सूर्यमण्डलमध्यस्था सावित्री नाम देवता 3.4.8.
सूर्याच्या मंडळाच्या मध्यभागी सावित्री नावाची देवी आहे.
प्रसन्ना तपसा तस्य प्रादुर्भूता सनातनी
त्याच्या तपामुळे प्रसन्न होऊन, ती सनातनी देवी प्रकट झाली.
लक्षवर्षसहस्राणि मासि मासि तथाश्विने
लाखो वर्षे, प्रत्येक महिन्यात, तसेच आश्विन महिन्यातही—
त्वं सूर्यं भज देवेन्द्र स ते कार्यं करिष्यति
देवेंद्र, तू सूर्याची उपासना कर; तो तुझे कार्य पूर्ण करील.
प्रत्यक्षमगमत्तत्र वचः प्राह सुरान्प्रति भवामि सत्यदेवस्य विप्रस्य तनयः शुभः
ती तिथे प्रत्यक्ष प्रकट झाली आणि देवांना म्हणाली: 'मी ब्राह्मण सत्यदेवाचा शुभ पुत्र होईन.'
जित्वा पाखंडिनो विप्रान्मांसभक्षणतत्परान्
ब्राह्मणांनो, मांसाहार करणाऱ्या पाखंडी लोकांना जिंकून—
मत्स्यमांसाशना विप्रा मृगमेषाजकाशनाः
ब्राह्मण मासे आणि मांस, तसेच हरण, मेंढ्या, बकर्यांचे मांस खात होते—
कलिनाऽधर्ममित्रेण रक्षितास्ते द्विजातयः
कलियुग, जो अधर्माचा मित्र आहे, त्याने त्या द्विजांना वाचवले.
बलाच्च स्तंभनं चक्रुस्तदा विष्णुप्रियो द्विजः
बलपूर्वक त्यांनी स्तंभन केले; तेव्हा विष्णूला प्रिय असलेला तो ब्राह्मण—
संजीव्य दर्शयामास ते दृष्ट्वा विस्मितास्तदा
त्यांना पुन्हा जिवंत करून, त्याने दाखवले; हे पाहून ते सर्वजण त्या वेळी आश्चर्यचकित झाले.
सर्वदेवपरो नित्यं वेदपाठपरायणः ।। 3.4.8.
तो सर्व देवांची भक्ती करीत असे आणि नेहमी वेदांचे पठण करीत असे.
तत्सुतस्तु मृतिं प्राप्तो जन्ममात्रे हि दारुणे
पण त्याचा मुलगा जन्मताच मरण पावला, ही फार दुःखद घटना होती.
जिजीव तत्प्रसादेन विवस्वान्नाम चाभवत्
त्याच्या कृपेने तो मुलगा वाचला आणि त्याचे नाव विवस्वान ठेवले गेले.
अपत्यवान्धर्मपरः सूर्यवतपरायणः
त्याला संतती झाली, तो धर्मनिष्ठ होता आणि सूर्याप्रमाणे दृढ होता.
सुशीला नाम विख्याता पतिसेवार्थमागता
सुशील नावाची एक सद्गुणी स्त्री, पतीची सेवा करण्यासाठी आली.
बलाद्गृहीत्वा तु निशि बुभुजे स्मरविह्वलः
रात्री, वासनेने ग्रासून, त्याने तिला जबरदस्तीने धरले आणि तिचा उपभोग घेतला.
लिंगेद्रियं च पतितं गुदभ्रष्टो महांगरुक्
त्याचे लिंग शरीरापासून वेगळे झाले आणि गुदद्वाराला मोठा आजार झाला.
स चक्रे द्वादशं प्रेम्णा निराहारो यतेन्द्रियः
त्याने प्रेमाने बारा वर्षांचे व्रत केले, उपवास केला आणि इंद्रिये संयमित ठेवली.
तदा श्रद्धा रवौ प्राप्ता प्रत्यहं स द्विजोत्तमः
मग श्रद्धेने, तो श्रेष्ठ ब्राह्मण रोज सूर्याला नमस्कार करू लागला.
नारीभिर्भर्त्सितः पूर्वं सोथ कामिनीयाचितः
पूर्वी स्त्रियांकडून तिरस्कारलेला, आता एका कामुक स्त्रीकडून मागणीला आला.
शतायुर्ब्राह्मणो भूत्वा ज्ञानवान्रोगवर्जितः 3.4.8.
तो शंभर वर्षे जगणारा, ज्ञानी आणि रोगरहित ब्राह्मण झाला.
कार्तिके मासि लक्षाब्दं प्रकाशं कृतवान्नभः
कार्तिक महिन्यात, शंभर हजार वर्षे त्याने आकाश उजळून टाकले.
पूजयित्वा विधानेन पूर्णिमायां ददर्श ह
पूर्णिमेला विधीपूर्वक पूजा करून त्याने त्या देवतेचे दर्शन घेतले.
उवाच शक्रं स रविर्देवकार्यं करोम्यहम्
सूर्याने इंद्राला सांगितले, 'मी देवांचे कार्य करीत आहे.'
धातुपाठो न्यपठितो भ्रंशार्थः स्वरवर्णकः
धातूंचे पठण झाले, पण स्वर उच्चारात चूक झाली.
इत्युक्त्वा स गतः काश्यां गेहे वै वेदशर्मणः
असे म्हणून तो काशीला, वेदशर्माच्या घरी गेला.
द्वादशाब्दवपुर्भूत्वा सर्वशास्त्रविशारदः
बारा वर्षांचा रूप धारण करून तो सर्व शास्त्रात पारंगत झाला.
त्रिवर्षान्ते च भगवांस्तस्मै ज्ञानं महद्ददौ
तीन वर्षांनंतर भगवंताने त्याला मोठे ज्ञान दिले.
ज्ञातं कार्यगुणेनैव दीक्षितेन तदा हृदि
त्या वेळी, दीक्षा घेतलेल्या व्यक्तीला आपल्या मनात त्या कृतीच्या गुणामुळे हे कळते.
व्यक्तेऽहंकारभूते च बुद्धिर्ज्ञेया बुधैरजा
अहंकार प्रकट झाल्यावर, बुद्धी ही ज्ञानी लोकांनी अजन्मा समजावी.