पूर्वा दिशं गतो नित्यमुदयाचलमक्रमम्
जो नेहमी पूर्व दिशेला जातो आणि उगवत्या पर्वतावर चढतो.
नाशयित्वा तमो यस्तु क्रियाः सर्वाः प्रवर्तयेत्
जो अंधार नष्ट करून सर्व कृती सुरू करतो.
गार्हपत्येन विधिना तद्वद्धार्येण कर्मणा प्रोक्षणीयव्रतं चैव अवभृथं तथैव च
गृह्याग्नीसारख्या पद्धतीने, आचार्याच्या सांगण्याप्रमाणे, शुद्धीकरणाचा व्रत आणि अवभृथ स्नान यांच्याद्वारे.
सर्वानिमांश्च यश्चक्रे हव्यभागप्रदान्मुखे 1.157.
ज्याने हे सर्व निर्माण केले आणि होमाच्या भाग देवांना तोंडाशी दिले.
भागार्थे मधुधानाय चक्रे यो यज्ञकर्मणि
जो भागासाठी आणि मधुप्रदानासाठी यज्ञकर्म करतो.
यज्ञानि च द्रव्याणि यज्ञांश्चापि सऋत्विजः
ज्याने यज्ञ, त्यातील द्रव्ये, यज्ञस्वरूप आणि ऋत्विज सुद्धा निर्माण केले.
विबभाज पुरा सर्वं पारमेष्ठयेन कर्मणा
पूर्वी, परमश्रेष्ठ कर्माने ज्याने सर्व गोष्टी विभागल्या.
क्षणान्कलाश्च काष्ठाश्च कालवैकल्यमेव च
क्षण, कला, मुहूर्त आणि काळाचे सर्व विभाग ज्याने निर्माण केले.
ऋतवः कालयोगाश्च प्रमाणं विविधं नृषु
ऋतू, काळाचे संयोग आणि माणसांमधील विविध मापदंड यांची निर्मिती झाली.
सृष्टा लोकास्त्रयोनंता येन ज्ञानेन वर्त्मना
ज्ञानाच्या मार्गाने त्रैलोक्य आणि अनंत जगांची निर्मिती झाली.
प्रणामत्रयपूर्वेण योगेन रमते च यः
जो तीन प्रकारच्या नमस्कारांनी आधी योग साधतो आणि त्यात आनंद मानतो.
यो गतिर्वृषयुक्तानां गतिर्योऽपापकर्मणाम्
जो धर्माला जोडलेल्या आणि पाप करणाऱ्यांच्या गतीचा आधार आहे.
धातुवैद्यस्य यो वेत्ता चतुराश्रमसंश्रयः
जो पंचमहाभूतांचा खरा अर्थ जाणतो आणि चार आश्रमांमध्ये वास करतो.
अग्नीषोमात्मकं ज्योतिर्योगीशः क्षणदांतकः 1.157.
योगींचा स्वामी, ज्याचे तेज अग्नी-सोमासारखे आहे आणि जो रात्र संपवतो.
यं परं परमं प्राहुः परमात्मानमच्युतम्
ज्याला श्रेष्ठ, सर्वोच्च आणि अविनाशी परमात्मा म्हणतात.
युगांतेष्वतंको यस्तु यश्च लोकांतकोत्तमः
युगांच्या शेवटी जो भय आणतो आणि जगांच्या अंताचा श्रेष्ठ आहे.
वेत्ता यो वेदविदुषां प्रभुर्यः प्रभविष्णुनाम्
जो वेदज्ञ लोकांमध्ये खरा जाणणारा आणि सामर्थ्यवानांचा स्वामी आहे.
मानुषाणां मनोभूतस्तपोभूतस्तपस्विनाम्
जो माणसांमध्ये मन आणि तपस्वींमध्ये तप आहे.
विग्रहो विग्रहाणां च गतिर्गतिमतामपि देवाहुतिप्रदानोद्यत्प्राणाग्निस्तमनाशनः
जो सर्व रूपांमध्ये रूप आहे, सर्व गतिमानांमध्ये गती आहे, देवांना अर्पणासाठी प्रयत्न करणारा प्राणाग्नी आहे आणि अंधाराचा नाश करणारा आहे.
रसाद्धि शोणितं भवति शोणितान्मांसमुच्यते
रसापासून रक्त निर्माण होते; रक्तापासून मांस तयार होते असे सांगितले जाते.
अस्थिमज्ज्ञः समभवत्ततो वै शुक्रमादिशेत् तत्रापः प्रथमो भागः स सौम्यो राशिरुच्यते
हाडे आणि मज्जा तयार होतात; त्यानंतर वीर्य उत्पन्न होते असे मानले जाते. त्यात पाणी हा पहिला भाग आहे, ज्याला सोमाचा भाग म्हणतात.
ततः क्ष्मासंभवो ज्ञेयो द्वितीयो राशिरुच्यते
त्यानंतर पृथ्वीपासून उत्पत्ती होते, हाच दुसरा भाग समजावा.
भवो रसात्मकस्तेषां वीर्यं च शशिपावकम्
त्यांचा मूळ भाग रसाचा आहे; त्यांची शक्ती अग्नी आणि सोम आहे.
कफस्य पृथिवी स्थानं पित्तं नाभौ प्रतिष्ठितम् नाभिकोष्ठांतरस्थं तु तत्र देवो दिवाकरः ।।1.157.
कफाचे स्थान पृथ्वी आहे; पित्त नाभीत स्थिर आहे. नाभीच्या गुहेत सूर्यदेव वास करतात.
मनः प्रजापतिर्ज्ञेयः कफः सोमो विभाव्यते
मन हे प्रजापती आहे असे समजावे; कफ हा सोम म्हणून प्रकट होतो.
एवं प्रवर्तिते गर्भे वर्धितेंऽबुदसन्निभे
अशा प्रकारे गर्भ स्थिर होतो आणि वाढतो, पाण्याच्या फुग्यासारखा दिसतो.
ततोंऽगानि विसृजते बिभर्ति परिवर्तयन्
मग तो आपली अंगं सोडतो, ती सांभाळतो आणि त्यांना बदलतो.
प्राणोस्य प्रथमं स्थानं वर्धयन्परिवर्तते व्यानोऽथ व्यापको देहे समानः सन्निवर्तते
त्याचा श्वास हा प्रथम स्थान आहे, तो वाढतो आणि फिरतो; मग व्यान, जो देहात सर्वत्र आहे, आणि समान, हे त्यांच्या जागी परततात.
भूतावाप्तिस्ततस्तस्य जायतींद्रियगोचरा
त्यातून पंचमहाभूतांची प्राप्ती होते आणि इंद्रियांचा व्याप जन्माला येतो.
तस्येंद्रियाणि पिष्टानि स्वंस्वं योगं प्रचक्रमुः
त्याच्या इंद्रियांनी आपापली रूपं घेतली आणि प्रत्येकाने आपापले काम सुरू केले.