तदा प्रसन्नो भगवान्देवानाह शुभं वचः
तेव्हा प्रसन्न होऊन भगवंताने देवांना शुभ वचन सांगितले.
रोगैश्च पीडिताँल्लोकान्कलिना निर्मितैर्भुवि
कलिने निर्माण केलेल्या रोगांनी पृथ्वीवरील लोक त्रस्त झाले आहेत.
इत्युक्त्वा भगवान्सूर्यः काशीनगरमागतः
असं सांगून भगवंत सूर्य काशी नगरीत आला.
सुश्रुतं राजपुत्रं च विप्रवृद्धसमन्वितम् 3.4.9.
सुश्रुत, राजपुत्र आणि आदरणीय ब्राह्मण तिथे उपस्थित होते.
रोगैश्च क्षयितं देहं काल्पमेतत्स्मृतं बुधैः
रोगांनी थकलेले त्याचे शरीर, ज्ञानी लोकांनी अशा अवस्थेत आठवले.
धन्वतरिस्स भगवान्प्रसिद्धोभूत्कलौ युगे
धन्वंतरी हे भगवंत कलियुगात प्रसिद्ध झाले.
सुश्रुतः कल्पवेदं तं धन्वत्तरिविनिर्मितम्
सुश्रुताने धन्वंतरींनी निर्माण केलेली औषधविद्या शिकली.
चतुष्षष्टिकलाभिज्ञो रविपूजनतत्परः
तो चौसष्ट कला जाणणारा आणि सूर्यपूजेत मन लावणारा होता.
त्यक्त्वा प्रतिग्रहं वृत्तिं कारुवृत्तिं गृहीतवान्
त्याने दान घेणे सोडून कारागिरीची उपजीविका स्वीकारली.
धातुमूर्तिकलं चैव सर्वकारुकलं तथा
त्याने धातूंचे आणि सर्व प्रकारच्या कारागिरीचे कौशल्य मिळवले.
कलएको मासमात्रे काले तेनैव निर्मितः विश्वकर्मा रविः साक्षान्माघमासे प्रकाशकः
फक्त एका महिन्यात त्याने एक कला निर्माण केली; विश्वकर्मा असलेल्या सूर्याने ती माघ महिन्यात प्रकट केली.
हेलिनो बहुलैर्यज्ञैस्सन्तुष्टः प्रत्यहं प्रभुः
हेलि लोकांनी केलेल्या अनेक यज्ञांनी प्रभू रोज तृप्त होत असे.
ज्योतीरूपो महारम्यस्तत्र प्राप्तो रविः स्वयम्
तेथे तेजस्वी आणि अत्यंत सुंदर असा सूर्य स्वतः आला.
भुक्त्वा स प्रत्यहं स्वामी मासिमासि दिवाकरः 3.4.9.
स्वामी सूर्य रोज, प्रत्येक महिन्यात, भोजन करत असे.
सहस्रायुर्द्विजो भूत्वा त्यक्त्वा प्राणान्रविः स्वयम् तं सूर्यं भज देवेन्द्र स ते कार्यं करिष्यति
सूर्याने स्वतः हजार वर्षे आयुष्य असलेला ब्राह्मण होऊन प्राण सोडले; हे देवेन्द्र, त्या सूर्याची भक्ती कर, तो तुझे कार्य पूर्ण करील.
सूर्यमाराधयामास विश्वकर्माणमुत्तमम्
त्याने श्रेष्ठ विश्वकर्मा असलेल्या सूर्याची पूजा केली.
तदा प्रसन्नो भगवांस्त्वष्टा तुष्टिकरोजनान्
तेव्हा भगवंत त्वष्टा प्रसन्न होऊन लोकांना आनंद दिला.
बिल्ग्रामे वंगदेशे संभवामि निरुक्तकृत्
बिल गावात, वंगदेशात, मी निरुक्ताचा निर्माता म्हणून जन्म घेईन.
इत्युक्त्वा भगवान्सूर्यो वंगदेशमुपाययौ
असं सांगून भगवंत सूर्य वंगदेशात गेला.
स पंचाब्दवपुर्भूत्वा पितृमातृपरायणः
तो पाच वर्षांचा मुलगा होऊन वडीलधाऱ्यांची सेवा करणारा झाला.
मृतिमंतौ च पितरौ प्रेतकृत्येन तर्पितौ
आईवडील गेल्यावर, त्यांच्या आत्म्यासाठी योग्य विधी करून त्यांना तृप्त केले.
जयदेवस्तदा विप्रो भूत्वा वैराग्यवान्भुवि
त्या वेळी जयदेव हा विद्वान ब्राह्मण संसारातील आसक्ती सोडून विरक्त झाला.
त्रिविंशाब्दे ततः प्राप्ते केनचिन्मधुरानना
त्यानंतर, जयदेवाच्या वयाची तैतीस वर्षे पूर्ण होताच, एका गोड चेहऱ्याच्या व्यक्तीमुळे—
अर्चावसाने भगवाननिरुद्धस्सनातनः 3.4.9.
पूजेच्या शेवटी, सनातन भगवान अनिरुद्ध प्रकट झाले.
शृणु त्वं भोः सत्यव्रत जयदेवो वपुर्मम
ऐक सत्यव्रत, जयदेव हा माझाच स्वरूप आहे.
इत्युक्तस्स द्विजस्तूर्णं दृष्ट्वा वैरागरूपिणम्
असं सांगितल्यावर, त्या ब्राह्मणाने क्षणातच विरक्तीचं मूर्त स्वरूप पाहिलं.
सा तु पद्मावती कन्या मत्वा तं सुंदरं पतिम्
ती पद्मावती नावाची कन्या, जयदेवाला सुंदर पती मानून—
निरुक्तं वैदिकं चांगं कृतवान्स समाधिना षोडशादौ विकारश्च वर्णनाशः पृषोदरे
त्याने ध्यानाने निरुक्त आणि वैदिक अंगांचा अभ्यास केला; सोळाव्या वर्षाच्या सुरुवातीला, पृषोदरांमध्ये भाषेचा बदल आणि नाश झाला.
वर्णविकारनाशाभ्यां धातोरतिशयेन यः
मूळधातूंच्या अती बदलामुळे आणि भाषेच्या नाशामुळे—
एवं पंचविधान्येव निरुक्तानि स्मृतानि वै
अशा प्रकारे, पाच प्रकारच्या निरुक्तांचाच स्मरण केला जातो.