प्रणामत्रयपूर्वेण योगेन रमते च यः
जो तीन प्रकारच्या नमस्कारांनी आधी योग साधतो आणि त्यात आनंद मानतो.
यो गतिर्वृषयुक्तानां गतिर्योऽपापकर्मणाम्
जो धर्माला जोडलेल्या आणि पाप करणाऱ्यांच्या गतीचा आधार आहे.
धातुवैद्यस्य यो वेत्ता चतुराश्रमसंश्रयः
जो पंचमहाभूतांचा खरा अर्थ जाणतो आणि चार आश्रमांमध्ये वास करतो.
अग्नीषोमात्मकं ज्योतिर्योगीशः क्षणदांतकः 1.157.
योगींचा स्वामी, ज्याचे तेज अग्नी-सोमासारखे आहे आणि जो रात्र संपवतो.
यं परं परमं प्राहुः परमात्मानमच्युतम्
ज्याला श्रेष्ठ, सर्वोच्च आणि अविनाशी परमात्मा म्हणतात.
युगांतेष्वतंको यस्तु यश्च लोकांतकोत्तमः
युगांच्या शेवटी जो भय आणतो आणि जगांच्या अंताचा श्रेष्ठ आहे.
वेत्ता यो वेदविदुषां प्रभुर्यः प्रभविष्णुनाम्
जो वेदज्ञ लोकांमध्ये खरा जाणणारा आणि सामर्थ्यवानांचा स्वामी आहे.
मानुषाणां मनोभूतस्तपोभूतस्तपस्विनाम्
जो माणसांमध्ये मन आणि तपस्वींमध्ये तप आहे.
विग्रहो विग्रहाणां च गतिर्गतिमतामपि देवाहुतिप्रदानोद्यत्प्राणाग्निस्तमनाशनः
जो सर्व रूपांमध्ये रूप आहे, सर्व गतिमानांमध्ये गती आहे, देवांना अर्पणासाठी प्रयत्न करणारा प्राणाग्नी आहे आणि अंधाराचा नाश करणारा आहे.
रसाद्धि शोणितं भवति शोणितान्मांसमुच्यते
रसापासून रक्त निर्माण होते; रक्तापासून मांस तयार होते असे सांगितले जाते.
अस्थिमज्ज्ञः समभवत्ततो वै शुक्रमादिशेत् तत्रापः प्रथमो भागः स सौम्यो राशिरुच्यते
हाडे आणि मज्जा तयार होतात; त्यानंतर वीर्य उत्पन्न होते असे मानले जाते. त्यात पाणी हा पहिला भाग आहे, ज्याला सोमाचा भाग म्हणतात.
ततः क्ष्मासंभवो ज्ञेयो द्वितीयो राशिरुच्यते
त्यानंतर पृथ्वीपासून उत्पत्ती होते, हाच दुसरा भाग समजावा.
भवो रसात्मकस्तेषां वीर्यं च शशिपावकम्
त्यांचा मूळ भाग रसाचा आहे; त्यांची शक्ती अग्नी आणि सोम आहे.
कफस्य पृथिवी स्थानं पित्तं नाभौ प्रतिष्ठितम् नाभिकोष्ठांतरस्थं तु तत्र देवो दिवाकरः ।।1.157.
कफाचे स्थान पृथ्वी आहे; पित्त नाभीत स्थिर आहे. नाभीच्या गुहेत सूर्यदेव वास करतात.
मनः प्रजापतिर्ज्ञेयः कफः सोमो विभाव्यते
मन हे प्रजापती आहे असे समजावे; कफ हा सोम म्हणून प्रकट होतो.
एवं प्रवर्तिते गर्भे वर्धितेंऽबुदसन्निभे
अशा प्रकारे गर्भ स्थिर होतो आणि वाढतो, पाण्याच्या फुग्यासारखा दिसतो.
ततोंऽगानि विसृजते बिभर्ति परिवर्तयन्
मग तो आपली अंगं सोडतो, ती सांभाळतो आणि त्यांना बदलतो.
प्राणोस्य प्रथमं स्थानं वर्धयन्परिवर्तते व्यानोऽथ व्यापको देहे समानः सन्निवर्तते
त्याचा श्वास हा प्रथम स्थान आहे, तो वाढतो आणि फिरतो; मग व्यान, जो देहात सर्वत्र आहे, आणि समान, हे त्यांच्या जागी परततात.
भूतावाप्तिस्ततस्तस्य जायतींद्रियगोचरा
त्यातून पंचमहाभूतांची प्राप्ती होते आणि इंद्रियांचा व्याप जन्माला येतो.
तस्येंद्रियाणि पिष्टानि स्वंस्वं योगं प्रचक्रमुः
त्याच्या इंद्रियांनी आपापली रूपं घेतली आणि प्रत्येकाने आपापले काम सुरू केले.
निद्रा ह्याकाशयोनिश्च जलाश्रये प्रवर्तते
झोप ही आकाशातून उत्पन्न होते आणि पाण्यावर आधारलेली असते.
ग्रामाश्च विषयाश्चैव यस्य वीर्यं प्रवर्तितम्
गावे आणि विषय हे त्याच्या शक्तीने चालतात.
स कथं देवदेवेशो गर्भमेष्यति चांशुमान्
तो तेजस्वी देवांचा देव कसा गर्भात प्रवेश करेल?
एवं मे संशयो ब्रह्मन्नेष मे विस्मयो महान् 1.157.
हेच माझं शंका आहे, हेच मला मोठं आश्चर्य वाटतं, ब्रह्मन्.
आश्चर्यं परमं पृच्छे त्वामहं भास्करस्य वै
हे भास्कराशी संबंधित परम आश्चर्य मी तुझ्याकडे विचारतो.
एतदाश्चर्यमाख्यानं कथयस्व महामुने
हे अद्भुत कथानक सांग, हे महर्षे.
इति श्रीभविष्ये महापुराणे ब्राह्मे पर्वणि सप्तमीकल्पे सौरधर्मे सूर्यावतारकथाप्रस्ताववर्णनं नाम सप्तपंचाशदुत्तरशततमोऽध्यायः
श्रीभविष्य महापुराणातील ब्राह्म पर्व, सप्तमी कल्प, सौरधर्म, सूर्यावतारकथा प्रस्ताव वर्णन या नावाचा एकशेपंचावन्नवा अध्याय येथे संपला.
सौरधर्मेषु सूर्योत्पत्तिवर्णनम् सुमंतुरुवाच प्रश्नभारो महांस्तात त्वयोक्तो रश्मिमालिनि
सौरधर्मात सूर्याच्या उत्पत्तीचे वर्णन आहे. सुमंतु म्हणाले: हे रश्मिमाळी, तू फार मोठा प्रश्न विचारलास.
भानोः प्रभावश्रवणे यस्य ते मतिरुत्थिता
भानूच्या प्रभावाची कथा ऐकून तुझ्या मनात विचार उभा राहिला.
सहस्रास्यं सहस्राक्षं सहस्रकिरणं च यम्
जो सहस्त्र मुखांचा, सहस्त्र डोळ्यांचा, सहस्त्र किरणांचा आहे,