गायत्रो ब्रह्मचारी तु प्राजापत्यो द्वितीयकः
गायत्री विधी ब्रह्मचार्यासाठी आहे; प्राजापत्य हा दुसरा विधी आहे.
चत्वार आश्रमाः प्रोक्ताः सवेदाः समधर्मकाः
चारही आश्रम आणि वेद सांगितले आहेत, ते सगळे एकाच धर्माचे पालन करतात.
गर्भाधानमृतौ कार्यं हृष्टयोस्तु समन्त्रकम्
गर्भधारण विधी योग्य वेळी, दोघेही आनंदी असताना आणि मंत्रांसह करावा.
सीमन्तः सप्तमे गर्भे षष्ठे वा सप्तमेऽपि वा
सिमंत विधी गर्भाच्या सातव्या महिन्यात, किंवा सहाव्या किंवा सातव्या महिन्यात करावा.
जातकर्मादयः सर्वे संस्काराः पुरुषस्य तु
जन्मसंस्कारापासून सुरू होणारे सर्व संस्कार माणसासाठी सांगितले आहेत.
जातकर्मेति तत्प्रोक्तं गुह्यं नाम तदैव तु
त्याला जन्मसंस्कार म्हणतात; त्याच वेळी गुप्त नावही दिले जाते.
धर्मशास्त्रादिसंयुक्तं षष्ठेऽन्नप्राशनं खग
धर्मशास्त्रानुसार, सहाव्या महिन्यात अन्नप्राशन विधी करावा, हे पक्ष्या.
अष्टमे दशमे वापि ब्राह्मणस्योपनायनम् 1.182.
ब्राह्मण मुलासाठी उपनयन विधी आठव्या किंवा दहाव्या वर्षी करावा.
एकादशे द्वादशे वा कार्य क्षत्रियवैश्ययोः
क्षत्रिय आणि वैश्य मुलांसाठी हा विधी अकराव्या किंवा बाराव्या वर्षी करावा.
पुरुषस्य तथा चान्य उभयोश्च ब्रवीम्यहम्
माणसासाठी आणि इतरांसाठी, तसेच दोघांसाठीही मी हे सांगतो.
तथौपनिषदं चाब्दं गोदानं च सुवर्णकम्
त्याचप्रमाणे, उपनिषदाचा एक वर्षाचा अभ्यास, गायीचे दान आणि सोन्याचे दान सांगितले आहे.
वेदैकदेशपाठस्य उक्तं गृह्ये प्रपञ्चकम्
गृह्यसूत्रांमध्ये वेदाच्या एका भागाचे पाच प्रकारे पठण सांगितले आहे.
उभयोर्वा तथा चान्या यथान्यायं यथाश्रुतम्
दोघांसाठी आणि इतरांसाठीही, योग्य पद्धतीने आणि ऐकलेल्या प्रमाणे करावे.
तोषः परस्परस्येति एतावान्धर्मसंग्रहः
एकमेकांचे समाधान हेच धर्माचा सार आहे असे सांगितले आहे.
ज्ञात्वा वेदं ब्रह्मचारी ग्रंथार्थान्यान्यथाविधि विद्यान्तेऽभीष्टदानं च अनुज्ञातो गृही भवेत्
वेद शिकून, त्याचा अर्थ समजून, आणि गुरु सांगितलेल्या सर्व कर्तव्यांची पूर्तता करून, ब्रह्मचारीने गुरुची परवानगी आणि इच्छित दक्षिणा मिळाल्यावर गृहस्थाश्रम स्वीकारावा.
निष्कासनं गुरुगृहाद्गृहस्थस्य यथाभवेत्
गृहस्थ होणाऱ्याने गुरुच्या घरी राहून योग्य वेळी आणि योग्य पद्धतीने तिथून निघावे.
उद्वहेद्वै ततो भार्यां सवर्णां लक्षणान्विताम्
यानंतर त्याने आपल्या जातीतील, चांगल्या गुणांची पत्नी निवडून विवाह करावा.
स्वतन्त्रमन्ये चेच्छन्ति ह्यधिकारं द्विजोत्तमाः 1.182.
काही श्रेष्ठ द्विज जर स्वातंत्र्याची इच्छा बाळगतात, तर त्यांना अधिकार मिळवता येईल.
उद्वहेत द्विजो भार्यामसमानार्षगोत्रजाम्
द्विजाने आपल्या ऋषिगोत्राशी जुळत नाही अशा स्त्रीशी विवाह करावा.
अष्टौ विवाहा वर्णानां संस्काराख्या इति श्रुतिः
वर्णांमध्ये विवाहाचे आठ प्रकार आहेत, आणि ते सर्व संस्कार म्हणून मानले जातात, असे श्रुती सांगते.
यस्तु दोषवतीं कन्यामनाख्याय प्रय च्छति
जो कोणी दोष असलेली कन्या सांगितल्याशिवाय देतो—
पितुर्गृहे तु या कन्या रजः पश्यत्यसंस्कृता
आणि जी कन्या वडिलांच्या घरी असताना, संस्कार न होता, ऋतुमती होते—
यस्तु तां वरयेत्कन्यां ब्राह्मणो ज्ञानदुर्बलः
आणि जर ज्ञानात दुर्बल ब्राह्मण अशा कन्येची निवड करतो—
सर्वदोषान्हि विख्याप्य स्त्रिया वा पुरुषस्य वा
स्त्रीचे किंवा पुरुषाचे सर्व दोष स्पष्टपणे सांगितले पाहिजेत.
गौरी कन्या प्रधाना वै मध्यमा कन्यका स्मृता
गौरी नावाची कन्या श्रेष्ठ मानली जाते; मध्यम कन्येला 'कन्या' असे म्हणतात.
रजस्वला नग्निका च देवकन्या च का भवेत्
कोणती कन्या ऋतुमती, कोणती नग्निका, आणि कोणती देवकन्या असते?
अव्यञ्जनयुता कन्या कुचहीना च नग्निका
जिच्यात दुय्यम लक्षणे नाहीत किंवा जिचे स्तन नाहीत, तिला नग्निका म्हणतात.
सप्तवर्षा भवेद्गौरी दशवर्षा तु नग्निका 1.182.
सात वर्षांची कन्या गौरी असते; दहा वर्षांची कन्या नग्निका असते.
व्यञ्जनेन समोपेतां सोमो भुङ्क्ते हि कन्यकाम् ।। तु. - [https://sa.wikisource.org/s/9b ऋग्वेद १०.८५.४०] पयोधरेषु गंधर्वा रजस्यग्निः प्रकीर्तितः
सर्व लक्षणांनी युक्त असलेल्या कन्येला सोम प्राप्त होतो; स्तन असलेल्या कन्यांमध्ये गंधर्व, आणि ऋतुमती कन्यांमध्ये अग्नी वास करतो असे म्हटले आहे.
हिनस्ति व्यञ्जनैः पुत्रान्कुलं हन्यात्पयोधरैः
कन्येच्या लक्षणांमुळे ती मुलांना नष्ट करते, आणि तिच्या स्तनांमुळे ती वंशाचा नाश करते.