आरामेषु पवित्रेषु शुचिष्वायतनेषु च
ते बागेत, पवित्र जागी आणि स्वच्छ देवळात राहतात.
श्मशाने भस्मशालासु पलालेषु तटेषु च
श्मशानात, राखेच्या जागी, गवताच्या ढिगावर आणि नदीच्या काठी राहतात.
अविविक्तेषु स्थानेषु निर्जनेषु वनेषु च
एकांत स्थळी, ओसाड जागी आणि जंगलातही राहतात.
श्वेताश्च कपिलाश्चैव ये सर्पास्त्वनलप्रभाः
जे सर्प पांढरे किंवा तांबूस आहेत, किंवा ज्यांना अग्नीप्रमाणे तेज आहे.
रक्तवर्णाः सुवर्णाभाः प्रवालमणिसंनिभाः
जे सर्प लाल रंगाचे, सोन्यासारखे चमकणारे, प्रवाळ किंवा रत्नासारखे दिसतात.
नानाविचित्रराजीभिरतसीवर्णसन्निभाः 1.36.
ज्यांच्या अंगावर वेगवेगळ्या आणि सुंदर पट्ट्या आहेत, आणि जे अतसी फुलासारख्या रंगाचे आहेत.
काकोदरनिभाः केचिद्ये च अंजनसन्निभाः
काही सर्प कावळ्याच्या पोटासारखे दिसतात, तर काही काळ्या काजळासारखे असतात.
यस्य सर्पेण दष्टस्य दंशमंगुष्ठमंतरम्
ज्याला सर्पाने चावले आणि चावण्याचे अंतर एक बोट आहे,
यस्य सर्पेण दष्टस्य दंशं द्व्यंगुलमंतरम्
ज्याला सर्पाने चावले आणि चावण्याचे अंतर दोन बोटे आहे,
यस्य सर्पेण दष्टस्य सार्धं द्व्यंगुलमzतरम्
ज्याला सर्पाने चावले आणि चावण्याचे अंतर दोन बोटे आणि अर्धे आहे,
अनंतः प्रेक्षते पूर्वं वामपार्श्वे तु वासुकिः
अनंत आधी डाव्या बाजूला पाहतो; वासुकी डाव्या कुशीवर राहतो.
चलते भ्रमते पद्मो महापद्मो निमज्जति
पद्म सर्प फिरतो आणि भटकतो; महापद्म सर्प खाली बुडतो.
सर्वेषां कुरुते रूपं कुलिकः पन्नगोत्तमः
श्रेष्ठ नाग कुलिक सर्वांची रूपं धारण करतो.
दक्षिणा तक्षकस्योक्ता कर्कोटस्य तु नैर्ऋती उत्तरा शंखपालस्य ऐशानी कंबलस्य तु
दक्षिण दिशा तक्षकाला, नैऋत्य कर्कोटकाला, उत्तर शंखपालाला आणि ईशान्य कंबळाला दिली आहे.
अनंतस्य भवेत्पद्मं वासुकेः स्यात्तथोत्पलम्
अनंताचं चिन्ह कमळ आहे, आणि वासुकीचं चिन्ह निळं कमळ आहे.
पद्मस्य तु भवेत्पद्मं शूलं पद्मेतरस्य तु 1.36.
पद्माचं चिन्ह कमळ आहे, आणि पद्माच्या जोडीदाराचं चिन्ह त्रिशूळ आहे.
अनंतकपिलौ विप्रौ क्षत्रियौ शंखवासुकी पद्मकर्कोटकौ शूद्रौ सदा ज्ञेयौ मनीषिभिः
अनंत आणि कपिल हे ब्राह्मण, शंख आणि वासुकी हे क्षत्रिय, तर पद्म आणि कर्कोटक हे शूद्र म्हणून ज्ञानी लोकांनी सांगितले आहेत.
अनंतकुलिकौ वर्णतो ब्रह्मसंभवौ
अनंत आणि कुलिक हे जातीने ब्रह्मापासून उत्पन्न झालेले आहेत.
तक्षकश्च महापद्म ईषत्पीतौ बभूवतुः
तक्षक आणि महापद्म यांचा रंग किंचित पिवळसर आहे असे सांगितले आहे.
हयं यानं वृषं छत्रं राजानमथ पावकम्
घोडा, वाहन, बैल, छत्र, राजा आणि अग्नी.
पूर्णकुम्भः पताका च कांचनं मणयस्तथा एतेषां दर्शनं श्रेष्ठं कन्या चैकप्रसूयिका
पूर्ण जलकुंभ, पताका, सोने आणि रत्ने — ही सर्वोत्कृष्ट दर्शनं मानली जातात, तसेच एकाच आईची कन्या.
चतुःषष्टिः समाख्याता भोगिनो ये तु पन्नगाः । अदृश्यास्तेषु षट्त्रिंशद्दृश्यास्त्रिंशन्महीचराः
चौसष्ट भोगी नाग सांगितले आहेत; त्यापैकी छत्तीस अदृश्य आहेत, तर तीस पृथ्वीवर राहणारे दिसणारे आहेत.
विंशच्च स्रग्विणः प्रोक्ताः सप्त मंडलिनस्तथा । राजीवन्तो दश प्रोक्ता दर्व्यः षोडश पंच च
वीस हार घातलेले, सात वलयाकार, दहा कमळासारखे, आणि सोळा व पाच दर्व्य नावाचे असे सांगितले आहेत.
दुंदुभो डुंडुभश्चैव चेटभश्चेंद्रवाहनः एवमेव तु सर्पाणां शतद्विनवति स्मृतम्
दुंदुभी, डुंडुभ, चेटभ आणि इंद्रवाहन — अशा सर्पांची संख्या एकशे नव्वद आहे असे स्मरणात ठेवले जाते.
वराहकर्णीं गजपिप्पलीं च गांधारिकां पिप्पलदेवदारु
वराहकर्णी, गजपिप्पळी, गांधारिका, पिप्पळी आणि देवदारू.
लक्षणं सर्वैनागानां रूपवर्णौ विषं तथा ॥ 1.36.
सर्व नागांची ओळख त्यांचं रूप, रंग आणि विष यात आहे.
तस्मात्संपूजयेन्नागान्सदा भक्त्या समन्वितः
म्हणून नेहमी भक्तीभावाने नागांची पूजा करावी.
श्रावणे मासि पंचम्यां शुक्लपक्षे नरा धिप । द्वारस्योभयतो लेख्या गोमयेन विषोल्बणाः
श्रावण महिन्यात, शुक्ल पक्षातील पंचमीला, राजाने दरवाजाच्या दोन्ही बाजूंना गायीच्या शेणाने विषारी नागांचे चित्र काढावे.
पूजयेद्विधिवद्द्वारं दधिदूर्वाक्षतैः कुशैः । गंधपुष्पोपहारैश्च ब्राह्मणानां च तर्पणैः
दही, दुर्वा, अक्षता, कुशा, सुगंध, फुलं आणि ब्राह्मणांना तृप्त करून दरवाजा विधीपूर्वक पूजावा.
ये त्वस्यां पूजंतीह नागान्भक्तिपुरःसराः।। न तेषां सर्वपतो वीर भयं भवति कर्हिचित्
जे येथे भक्तीपूर्वक नागांची पूजा करतात, त्यांना कधीच कुठल्याही नागाकडून भीती राहत नाही.