली, शरीरात जास्त अवयव असलेली किंवा आजारी असलेली मुलगी निवडू नये.
ऋक्षवृक्षनदीनाम्नीं नान्यपर्वतनामिकाम्
नक्षत्र, झाड, नदी किंवा दुसऱ्या डोंगरावरून नाव असलेली मुलगीही निवडू नये.
यस्यास्तु न भवेद्भ्राता न विज्ञायेत वै पिता
जिचा भाऊ नाही किंवा वडील कोण आहेत हे माहीत नाही—
हंसस्वरामेकवर्णां मधुपिंगललोचनाम्
हंसासारखा आवाज असलेली, एक अक्षरी नाव असलेली, मधासारख्या किंवा पिंगट डोळ्यांची—
दाराग्निहोत्रसंयोगं कुरुते योऽग्रजे स्थिते
मोठा भाऊ जिवंत असताना जो पत्नी आणि अग्निसंस्कार एकत्र करतो—
परिवित्तिः परिवेत्ता च यया स परिविद्यते
जो देतो, जो घेतो आणि जिच्यामुळे हे देणे होते—
क्लीबे देशांतरस्थे वा पतिते व्रजिते तथा
मोठा भाऊ नपुंसक असेल, दुसऱ्या देशात असेल, पतित झाला असेल किंवा निघून गेला असेल—
खंजवामनकुब्जेषु गद्गदेषु जडेषु च
पांगळ्या, ठेंगण्या, कुबड्या, तोतऱ्या किंवा मंदबुद्धी असणाऱ्यांमध्ये—
न श्राद्धं तु कनिष्ठस्य विकुलाय च कन्यका न मंत्राः कारणं तत्र न च कन्या वृता भवेत्
सर्वात लहान भावासाठी किंवा तुटलेल्या घरातील मुलीसाठी श्राद्ध होत नाही; तिथे मंत्र वापरले जात नाहीत आणि अशा मुलीची निवडही करू नये.
उद्वाहिता तु याकन्या न च प्राप्ता तु मैथुनम्
ज्या मुलीचे लग्न झाले आहे पण ती अजून मैथुनात सहभागी झालेली नाही—
समाक्षिप्य मतां कन्यां पिता त्वक्षतयोनिकाम् 1.182.
जिचे गर्भाशय अखंडित आहे, अशी मुलगी वडील परत मागू शकतात.
लक्षणं ब्रूहि चैतेषां समासात्तिमिरापह
हे सर्वांचे लक्षणे थोडक्यात सांग, अंधकार दूर करणाऱ्या.
अलंकृत्यार्हते दानं विवाहो ब्राह्म उच्यते
मुलगी सजवून, तिला योग्य दान देऊन जो विवाह होतो, त्याला ब्राह्म विवाह म्हणतात.