नम्रीभूतश्च तान्दृष्ट्वा महेन्द्रस्तैः समन्वितः
ते नम्र झालेले पाहून महेंद्र त्यांच्यात सामील झाला.
प्रसन्ना सा दितिर्देवान्महेन्द्राय च तान्ददौ
दिती देवी प्रसन्न होऊन त्या देवांना महेंद्राला दिले.
इलो नाम स वेदज्ञो यथेलो नृपतिस्तदा
त्या वेळी वेदज्ञ आणि यथेलो म्हणून प्रसिद्ध असलेला इला नावाचा एक राजा होता.
एकदा बलवान्राजा मनुपुत्र इलः स्वयम्
एकदा बलवान राजा, मनुपुत्र इला, स्वतःहून काही कृती केली.
मेरोरधः स्थितः खण्डः स्वर्णगर्भो हरिप्रियः
मेरूच्या दक्षिणेला असलेला जो विभाग आहे, त्याला 'स्वर्णगर्भ' म्हणतात आणि तो हरिला अत्यंत प्रिय आहे.
इलेनावृतमेवापि कृतं तत्र स्थले सुराः
त्या भूमीला इलाने वेढले होते आणि तिथे देवांनी आपली स्थापना केली.
भारते ये स्थिता लोका इलावृतमुपागताः 3.4.17.
भारतात जे लोक वसले आहेत, ते सर्व इलावृतात आले आहेत.
आरोहणं नरैस्तस्मित्कृतं स्वर्णमयं शुभम्
तेथे मनुष्यांनी एक सुंदर, सुवर्णमय चढण उभारली.
तान्दृष्ट्वा मनुजान्प्राप्तान्सदेहान्स्वर्गमण्डले
स्वर्गमंडळात देहधारी मनुष्य आलेले पाहून,
ज्ञात्वा स भगवान्रुद्रो भवान्या सह शंकरः
हे जाणून, भगवान रुद्र, शंकर, भवानीसह तेथे आले.
एतस्मिन्नन्तरे प्राप्तो वैवस्वतसुतो महान्
इतक्यात, विवस्वताचा महान पुत्र तेथे पोहोचला.
नग्नभूतं समालोक्य नेत्रे संमील्य संस्थितः
तो नग्न झाला आहे हे पाहून, त्याने डोळे मिटले आणि स्थिर राहिला.
अस्मिन्खण्डे सदा नार्यो भविष्यंति च मां विना
या विभागात नेहमी स्त्रिया असतील, पण माझ्या सोबत नाहीत.
इला बभूव नृपते कन्या जनमनोहरा
राजा, इला ही एक अत्यंत सुंदर कन्या झाली.
इलासमाधिभूतायाः सप्तविंशच्चतुर्युगम् बुधं देवं पतिं कृत्वा चंद्रवंशमजीजनत्
इलाने समाधी घेतली आणि सत्तावीस व चार युगांपर्यंत, बुध या देवाला पती मानून, चंद्रवंशाची उत्पत्ती केली.
अयोध्याधिपतिः श्रीमान्यदेलावृतमागतः
अयोध्येचा तेजस्वी राजा देखील इलावृतात आला.
तदा प्राप्त इलो विप्रस्तस्या रूपेण मोहितः 3.4.17.
तेव्हा, विद्वान इला तिच्या रूपाने मोहित होऊन तेथे आली.
एतस्मिन्नंतरे तत्र वागुवा चाशरीरिणी
त्याच वेळी, तिथे एक देहहीन वाणी ऐकू आली.
अनिलो नाम तत्रैव विख्यातोऽभूद्द्विजस्य वै
तेथेच 'अनिल' नावाचा एकजण द्विजांमध्ये प्रसिद्ध झाला.
छित्त्वाछित्त्वा शिरो रम्यं तस्मै जातं पुनः पुनः
त्याचं सुंदर डोकं पुन्हा पुन्हा छाटलं गेलं, तरी ते त्याला वारंवार मिळत राहिलं.
प्राह त्वमूनपंचा शद्विभेदाञ्जनयिष्यसि
ती म्हणाली, 'तू या पाच आणि सहा विभागांची निर्मिती करशील.'
यथा कुबेरो भगवान्षड्विंशद्वरुणप्रियः
जसा भगवान कुबेर, वरुणाचा प्रिय, सहावीस विभागांचा आहे, तसंच.
इत्युक्ते वचने तस्मिन्दितिकुक्षौ द्विजोत्तमः
ही वचने बोलली गेल्यावर, हे श्रेष्ठ ब्राह्मण, त्याच क्षणी—
धान्यपालस्य वै गेहे मृलगंडान्तजः सुतः
धान्यपालाच्या घरी, मातीच्या गाठीपासून एक मुलगा जन्माला आला.
अलिको नाम वै म्लेच्छस्तत्र स्थाने समागतः
त्या ठिकाणी, अलिक नावाचा एक परका माणूस आला.
अनपत्यो वस्त्रकारी सुतं प्राप्य गृहं ययौ
एक मुलगा मिळाल्यावर, तो मुलं नसलेला विणकर घरी गेला.
स सप्ताब्दवपुर्भूत्वा गोदुग्धपानतत्परः 3.4.17.
तो मुलगा सात वर्षांचा झाल्यावर, गायीचे दूध पिण्यातच मग्न राहू लागला.
स्वहस्तेनैव संस्कृत्य भोजनं हरयेऽपर्यत्
त्याने स्वतःच्या हाताने जेवण तयार केले आणि ते हरिला अर्पण केले.
पितृमातृपरित्यक्तः स बालः पंचहायनः
तो मुलगा, वडील आणि आईने टाकून दिल्यावर, पाच वर्षांचा होता.
गोवर्द्धनगिरौ प्राप्य नारदस्योपदेशतः
नारदांच्या सांगण्यावरून, तो गोवर्धन डोंगरावर पोहोचला.