विसर्जति नरान्भवान्करुणया प्रपाल्य क्षितौ निवेदयितुमुद्भवः परात्परं स्वकीयं पदम्
तू करुणेने लोकांना पृथ्वीचे रक्षण करण्यासाठी पाठवतोस आणि स्वतः प्रकट होऊन तुझे सर्वोच्च स्थान दाखवतोस.
माधुर्य्यैर्मधुभिस्सुगंधवदनः स्वर्णांबुजानां वनं कारुण्या मृतनिर्झरैरुपचितः सत्प्रेमहेमाचलः
त्याचा चेहरा मधुरतेने आणि मधुर सुवासाने सुवर्ण कमळांच्या वनासारखा आहे; करुणेच्या धारा त्याला खरी प्रीती आणि सोन्याचा पर्वत बनवतात.
देवारातिजनैरधर्मजनितैस्सपीडितेयं मही संकुच्याशु कलौ कलेवरमिदं बीजाय हा वर्तते
देवांचे शत्रू आणि अधर्माने जन्मलेल्यांनी त्रस्त झालेली ही पृथ्वी कलियुगात लवकरच आकुंचन पावते, आणि हे शरीर फक्त बीजासारखे राहते.
बृहस्पतिमुपागम्य देवा वचनमब्रुवन्
देवांनी बृहस्पतीकडे जाऊन त्याला हे शब्द सांगितले.
वयं रुद्रा महाभाग इमे च वसवोऽश्विनौ तत्सर्वं कृपया देव वक्तु मर्हति नो भवान्
आम्ही रुद्र आहोत, हे महाभाग्यवान, आणि हे वसु आणि अश्विन आहेत; दयाळूपणे, हे देव, तू आम्हाला सर्व काही सांगावे.
पुरा पूर्वभवे चासीन्मृगव्याधो द्विजाधमः
पूर्वजन्मी एक शिकारी होता, जो द्विजांमध्ये सगळ्यात नीच होता.
हत्वा द्विजान्महामूढस्तेषां यज्ञोपवीतकम्
त्याने द्विजांची हत्या करून, त्या अतीमूढाने त्यांच्या यज्ञोपवीत घेतली.
ब्राह्मणस्य च यद्द्रव्यं सुधोपममनुत्तमम्
आणि ब्राह्मणाचे जे काही शुद्ध आणि उत्तम धन होते—
शूद्रस्य वस्तु रुधिरमिति ज्ञात्वा द्विजा धमः 3.4.10.
शूद्राचे धन म्हणजे रक्त आहे, हे जाणून घे, द्विजांमध्ये नीच असलेल्या—
द्विजनाशात्सुरास्सर्वे भयभीतास्समंततः
द्विजांचा नाश झाल्यामुळे सर्व देवांना सर्वत्र भीती वाटू लागली.
श्रुत्वा च दुःखितो ब्रह्मा सप्तर्षीन्प्राह लोकगान्
हे ऐकून ब्रह्मा दुःखी झाला आणि त्याने सप्तर्षी आणि लोकांना सांगितले.
इति श्रुत्वा मरीचिस्तु वशिष्ठादिभिरन्वितः ४३ मृगव्याधस्तु तान्दृष्ट्वा धनुर्बाणधरो बली
हे ऐकून, वसिष्ठांसह मरीचि गेला; आणि तो बलवान शिकारी, धनुष्यबाण घेऊन, त्यांना पाहतो.
मरीचाद्या विहस्याहुः किमर्थं हंतुमुद्यतः
मारीची आणि इतरांनी हसून विचारलं, "तुम्ही मारायला का निघालात?"
इत्युक्तस्तान्द्विजः प्राह कुलार्थं चात्मनो हिते
त्यावर त्या द्विजानें उत्तर दिलं, "कुळासाठी आणि स्वतःच्या भल्यासाठी."
श्रुत्वा तमाहुस्ते विप्रा गच्छ शीघ्रं धनुर्धर
हे ऐकून त्या ब्राह्मणांनी म्हटलं, "बाणधारी, पटकन जा!"
इति श्रुत्वा तु घोरात्मा तेषां दृष्ट्या सुनिर्मलः
हे ऐकल्यावर तो भयंकर मनाचा माणूस त्यांच्या नजरेत अगदी निर्मळ झाला.
तत्पापकं भवद्भिश्च ग्रहणीयं धनं यथा
ते पापी धन तुम्ही सगळ्यांनी योग्य रीतीनं जप्त करावं.
साक्षीयं भूमिरचला साक्षी सूर्योऽयमुत्तमः 3.4.10.
ही स्थिर पृथ्वी साक्ष आहे, आणि हा तेजस्वी सूर्यही साक्ष आहे.
यथा पापं क्षयं याति तथा माज्ञातुमर्हथ
जसं पाप नष्ट होतं, तसं तुम्ही समजून घ्या.
राम नाम हि तज्ज्ञेयं सर्वाघौघविनाशनम्
"राम" हे नाव सर्व पापांच्या प्रवाहाचा नाश करणारं आहे, हे जाणून ठेवा.
इत्युक्त्वा ते गता विप्रास्तीर्थात्तीर्थान्तरं प्रति
असं म्हणून ते ब्राह्मण एक तीर्थ सोडून दुसऱ्या तीर्थाकडे गेले.
जपप्रभावादभवद्वनमुत्पलसंकुलम्
जपाच्या प्रभावानं ते जंगल कमळांनी भरून गेलं.
ततः सप्तर्षयः प्राप्ता वल्मीकात्तं निराकृतम्
मग सप्तर्षी आले, आणि त्यांनी त्याला वालुकामय घरट्यातून बाहेर काढलं.
वल्मीकान्निस्सृतो यस्मात्तस्माद्वाल्मीकिरुत्तमम्
तो वालुकामय घरट्यातून बाहेर आला म्हणून त्याला उत्तम वाल्मीकि म्हणतात.
एवमुक्त्वा ययुर्लोकं स तु रामायणं मुनिः
असं सांगून ते आपापल्या लोकांकडे गेले, आणि त्या ऋषीनं रामायण रचलं.
चकार निर्मलं पद्यैः सर्वाघौघविनाशनम्
त्यांनी त्या काव्याला अशा ओव्यांनी निर्मळ केलं, ज्या सर्व पापांच्या प्रवाहाचा नाश करतात.
अद्यापि संस्थितः स्वामी मृगव्याधः सनातनः
आजही तो स्वामी, सनातन मृगव्याध, तिथेच आहे.
वैवस्वतेऽन्तरे प्राप्ते चाद्ये सत्ययुगे शुभे 3.4.10.
वैवस्वत काळ आला आणि या शुभ सत्ययुगातही,
तदा सरस्वती देवी नदी भूत्वा समागता
तेव्हा सरस्वती देवी नदी रूपानं एकत्र आली.
बाहुभ्यां क्षत्रियं चैव चोरुभ्यां वैश्यमुत्तमम्
तिने आपल्या हातांनी क्षत्रियाला आणि आपल्या मांड्यांनी श्रेष्ठ वैश्याला उचललं.