श्रीमद्भागवतं शास्त्रं समालोक्य विशारदः श्रीमद्भागवतं शास्त्रं पुराणोपरि तत्कृतम् ।। 3.4.8.
तो श्रीमद्भागवत शास्त्र पारखून, पुराणांवर आधार घेत श्रीमद्भागवत शास्त्राची रचना करणारा होता.
वेदशास्त्रपरो नित्यं देवतातिथिपूजकः
तो नेहमी वेदशास्त्रांमध्ये रमणारा आणि देव व अतिथी यांची पूजा करणारा होता.
सत्यवादी महासाधुः स्तेयहिंसाविवर्जितः
तो नेहमी सत्य बोलणारा, महान साधू, चोरी व हिंसा यांपासून दूर राहणारा होता.
एकदा पथि भिक्षार्थं गच्छतस्तस्य भूपतेः
एकदा तो भिक्षा मागण्यासाठी रस्त्यानं जात असताना, हे राजनं—
बभूव वाटिकां कृत्वा कलिर्दानमनोहराम्
कलिने एक सुंदर बाग तयार केला, जो दानासाठी मनाला आनंद देणारा होता.
ममेयं वाटिका रम्या तत्र गच्छ सुखी भव
ही रम्य बाग माझी आहे; तिथे जा आणि आनंदी रहा.
कलिस्तु वाटिकामध्ये गत्वा रम्यफलानि च
कलि त्या बागेत गेला आणि तिथली सुंदर फळे आस्वादली.
प्रांजलिः प्रणतो भूत्वा प्रांशुशर्माणमब्रवीत्
हात जोडून आणि डोके वाकवून, त्याने प्रांशुशर्मा यांना बोलले.
इत्युक्तः स तु तं प्राह विहस्य मधुर स्वरम् कलिः प्राप्तः स्मृतः प्राज्ञैस्तस्माद्गृह्णाम्यहं न हि
हे ऐकून, तो हसला आणि गोड आवाजात म्हणाला: 'कलि आला आहे, हे ज्ञानी लोकांना माहीत आहे; म्हणून मी स्वीकारत नाही.'
यदि दत्तं फलं भक्त्या त्वयाद्य द्विजसेविना शालग्रामः स्वयं ब्रह्म सच्चिदानन्दविग्रहः
आज जर तू भक्तीने द्विजांची सेवा करणाऱ्याला फळ दिले असेल, तर शाळग्राम हेच सत्य, चैतन्य आणि आनंदाचा मूर्तिमंत ब्रह्म आहे.
दर्शनात्तस्य चाभक्ष्यो भक्ष्यो भवति निश्चितः द्विजस्तु तत्फलं गृह्य भूमिग्राममुपाययौ ।।3.4.8.
त्याचे दर्शन घेतल्याने, जे खाण्यायोग्य नव्हते ते निश्चितच खाण्यायोग्य होते; द्विजाने ते फळ घेतले आणि गावाकडे गेला.
नृपतिस्तत्र चागत्य द्विजमाह प्रसन्नधीः
राजा तिथे आला आणि आनंदी मनाने त्या द्विजाशी बोलला.
इति श्रुत्वा प्रांशुशर्मा तत्फलं वत्समुंडवत्
हे ऐकून, प्रांशुशर्मा यांनी वासराच्या डोक्यासारखे दिसणारे ते फळ घेतले.
तदा तु स कलिर्भूपस्तं विप्रं ताड्य वेतसैः
तेव्हा कलि राजा त्या ब्राह्मणाला काठीने मारू लागला.
प्रातःकाले रवौ प्राप्ते प्रांशुशर्मा सुदुःखितः
सकाळी सूर्य उगवल्यावर, प्रांशुशर्मा फार दुःखी झाले.
तदा प्रसन्नो भगवान्रविः साक्षात्सनातनः
तेव्हा अनंत, कृपाळू सूर्यदेव प्रसन्न झाले.
शृणु विप्र महाभाग कालरूपो हरिः स्वयम्
ऐक, भाग्यवान ब्राह्मण, हरि स्वतः काळरूप आहे.
कलिर्विश्वसमूहानां मृत्यवे रचितस्तथा कलिञ्जरं च नगरं तत्रोष्य मुदितो भव
कलि सर्व जगाच्या मृत्यूसाठी निर्माण झाला आहे; आणि कलींजार हेच त्याचे नगर, तिथे आनंदाने राहा.
इत्युक्त्वा रक्षणं कृत्वा तस्य विप्रस्य भास्करः
असे सांगून, भास्कराने त्या ब्राह्मणाचे रक्षण केले.
सपादशतवर्षं च द्विजस्तत्र वसन्रविम्
त्या द्विजाने तिथे एकशे पंचवीस वर्षे सूर्याची पूजा करत राहिला.
स वै भाद्रपदे मासि सूर्यो भूत्वायुताब्दकम् इति ते कथितं विप्र यथा जीवस्तमब्रवीत् ।। 3.4.8.
भाद्रपद महिन्यात सूर्य दहा हजार वर्षांचा झाला; असे, ब्राह्मण, जीवस्ताने सांगितलेले मी तुला सांगितले.
आगत्य भास्करो देवः पूर्णिमायां तु भाद्रके
भास्कर देव भाद्रपदातील पौर्णिमेला तेथे आले.
शिवदत्तस्य तनयो विष्णुशर्मेति विश्रुतः
शिवदत्ताचा मुलगा, विष्णुशर्मा म्हणून प्रसिद्ध झाला.
चतुर्वर्णान्नरान्विप्र समाहूय हरेर्गृहे
ब्राह्मणांनो, त्याने चारही वर्णांतील लोकांना हरिच्या घरी बोलावले.
शृणु तत्कारणं शिष्य विश्वकारण कारकः देवान्ससर्ज लोकार्थे तस्मात्सर्वेश्वरोऽभवत्
शिष्यांनो, ते कारण ऐका — सर्व कारणांचा कर्ता, जगाच्या भल्यासाठी, देवांची निर्मिती केली आणि त्यामुळे तो सर्वांचा स्वामी झाला.
पूर्वं हि सकलान्देवान्पूजयित्वा नरः शुचिः
पूर्वी, सर्व देवांची पूजा करून, तो शुद्ध पुरुष—
इति श्रुत्वा तु ते सर्वे प्रशस्य बहुधा हि तम्
हे ऐकून, सर्वांनी त्याचे अनेक प्रकारे कौतुक केले.
इति ते कथितं विप्र विष्णुस्वामी यथाभवत्
ब्राह्मणांनो, विष्णुस्वामी कसा झाला हे तुम्हाला सांगितले आहे.
स्वर्वेश्या मंजुघोषायां मुनिमेधाविना भुवि
स्वर्वेश्या या भूमीत, मंजुघोषा येथे, मेधाविन ऋषींनी—
पितृमातृपरित्यक्तः स बालः श्रद्धयान्वितः
वडील आणि आई यांनी टाकून दिलेला तो मुलगा, श्रद्धेने परिपूर्ण होता.