अनंतः प्रेक्षते पूर्वं वामपार्श्वे तु वासुकिः
अनंत आधी डाव्या बाजूला पाहतो; वासुकी डाव्या कुशीवर राहतो.
चलते भ्रमते पद्मो महापद्मो निमज्जति
पद्म सर्प फिरतो आणि भटकतो; महापद्म सर्प खाली बुडतो.
सर्वेषां कुरुते रूपं कुलिकः पन्नगोत्तमः
श्रेष्ठ नाग कुलिक सर्वांची रूपं धारण करतो.
दक्षिणा तक्षकस्योक्ता कर्कोटस्य तु नैर्ऋती उत्तरा शंखपालस्य ऐशानी कंबलस्य तु
दक्षिण दिशा तक्षकाला, नैऋत्य कर्कोटकाला, उत्तर शंखपालाला आणि ईशान्य कंबळाला दिली आहे.
अनंतस्य भवेत्पद्मं वासुकेः स्यात्तथोत्पलम्
अनंताचं चिन्ह कमळ आहे, आणि वासुकीचं चिन्ह निळं कमळ आहे.
पद्मस्य तु भवेत्पद्मं शूलं पद्मेतरस्य तु 1.36.
पद्माचं चिन्ह कमळ आहे, आणि पद्माच्या जोडीदाराचं चिन्ह त्रिशूळ आहे.
अनंतकपिलौ विप्रौ क्षत्रियौ शंखवासुकी पद्मकर्कोटकौ शूद्रौ सदा ज्ञेयौ मनीषिभिः
अनंत आणि कपिल हे ब्राह्मण, शंख आणि वासुकी हे क्षत्रिय, तर पद्म आणि कर्कोटक हे शूद्र म्हणून ज्ञानी लोकांनी सांगितले आहेत.
अनंतकुलिकौ वर्णतो ब्रह्मसंभवौ
अनंत आणि कुलिक हे जातीने ब्रह्मापासून उत्पन्न झालेले आहेत.
तक्षकश्च महापद्म ईषत्पीतौ बभूवतुः
तक्षक आणि महापद्म यांचा रंग किंचित पिवळसर आहे असे सांगितले आहे.
हयं यानं वृषं छत्रं राजानमथ पावकम्
घोडा, वाहन, बैल, छत्र, राजा आणि अग्नी.
पूर्णकुम्भः पताका च कांचनं मणयस्तथा एतेषां दर्शनं श्रेष्ठं कन्या चैकप्रसूयिका
पूर्ण जलकुंभ, पताका, सोने आणि रत्ने — ही सर्वोत्कृष्ट दर्शनं मानली जातात, तसेच एकाच आईची कन्या.
चतुःषष्टिः समाख्याता भोगिनो ये तु पन्नगाः । अदृश्यास्तेषु षट्त्रिंशद्दृश्यास्त्रिंशन्महीचराः
चौसष्ट भोगी नाग सांगितले आहेत; त्यापैकी छत्तीस अदृश्य आहेत, तर तीस पृथ्वीवर राहणारे दिसणारे आहेत.
विंशच्च स्रग्विणः प्रोक्ताः सप्त मंडलिनस्तथा । राजीवन्तो दश प्रोक्ता दर्व्यः षोडश पंच च
वीस हार घातलेले, सात वलयाकार, दहा कमळासारखे, आणि सोळा व पाच दर्व्य नावाचे असे सांगितले आहेत.
दुंदुभो डुंडुभश्चैव चेटभश्चेंद्रवाहनः एवमेव तु सर्पाणां शतद्विनवति स्मृतम्
दुंदुभी, डुंडुभ, चेटभ आणि इंद्रवाहन — अशा सर्पांची संख्या एकशे नव्वद आहे असे स्मरणात ठेवले जाते.
वराहकर्णीं गजपिप्पलीं च गांधारिकां पिप्पलदेवदारु
वराहकर्णी, गजपिप्पळी, गांधारिका, पिप्पळी आणि देवदारू.
लक्षणं सर्वैनागानां रूपवर्णौ विषं तथा ॥ 1.36.
सर्व नागांची ओळख त्यांचं रूप, रंग आणि विष यात आहे.
तस्मात्संपूजयेन्नागान्सदा भक्त्या समन्वितः
म्हणून नेहमी भक्तीभावाने नागांची पूजा करावी.
श्रावणे मासि पंचम्यां शुक्लपक्षे नरा धिप । द्वारस्योभयतो लेख्या गोमयेन विषोल्बणाः
श्रावण महिन्यात, शुक्ल पक्षातील पंचमीला, राजाने दरवाजाच्या दोन्ही बाजूंना गायीच्या शेणाने विषारी नागांचे चित्र काढावे.
पूजयेद्विधिवद्द्वारं दधिदूर्वाक्षतैः कुशैः । गंधपुष्पोपहारैश्च ब्राह्मणानां च तर्पणैः
दही, दुर्वा, अक्षता, कुशा, सुगंध, फुलं आणि ब्राह्मणांना तृप्त करून दरवाजा विधीपूर्वक पूजावा.
ये त्वस्यां पूजंतीह नागान्भक्तिपुरःसराः।। न तेषां सर्वपतो वीर भयं भवति कर्हिचित्
जे येथे भक्तीपूर्वक नागांची पूजा करतात, त्यांना कधीच कुठल्याही नागाकडून भीती राहत नाही.
अथालेख्य नरो नागान्कृष्णवर्णादिवर्णकैः
मग माणसाने काळ्या आणि इतर रंगांच्या रंगांनी सापांची चित्रं काढावीत.
पूजयेद्गंधपुष्पैश्च सर्पिः पायसगुग्गुलैः
त्यांची सुगंधी फुलं, तूप, गोड भात आणि गुग्गुळ यांच्या नैवेद्याने पूजा करावी.
आसप्तमात्कुलात्तस्य न भयं नागतो भवेत्
त्याच्या घराण्यात सात पिढ्यांपर्यंत सापांचं कोणतंही भय राहणार नाही.
इति श्रीभविष्ये महापुराणे शतर्द्धसाहस्र्यां संहितायां ब्राह्मे पर्वणि पंचमीकल्पे भाद्रपदिकनागपञ्चमीव्रतवर्णनं नाम सप्तत्रिंशोध्यायः
या प्रकारे श्रीभविष्य महापुराणाच्या ब्राह्म विभागातील शंभरपन्नास हजार श्लोकांच्या संहितेत, भाद्रपद महिन्यातील पाचव्या कल्पात नागपंचमी व्रताचं वर्णन असलेला सत्तेतीसावा अध्याय संपला.
सुमंतुरुवाच तथा चाश्वयुजे मासि पञ्चम्यां कुरुनंदन
सुमंतु म्हणाले — कुरुवंशीय, अश्वयुज महिन्यातल्या पंचमीच्या दिवशी,
घृतोदकाभ्यां पयसा स्नपयित्वा विशांपते
माणसाने तूप, पाणी आणि दूध यांनी स्नान करून,
यस्त्वस्यां विधिवन्नागाञ्छुचिर्भक्त्या समन्वितः
जो कोणी या दिवशी शुद्ध मनाने, भक्तीभावाने आणि योग्य पद्धतीने नागांची पूजा करतो,
नागाः प्रीता भवंतीह शांतिमाप्नोति वा विभो
त्या वेळी नाग संतुष्ट होतात आणि त्या व्यक्तीला शांती मिळते.
इत्येष कथितो वीर पञ्चमीकल्प उत्तमः । यत्रायमुच्यते मंत्रः सर्वसर्पनिषेधकः
हे वीर, पंचमी कल्प उत्तम असा सांगितला आहे, ज्यामध्ये हा मंत्र सर्व सर्पांना दूर करणारा म्हणून उच्चारला जातो.
ॐ कुरुकुल्ले फट् स्वाहा
ॐ कुरुकुल्ले फट् स्वाहा