अस्थिमज्ज्ञः समभवत्ततो वै शुक्रमादिशेत् तत्रापः प्रथमो भागः स सौम्यो राशिरुच्यते
हाडे आणि मज्जा तयार होतात; त्यानंतर वीर्य उत्पन्न होते असे मानले जाते. त्यात पाणी हा पहिला भाग आहे, ज्याला सोमाचा भाग म्हणतात.
ततः क्ष्मासंभवो ज्ञेयो द्वितीयो राशिरुच्यते
त्यानंतर पृथ्वीपासून उत्पत्ती होते, हाच दुसरा भाग समजावा.
भवो रसात्मकस्तेषां वीर्यं च शशिपावकम्
त्यांचा मूळ भाग रसाचा आहे; त्यांची शक्ती अग्नी आणि सोम आहे.
कफस्य पृथिवी स्थानं पित्तं नाभौ प्रतिष्ठितम् नाभिकोष्ठांतरस्थं तु तत्र देवो दिवाकरः ।।1.157.
कफाचे स्थान पृथ्वी आहे; पित्त नाभीत स्थिर आहे. नाभीच्या गुहेत सूर्यदेव वास करतात.
मनः प्रजापतिर्ज्ञेयः कफः सोमो विभाव्यते
मन हे प्रजापती आहे असे समजावे; कफ हा सोम म्हणून प्रकट होतो.
एवं प्रवर्तिते गर्भे वर्धितेंऽबुदसन्निभे
अशा प्रकारे गर्भ स्थिर होतो आणि वाढतो, पाण्याच्या फुग्यासारखा दिसतो.
ततोंऽगानि विसृजते बिभर्ति परिवर्तयन्
मग तो आपली अंगं सोडतो, ती सांभाळतो आणि त्यांना बदलतो.
प्राणोस्य प्रथमं स्थानं वर्धयन्परिवर्तते व्यानोऽथ व्यापको देहे समानः सन्निवर्तते
त्याचा श्वास हा प्रथम स्थान आहे, तो वाढतो आणि फिरतो; मग व्यान, जो देहात सर्वत्र आहे, आणि समान, हे त्यांच्या जागी परततात.
भूतावाप्तिस्ततस्तस्य जायतींद्रियगोचरा
त्यातून पंचमहाभूतांची प्राप्ती होते आणि इंद्रियांचा व्याप जन्माला येतो.
तस्येंद्रियाणि पिष्टानि स्वंस्वं योगं प्रचक्रमुः
त्याच्या इंद्रियांनी आपापली रूपं घेतली आणि प्रत्येकाने आपापले काम सुरू केले.
निद्रा ह्याकाशयोनिश्च जलाश्रये प्रवर्तते
झोप ही आकाशातून उत्पन्न होते आणि पाण्यावर आधारलेली असते.
ग्रामाश्च विषयाश्चैव यस्य वीर्यं प्रवर्तितम्
गावे आणि विषय हे त्याच्या शक्तीने चालतात.
स कथं देवदेवेशो गर्भमेष्यति चांशुमान्
तो तेजस्वी देवांचा देव कसा गर्भात प्रवेश करेल?
एवं मे संशयो ब्रह्मन्नेष मे विस्मयो महान् 1.157.
हेच माझं शंका आहे, हेच मला मोठं आश्चर्य वाटतं, ब्रह्मन्.
आश्चर्यं परमं पृच्छे त्वामहं भास्करस्य वै
हे भास्कराशी संबंधित परम आश्चर्य मी तुझ्याकडे विचारतो.
एतदाश्चर्यमाख्यानं कथयस्व महामुने
हे अद्भुत कथानक सांग, हे महर्षे.
इति श्रीभविष्ये महापुराणे ब्राह्मे पर्वणि सप्तमीकल्पे सौरधर्मे सूर्यावतारकथाप्रस्ताववर्णनं नाम सप्तपंचाशदुत्तरशततमोऽध्यायः
श्रीभविष्य महापुराणातील ब्राह्म पर्व, सप्तमी कल्प, सौरधर्म, सूर्यावतारकथा प्रस्ताव वर्णन या नावाचा एकशेपंचावन्नवा अध्याय येथे संपला.
सौरधर्मेषु सूर्योत्पत्तिवर्णनम् सुमंतुरुवाच प्रश्नभारो महांस्तात त्वयोक्तो रश्मिमालिनि
सौरधर्मात सूर्याच्या उत्पत्तीचे वर्णन आहे. सुमंतु म्हणाले: हे रश्मिमाळी, तू फार मोठा प्रश्न विचारलास.
भानोः प्रभावश्रवणे यस्य ते मतिरुत्थिता
भानूच्या प्रभावाची कथा ऐकून तुझ्या मनात विचार उभा राहिला.
सहस्रास्यं सहस्राक्षं सहस्रकिरणं च यम्
जो सहस्त्र मुखांचा, सहस्त्र डोळ्यांचा, सहस्त्र किरणांचा आहे,
सहस्रजिह्वं भास्वंतं सहस्रमुकुटं प्रभुम्
सहस्त्र जिभांचा, तेजस्वी, सहस्त्र मुकुटांचा तो प्रभू,
सवनं भवनं चैव हव्यं होतारमेव च
सवन, निवास, होम, आणि स्वतः पुरोहित,
श्रोत्रियं शूर्पमुसलं प्रोक्षणं दक्षिणायनम्
श्रोत्रिय, सुप, मुसळ, प्रोक्षण, दक्षिणायन,
यूपं समित्स्रुवं दर्वीं मुसलोलूखलानि च
यूप, समिधा, स्रुवा, दर्वी, मुसळ आणि उखळ,
रहस्यानि प्रमाणानि स्थावराणि चराणि च
यज्ञाचा खांब, समिधा, चमचा, मुसळ आणि उखळ — ही सर्व साधने गुप्त आणि प्रमाण मानली जातात, तसेच स्थावर आणि जंगम गोष्टीही.
मंत्रयज्ञवहं वह्निभागं भार्गवमेव च
मंत्र आणि यज्ञ वाहून नेणारा अग्नीचा भाग, तसेच भृगुंचा वाटा — हेही त्यात समाविष्ट आहेत.
आयुर्वेदविदो विप्रा यजंते शाश्वतं विभुम् 1.158.
आयुर्वेद जाणणारे ब्राह्मण शाश्वत आणि सर्वव्यापी परमेश्वराची उपासना करतात.
प्राहुर्भावसहस्राणि समतीतान्यनेकशः
ते सांगतात की हजारो जन्म अनेक प्रकारे गेले आहेत.
यत्पृच्छसि महाराज पुण्यां दिव्यां कथां शुभाम्
हे महाराज, ज्या पुण्यवान, दिव्य आणि शुभ गोष्टीची कथा तुम्ही विचारता,
तामहं त्वं प्रवक्ष्यामि शृणु सर्वमशेषतः
ती मी तुला सांगणार आहे; सर्व काही नीट ऐक.