अतस्त्वं विक्रमादित्य धर्मज्ञ कथयस्व मे
म्हणून विक्रमादित्य, धर्म जाणणारा, मला सांग.
योग्या मधुमती नारी वामनाय द्विजन्मने
मधुमती ही योग्य स्त्री वामन या ब्राह्मणासाठी आहे.
प्राणदाता तु यो विप्रः पितेव गुणतत्परः
जो ब्राह्मण प्राण देतो आणि गुणी असतो, तो वडिलांसारखा असतो.
वैतालो भूपतिश्रेष्ठं पुनर्विक्रममब्रवीत्
वेताळाने पुन्हा राजांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या विक्रमाशी बोलले.
वर्द्धवन्नगरे रम्ये नानाजननिषेविते
वर्धवन या सुंदर नगरात, जिथे अनेक जातींचे लोक राहतात,
विद्वन्माला प्रिया तस्य पतिसेवापरायणा
तेथे एक विद्वान हारकार होता, ज्याची प्रिय पत्नी पतीची सेवा करण्यात नेहमी तत्पर होती.
पुत्रकन्यासपत्नीको वृत्त्यर्थं समुपागतः
तो आपल्या मुलगा, मुलगी आणि पत्नीला घेऊन उपजीविकेसाठी आला.
किंचिच्छ्रुत्वा ददौ स्वर्णं सहस्रं प्रत्यहं नृप
त्याची थोडी गोष्ट ऐकून, राजाने त्याला रोज हजार सोन्याच्या नाणी दिली.
व्ययं कृत्वा तु तच्छेषं स कुल्ये भुक्तवान्स्वयम्
त्यातून काही खर्च करून, उरलेले तो आपल्या कुटुंबासोबत उपभोगू लागला.
परीक्षार्थं स्मशाने च रोदनं बहु कुर्वती
परीक्षेसाठी, ती स्मशानभूमीत जाऊन मोठ्याने रडू लागली.
गच्छ वीरवर त्वं वै यतोऽसौ श्रूयते रवः
हे वीरश्रेष्ठा, जिथे तो आवाज ऐकू येतो तिथे जा.
इति श्रुत्वा वीरवरः शस्त्रास्त्रकुशलो बली
हे ऐकून, शस्त्रास्त्रात कुशल आणि बलवान असा वीरश्रेष्ठ,
श्लक्ष्णं वचश्च तामाह किमर्थं रोदने स्थिता 3.2.3.
तिच्याशी गोड शब्दात विचारले, "तू इथे उभी राहून का रडतेस?"
इति श्रुत्वा राजलक्ष्मीर्वीरसेनं तमब्रवीत्
हे ऐकून, राजलक्ष्मीने वीरसेनाशी असे सांगितले:
मासान्ते प्रलयं यास्ये तस्माच्छोचामि भो बलिन् केन पुण्येन दीर्घायुस्त्वं भवेः कारणं वद
"मासाच्या शेवटी माझा विनाश होईल, म्हणून मी दुःखी आहे, हे बलवान. तुला दीर्घायुष्य कशामुळे मिळाले? कारण सांग."
दीर्घायुर्भविता चाहं स्वामिकार्यं प्रसाधय
"मीसुद्धा दीर्घायुषी होईन; तुझ्या स्वामीचं काम पूर्ण कर."
इति श्रुत्वा वीरवरो मंदिरं स्वयमागतः
हे ऐकून, वीरश्रेष्ठ स्वतःच मंदिरात गेला.
तथेत्युक्त्वा तु सा साध्वी तनयं प्राह निर्भया
"तसेच होईल," असे म्हणून ती सती निर्भयपणे आपल्या मुलाला म्हणाली.
तथा मत्वा तु तत्पुत्रो भगिन्या मातृसंयुतः
असे ठरवून, तो मुलगा आपल्या बहिणी आणि आईसोबत गेला.
भोस्तात मे कपालं च चंडिकायै समर्पय
"बाबा, माझे कवट Caṇḍikā देवीला अर्पण कर."
इति श्रुत्वा वीरसेनः शिरश्छित्त्वा समार्पयत्
हे ऐकून, वीरसेनाने आपले शिर कापून अर्पण केले.
दृष्ट्वा तद्रूप सेनस्तु कारणं सर्वमादितः 3.2.3.
ते रूप पाहून, सेनापतीला सुरुवातीपासून सगळा कारण समजले.
तदा प्रसन्ना सा देवी नृपमुजीव्य साब्रवीत्
तेव्हा ती देवी प्रसन्न होऊन, राजाला आयुष्य देत म्हणाली.
स आह वीरसेनस्तु सकुलो जीवमाप्नुयात्
वीरसेंन म्हणाला, त्याच्या सगळ्या कुळाला दीर्घायुष्य लाभो.
रूपसेनः प्रसन्नात्मा स्वसुतां कामरूपिणीम् मुख्यस्नेहं कृतं केन तेषां मध्ये वदस्व मे
रूपसेन शांत मनाने आणि त्याची इच्छेनुसार रूप बदलणारी मुलगी म्हणाली, या सर्वांमध्ये सर्वात जास्त प्रेम कोणी दाखवले, ते मला सांग.
मुख्यस्नेहं कृतं राज्ञा दासार्थे स्वतनुं ददौ बंधुप्रीतिश्च भगिनी पितृस्नेही तु पुत्रकः
राजाने आपल्या दासासाठी स्वतःचे शरीर दिले, म्हणून त्याने सर्वात मोठे प्रेम दाखवले. बहिणीने नातेवाईक म्हणून आपुलकी दाखवली आणि मुलाने पित्यावरील प्रेम दाखवले.
महान्स्नेहः कृतो राज्ञा रूपसेनेन धीमता
धीरगंभीर रूपसेनाने राजावर मोठे प्रेम केले.
काचिद्भोगावती नाम्ना नगरी परमाद्भुता
भोगावती नावाचे एक अत्यंत अद्भुत शहर होते.
रूपवर्मा च नृपतिस्तत्र राज्यं करोति वै
तेथे रूपवर्मा नावाचा राजा राज्य करत होता.
तस्य भूपस्य गेहे च निवसनञ्च्छुभपंजरे
त्या राजाच्या घरात, शुभ अशा कोंड्यात तो राहत होता.