बृहस्पतिरुवाच तपसा तोषयामास बर्हिष्मतिपुरे स्थितः
बृहस्पती म्हणाले — त्यांनी बर्हिष्मती नगरीत राहून तप करून प्रभूला संतुष्ट केले.
पंचमाब्दे तु भगवान्संतुष्टश्च प्रजापतिः
पाचव्या वर्षी, प्रभू प्रजापती संतुष्ट झाले.
वर्षांतरे जनयित्वा त्र्यपत्य स द्विजोत्तमः
काही वर्षांनी, त्या श्रेष्ठ ब्राह्मणाने तीन मुले जन्माला घातली.
विवाहाश्च कथं तेषां भवितव्या महोत्तमाः
त्यांच्या विवाहाचे हे श्रेष्ठ कार्य कसे घडेल?
हवनैस्तोषयामास वर्षमात्रविधानतः
त्यांनी वर्षभराच्या विधीनुसार हवन करून त्यांना संतुष्ट केले.
प्रसन्नस्तु तदा विप्रो वधूर्जामातरं मुदा 3.4.7.
तेव्हा तो ब्राह्मण प्रसन्न होऊन, आनंदाने आपली कन्या आणि जावई दिले.
भूषणानि च वासांसि धनानि विविधानि च
दागिने, वस्त्रे आणि अनेक प्रकारचे धन,
षष्टिवर्षमयो भूत्वा चंदनाद्यैर्धनाधिपम्
साठ वर्षे पूर्ण झाल्यावर, त्याने चंदन वगैरे अर्पण करून धनाच्या अधिपतीची पूजा केली.
तदा प्रसन्नो भगवान्ददौ तस्मै धनं बहु
तेव्हा प्रसन्न झालेल्या भगवंताने त्याला भरपूर धन दिले.
सहस्रजापी संपूज्य हवनं तद्दशांशकम्
त्याने हजार वेळा जप करून, पूजा केली आणि त्यातील दहावा भाग अग्नीत होम केला.
इत्येवं वर्तमानस्य गतः कालो महान्स्वयम्
अशा प्रकारे करत असताना, आपोआप बरीच वर्षे निघून गेली.
पीडितस्तु रुजा विप्रः शंकरं लोकशंकरम् मासमात्रेण भगवान्ददौ ज्ञानं स्वयं हरः
दुखाने त्रस्त झाल्यावर, त्या ब्राह्मणाने लोकांचे कल्याण करणाऱ्या शंकराची प्रार्थना केली; फक्त एका महिन्यातच भगवान हरांनी त्याला ज्ञान दिले.
धातृशर्मा तु तत्प्राप्य भास्करं मोहनाशनम्
धातृशर्म्याने ते मिळवून, मोह दूर करणाऱ्या भास्कराकडे गेला.
पंचाब्दे भगवान्सूर्यो भक्तिभावेन वत्सलः
पाच वर्षे, भक्तिभावाने प्रेमळ असलेल्या भगवान सूर्याने,
धातृशर्मा तु तच्छ्रुत्वा भास्करं मोहनाशनम्
धातृशर्म्याने ते ऐकून, मोह दूर करणाऱ्या भास्कराकडे गेला.
रात्रिरूपा प्रवृत्तिश्च निवृत्तिर्दिनरूपिणी 3.4.7.
रात्र ही कर्माची रूप आहे, आणि निवृत्ती ही दिवसाची रूप आहे.
अव्यक्ते तु स्थितं तेजो भवतो दिव्यसूक्ष्मकम्
अव्यक्तात तुझे दिव्य, सूक्ष्म तेज वास करते.
राजसी या स्मृता बुद्धिस्तत्पतिर्भगवान्विधिः
राजसी म्हणून ओळखली जाणारी बुद्धी, तिचा स्वामी भगवान विधी आहे.
सात्त्विकी या तनौ बुद्धिस्तत्पतिर्भगवान्हरिः
शरीरातील सात्त्विक बुद्धीचा स्वामी भगवान हरि आहे.
तामसी मोहना बुद्धिस्तत्पतिश्च स्वयं शिवः देहि मे भगवन्मोक्षं संज्ञाकांत नमोनमः
तामसी, मोह करणारी बुद्धी, तिचा स्वामी स्वतः शिव आहे. हे भगवंत, सुंदर नाव असलेल्या, मला मुक्ती दे. मी तुला नमस्कार करतो.
महेन्द्रवचनं प्राह तं द्विजं ज्ञानकोविदम्
त्याने त्या ज्ञान जाणणाऱ्या द्विजाला महेंद्राचे वचन सांगितले.
मोक्षश्चतुर्विधो विप्र सालोक्यं तपसोद्भवम्
मुक्ती चार प्रकारांची असते, हे ब्राह्मण; त्यात तपामुळे मिळणारी सालोक्य मुक्ती आहे.
सायुज्यं ज्ञानतो ज्ञेयं तेषां स्वामी परः पुमान्
सायुज्य हे ज्ञानाने समजावे; या सर्वांचा स्वामी परम पुरुष आहे.
देवानां चैव देहेषु ये मोक्षाः पुनरागताः
देवतांच्या देहात जे मुक्तीचे प्रकार पुन्हा परत येतात,
यत्प्रसन्नेन विप्रेन्द्र सायुज्यं मे भवेत्तव इत्युक्त्वांतर्दधे देवस्तेन मोक्षीकृतो द्विजः
ब्राह्मणश्रेष्ठा, तुझ्या समाधानाने माझ्याशी एकरूपता मिळते, असं देवाने सांगितलं आणि तो अदृश्य झाला. त्या देवाच्या कृपेने त्या ब्राह्मणाला मोक्ष मिळाला.
स्वरूपं दर्शयामास देवदेवः सनातनः ।। 3.4.7.
सर्व देवांचे सनातन स्वामी देवदेवांनी आपलं खरे रूप दाखवलं.
शृणुध्वं सकला देवा यन्निमिताः समागताः
हे सर्व देवांनो, ज्या कारणासाठी तुम्ही एकत्र जमला आहात, ते ऐका.
इत्युक्त्वा स्वमुखात्तेजः समुत्पाद्य दिवाकरः
असं सांगून, सूर्याने आपल्या मुखातून तेज निर्माण केलं.
धातृशर्मा द्विजो यो वै सूर्ये मोक्षमुपागतः
तो ब्राह्मण धातृशर्मा सूर्याच्या रूपात मोक्षाला पोहोचला.
ईश्वरो नाम विख्यातः पुरीशद्वान्त आत्मवान्
तो पुरुष ईश्वर या नावाने प्रसिद्ध झाला, आणि त्या नगराचा स्वामी म्हणून ओळखला गेला.