सहस्रजिह्वं भास्वंतं सहस्रमुकुटं प्रभुम्
सहस्त्र जिभांचा, तेजस्वी, सहस्त्र मुकुटांचा तो प्रभू,
सवनं भवनं चैव हव्यं होतारमेव च
सवन, निवास, होम, आणि स्वतः पुरोहित,
श्रोत्रियं शूर्पमुसलं प्रोक्षणं दक्षिणायनम्
श्रोत्रिय, सुप, मुसळ, प्रोक्षण, दक्षिणायन,
यूपं समित्स्रुवं दर्वीं मुसलोलूखलानि च
यूप, समिधा, स्रुवा, दर्वी, मुसळ आणि उखळ,
रहस्यानि प्रमाणानि स्थावराणि चराणि च
यज्ञाचा खांब, समिधा, चमचा, मुसळ आणि उखळ — ही सर्व साधने गुप्त आणि प्रमाण मानली जातात, तसेच स्थावर आणि जंगम गोष्टीही.
मंत्रयज्ञवहं वह्निभागं भार्गवमेव च
मंत्र आणि यज्ञ वाहून नेणारा अग्नीचा भाग, तसेच भृगुंचा वाटा — हेही त्यात समाविष्ट आहेत.
आयुर्वेदविदो विप्रा यजंते शाश्वतं विभुम् 1.158.
आयुर्वेद जाणणारे ब्राह्मण शाश्वत आणि सर्वव्यापी परमेश्वराची उपासना करतात.
प्राहुर्भावसहस्राणि समतीतान्यनेकशः
ते सांगतात की हजारो जन्म अनेक प्रकारे गेले आहेत.
यत्पृच्छसि महाराज पुण्यां दिव्यां कथां शुभाम्
हे महाराज, ज्या पुण्यवान, दिव्य आणि शुभ गोष्टीची कथा तुम्ही विचारता,
तामहं त्वं प्रवक्ष्यामि शृणु सर्वमशेषतः
ती मी तुला सांगणार आहे; सर्व काही नीट ऐक.
बहुशः सर्वभूतात्मा स्वयं समभिजायते
सर्व जीवांचा आत्मा पुन्हा पुन्हा स्वतःच्या इच्छेने जन्म घेतो.
तुष्टो दत्त्वा वरं वीर विरञ्चस्य महात्मनः
जेव्हा प्रसन्न होतो, तेव्हा महात्मा विरंची, हे वीर, वर देतो.
स स याति विनाशं वै तत्क्षणादेव भारत
पण तो वर लगेच नष्ट होतो, हे भारत.
जगाम कश्यपाभ्याशे शोकव्याकुलितेक्षणा
ती दुःखाने आणि शोकाने भरलेल्या डोळ्यांनी कश्यपाजवळ गेली.
आद्यं देवगुरुं विप्रं दिव्यं त्रिषवणांबुभिः
ती आद्य देवगुरू, दिव्य ऋषी, तीन वेळा पवित्र जलाने स्नान करणाऱ्या यांच्याकडे गेली.
न्यस्तदण्डश्रिया युक्तं बद्धकृष्णाजिनांबरम्
ज्यांच्याकडे संन्याशाचा दंड होता, जे काळ्या कृष्णमृगचर्माचे वस्त्र घालून होते, अशा तेजस्वी ऋषीकडे ती गेली.
हुताशमिव दीव्यन्तं तपन्तमिव भास्करम् 1.158.
ते यज्ञातील अग्नीप्रमाणे उजळत होते, आणि सूर्यासारखे प्रखर होते.
शोकगद्गदया वाचा इदं वचनमब्रवीत्
शोकाने गदगदलेल्या आवाजात तिने हे शब्द सांगितले:
जातोजातो हि मे पुत्रः सद्य एव विनश्यति
माझ्या पोटी जेव्हा जेव्हा मुलगा जन्माला येतो, तेव्हा तो लगेच मरतो.
चकार गमने बुद्धिं ब्रह्मलोकं प्रति प्रभो
त्याने ब्रह्मलोकात जाण्याचा निश्चय केला, हे प्रभो.
तद्वाक्य मुक्तं तं सर्वं यदुक्तं तस्य जायया
त्याच्या पत्नीने जी सर्व वचने सांगितली, ती त्याला सांगितली गेली.
पुत्र गच्छाम सदनं भानोः परमदुर्लभम्
मुला, आपण सूर्याच्या त्या अत्यंत दुर्मिळ निवासस्थानी जाऊ या.
वेधा जगाम भवनमादित्यस्य महात्मनः
सृष्टीकर्त्या परमात्मा सूर्याच्या महान आत्म्याच्या निवासस्थानी गेला.
ते मुहूर्तेन संप्राप्ताः सूर्यलोकं सुवर्चसम्
ते क्षणातच तेजस्वी सूर्यलोकात पोहोचले.
आदित्यं प्रष्टुमिच्छंति तेजसां राशिमुत्तमम्
ते तेजाचा उत्तम समूह असलेल्या सूर्याला विचारण्यासाठी इच्छित होते.
षट्पदोद्गीतनिनदां साभगैस्तु समीरिताम्
तेथे भाग्यवानांनी मधमाशांचा गुंजन आणि सामवेदाचा गजर ऐकला.
तुष्टुवुः पुरुषव्याघ्रं विततेषु च कर्मसु 1.158.
त्यांनी पुरुषांमध्ये वाघासारख्या असलेल्या त्याचे विधिपूर्वक कर्म करत असताना स्तुती केली.
घोषेण परमर्षीणां सर्वं तत्र निनादितम्
महर्षींच्या आवाजाने तेथील सर्व वातावरण निनादित झाले.
अष्टादशपुराणज्ञैः सर्वविद्याविशारदैः
तेथे अठरा पुराणांचे जाणकार आणि सर्व विद्येत पारंगत असे लोक होते.
लोकायतिकमुख्यैश्च तुष्टुवुः सूर्यमीरितम्
लोकायतिकांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्यांनीही सांगितल्याप्रमाणे सूर्याची स्तुती केली.