स वै भाद्रपदे मासि सूर्यो भूत्वायुताब्दकम् इति ते कथितं विप्र यथा जीवस्तमब्रवीत् ।। 3.4.8.
भाद्रपद महिन्यात सूर्य दहा हजार वर्षांचा झाला; असे, ब्राह्मण, जीवस्ताने सांगितलेले मी तुला सांगितले.
आगत्य भास्करो देवः पूर्णिमायां तु भाद्रके
भास्कर देव भाद्रपदातील पौर्णिमेला तेथे आले.
शिवदत्तस्य तनयो विष्णुशर्मेति विश्रुतः
शिवदत्ताचा मुलगा, विष्णुशर्मा म्हणून प्रसिद्ध झाला.
चतुर्वर्णान्नरान्विप्र समाहूय हरेर्गृहे
ब्राह्मणांनो, त्याने चारही वर्णांतील लोकांना हरिच्या घरी बोलावले.
शृणु तत्कारणं शिष्य विश्वकारण कारकः देवान्ससर्ज लोकार्थे तस्मात्सर्वेश्वरोऽभवत्
शिष्यांनो, ते कारण ऐका — सर्व कारणांचा कर्ता, जगाच्या भल्यासाठी, देवांची निर्मिती केली आणि त्यामुळे तो सर्वांचा स्वामी झाला.
पूर्वं हि सकलान्देवान्पूजयित्वा नरः शुचिः
पूर्वी, सर्व देवांची पूजा करून, तो शुद्ध पुरुष—
इति श्रुत्वा तु ते सर्वे प्रशस्य बहुधा हि तम्
हे ऐकून, सर्वांनी त्याचे अनेक प्रकारे कौतुक केले.
इति ते कथितं विप्र विष्णुस्वामी यथाभवत्
ब्राह्मणांनो, विष्णुस्वामी कसा झाला हे तुम्हाला सांगितले आहे.
स्वर्वेश्या मंजुघोषायां मुनिमेधाविना भुवि
स्वर्वेश्या या भूमीत, मंजुघोषा येथे, मेधाविन ऋषींनी—
पितृमातृपरित्यक्तः स बालः श्रद्धयान्वितः
वडील आणि आई यांनी टाकून दिलेला तो मुलगा, श्रद्धेने परिपूर्ण होता.
सूर्यमण्डलमध्यस्था सावित्री नाम देवता 3.4.8.
सूर्याच्या मंडळाच्या मध्यभागी सावित्री नावाची देवी आहे.
प्रसन्ना तपसा तस्य प्रादुर्भूता सनातनी
त्याच्या तपामुळे प्रसन्न होऊन, ती सनातनी देवी प्रकट झाली.
लक्षवर्षसहस्राणि मासि मासि तथाश्विने
लाखो वर्षे, प्रत्येक महिन्यात, तसेच आश्विन महिन्यातही—
त्वं सूर्यं भज देवेन्द्र स ते कार्यं करिष्यति
देवेंद्र, तू सूर्याची उपासना कर; तो तुझे कार्य पूर्ण करील.
प्रत्यक्षमगमत्तत्र वचः प्राह सुरान्प्रति भवामि सत्यदेवस्य विप्रस्य तनयः शुभः
ती तिथे प्रत्यक्ष प्रकट झाली आणि देवांना म्हणाली: 'मी ब्राह्मण सत्यदेवाचा शुभ पुत्र होईन.'
जित्वा पाखंडिनो विप्रान्मांसभक्षणतत्परान्
ब्राह्मणांनो, मांसाहार करणाऱ्या पाखंडी लोकांना जिंकून—
मत्स्यमांसाशना विप्रा मृगमेषाजकाशनाः
ब्राह्मण मासे आणि मांस, तसेच हरण, मेंढ्या, बकर्यांचे मांस खात होते—
कलिनाऽधर्ममित्रेण रक्षितास्ते द्विजातयः
कलियुग, जो अधर्माचा मित्र आहे, त्याने त्या द्विजांना वाचवले.
बलाच्च स्तंभनं चक्रुस्तदा विष्णुप्रियो द्विजः
बलपूर्वक त्यांनी स्तंभन केले; तेव्हा विष्णूला प्रिय असलेला तो ब्राह्मण—
संजीव्य दर्शयामास ते दृष्ट्वा विस्मितास्तदा
त्यांना पुन्हा जिवंत करून, त्याने दाखवले; हे पाहून ते सर्वजण त्या वेळी आश्चर्यचकित झाले.
सर्वदेवपरो नित्यं वेदपाठपरायणः ।। 3.4.8.
तो सर्व देवांची भक्ती करीत असे आणि नेहमी वेदांचे पठण करीत असे.
तत्सुतस्तु मृतिं प्राप्तो जन्ममात्रे हि दारुणे
पण त्याचा मुलगा जन्मताच मरण पावला, ही फार दुःखद घटना होती.
जिजीव तत्प्रसादेन विवस्वान्नाम चाभवत्
त्याच्या कृपेने तो मुलगा वाचला आणि त्याचे नाव विवस्वान ठेवले गेले.
अपत्यवान्धर्मपरः सूर्यवतपरायणः
त्याला संतती झाली, तो धर्मनिष्ठ होता आणि सूर्याप्रमाणे दृढ होता.
सुशीला नाम विख्याता पतिसेवार्थमागता
सुशील नावाची एक सद्गुणी स्त्री, पतीची सेवा करण्यासाठी आली.
बलाद्गृहीत्वा तु निशि बुभुजे स्मरविह्वलः
रात्री, वासनेने ग्रासून, त्याने तिला जबरदस्तीने धरले आणि तिचा उपभोग घेतला.
लिंगेद्रियं च पतितं गुदभ्रष्टो महांगरुक्
त्याचे लिंग शरीरापासून वेगळे झाले आणि गुदद्वाराला मोठा आजार झाला.
स चक्रे द्वादशं प्रेम्णा निराहारो यतेन्द्रियः
त्याने प्रेमाने बारा वर्षांचे व्रत केले, उपवास केला आणि इंद्रिये संयमित ठेवली.
तदा श्रद्धा रवौ प्राप्ता प्रत्यहं स द्विजोत्तमः
मग श्रद्धेने, तो श्रेष्ठ ब्राह्मण रोज सूर्याला नमस्कार करू लागला.
नारीभिर्भर्त्सितः पूर्वं सोथ कामिनीयाचितः
पूर्वी स्त्रियांकडून तिरस्कारलेला, आता एका कामुक स्त्रीकडून मागणीला आला.