ददौ तस्यै वरं विष्णुर्भवितास्मि सुतः कलौ ।।3.4.6.
विष्णूंनी तिला वर दिला — 'कलियुगात मी तुझा पुत्र होईन.'
त्वदाज्ञया च सा देवी पुरीं शांतिमयीं शुभाम्
तुझ्या आज्ञेने ती देवी शांततेने भरलेल्या शुभ नगरीत प्रवेश करील.
प्रत्यागत्य द्विजो भूत्वा कार्यसिद्धिं करिष्यति
ती पुन्हा तिथे जाऊन ब्राह्मण होईल आणि आपले कार्य साध्य करील.
इति श्रुत्वा गुरोर्वाक्यं रुद्रैरेकादशैः सह
गुरूंचे वचन ऐकून, एकादश रुद्रांसह,
तीर्थराजमुपागम्य प्रयागं च रविप्रियम्
ते सर्व तीर्थराज प्रयाग, सूर्याला प्रिय असलेल्या स्थळी गेले.
बृहस्पतिस्तदागत्य सूर्यमाहात्म्यमुत्तमम्
तेव्हा बृहस्पती तेथे आले आणि सूर्याचे श्रेष्ठ माहात्म्य सांगितले.
ऋषय ऊचुः बृहस्पतिस्तु भगवान्मुनिर्देवान्समास्थितान्
ऋषी म्हणाले — बृहस्पती हे भगवंत मुनी, सर्व देवतांच्या मध्ये उपस्थित होते.
तत्सर्वं कृपया ब्रह्मन्ब्रूहि नस्तत्समुत्सुकान्
हे ब्रह्मन्, कृपेने आम्हाला हे सर्व सांग, कारण आम्ही ते ऐकण्यास उत्सुक आहोत.
बृहस्पतिं समासीनं जीवरूपं गुणालयम्
बृहस्पती तेथे बसले होते, जणू जीवनाचे मूर्तिमंत रूप आणि गुणांचा खजिना.
कथयस्व महाभाग सूर्यमाहात्म्यमुत्तमम्
महाभागा, आम्हाला सूर्याचे श्रेष्ठ माहात्म्य सांग.
बृहस्पतिरुवाच तपसा तोषयामास बर्हिष्मतिपुरे स्थितः
बृहस्पती म्हणाले — त्यांनी बर्हिष्मती नगरीत राहून तप करून प्रभूला संतुष्ट केले.
पंचमाब्दे तु भगवान्संतुष्टश्च प्रजापतिः
पाचव्या वर्षी, प्रभू प्रजापती संतुष्ट झाले.
वर्षांतरे जनयित्वा त्र्यपत्य स द्विजोत्तमः
काही वर्षांनी, त्या श्रेष्ठ ब्राह्मणाने तीन मुले जन्माला घातली.
विवाहाश्च कथं तेषां भवितव्या महोत्तमाः
त्यांच्या विवाहाचे हे श्रेष्ठ कार्य कसे घडेल?
हवनैस्तोषयामास वर्षमात्रविधानतः
त्यांनी वर्षभराच्या विधीनुसार हवन करून त्यांना संतुष्ट केले.
प्रसन्नस्तु तदा विप्रो वधूर्जामातरं मुदा 3.4.7.
तेव्हा तो ब्राह्मण प्रसन्न होऊन, आनंदाने आपली कन्या आणि जावई दिले.
भूषणानि च वासांसि धनानि विविधानि च
दागिने, वस्त्रे आणि अनेक प्रकारचे धन,
षष्टिवर्षमयो भूत्वा चंदनाद्यैर्धनाधिपम्
साठ वर्षे पूर्ण झाल्यावर, त्याने चंदन वगैरे अर्पण करून धनाच्या अधिपतीची पूजा केली.
तदा प्रसन्नो भगवान्ददौ तस्मै धनं बहु
तेव्हा प्रसन्न झालेल्या भगवंताने त्याला भरपूर धन दिले.
सहस्रजापी संपूज्य हवनं तद्दशांशकम्
त्याने हजार वेळा जप करून, पूजा केली आणि त्यातील दहावा भाग अग्नीत होम केला.
इत्येवं वर्तमानस्य गतः कालो महान्स्वयम्
अशा प्रकारे करत असताना, आपोआप बरीच वर्षे निघून गेली.
पीडितस्तु रुजा विप्रः शंकरं लोकशंकरम् मासमात्रेण भगवान्ददौ ज्ञानं स्वयं हरः
दुखाने त्रस्त झाल्यावर, त्या ब्राह्मणाने लोकांचे कल्याण करणाऱ्या शंकराची प्रार्थना केली; फक्त एका महिन्यातच भगवान हरांनी त्याला ज्ञान दिले.
धातृशर्मा तु तत्प्राप्य भास्करं मोहनाशनम्
धातृशर्म्याने ते मिळवून, मोह दूर करणाऱ्या भास्कराकडे गेला.
पंचाब्दे भगवान्सूर्यो भक्तिभावेन वत्सलः
पाच वर्षे, भक्तिभावाने प्रेमळ असलेल्या भगवान सूर्याने,
धातृशर्मा तु तच्छ्रुत्वा भास्करं मोहनाशनम्
धातृशर्म्याने ते ऐकून, मोह दूर करणाऱ्या भास्कराकडे गेला.
रात्रिरूपा प्रवृत्तिश्च निवृत्तिर्दिनरूपिणी 3.4.7.
रात्र ही कर्माची रूप आहे, आणि निवृत्ती ही दिवसाची रूप आहे.
अव्यक्ते तु स्थितं तेजो भवतो दिव्यसूक्ष्मकम्
अव्यक्तात तुझे दिव्य, सूक्ष्म तेज वास करते.
राजसी या स्मृता बुद्धिस्तत्पतिर्भगवान्विधिः
राजसी म्हणून ओळखली जाणारी बुद्धी, तिचा स्वामी भगवान विधी आहे.
सात्त्विकी या तनौ बुद्धिस्तत्पतिर्भगवान्हरिः
शरीरातील सात्त्विक बुद्धीचा स्वामी भगवान हरि आहे.
तामसी मोहना बुद्धिस्तत्पतिश्च स्वयं शिवः देहि मे भगवन्मोक्षं संज्ञाकांत नमोनमः
तामसी, मोह करणारी बुद्धी, तिचा स्वामी स्वतः शिव आहे. हे भगवंत, सुंदर नाव असलेल्या, मला मुक्ती दे. मी तुला नमस्कार करतो.