नमस्तस्यै महाकाल्यै विष्णुमाये नमोनमः
महाकाळीला नमस्कार; विष्णूमायेला पुन्हा पुन्हा नमस्कार.
तान्नो वद महाभाग सर्वज्ञोऽस्ति भवान्सदा
हे महाभाग, आम्हाला सांगा; आपण नेहमी सर्वज्ञ आहात.
वलीगढं महारम्यं यादवै रक्षितं पुरम्
वलिगड हे अतिशय सुंदर, यादवांनी राखलेले नगर आहे.
वीरसेनस्य वै पौत्रं भूपसेनं नृपोत्तमम्
वीरसेंचा नातू, भूपसेन हा श्रेष्ठ राजा होता.
एतस्मिन्नंतरे भूपा नानादेश्याः समागताः
त्या दरम्यान, वेगवेगळ्या देशांतील राजे एकत्र आले.
सहोद्दीनस्तु तच्छ्रुत्वा पुनरागत्य देहलीम्
सहोद्दीनने हे ऐकून पुन्हा दाराशी परत आला.
तत्पश्चाद्बहुधा म्लेच्छा इहागत्य समन्ततः
त्याच्या नंतर अनेक परकीय सर्व बाजूंनी इथे आले.
अद्यप्रभृति देशेऽस्मिञ्छतवर्षान्तरे हि ते
आजपासून पुढे, या देशात शंभर वर्षांच्या आत ते—
म्लेच्छभूपा मुनिश्रेष्ठास्तस्माद्यूयं मया सह
मुनिश्रेष्ठांनो, हे परकीय राजे—म्हणून तुम्ही सर्व माझ्यासोबत—
इति श्रुत्वा तु वचनं दुःखात्संत्यज्य नैमिषम्
हे शब्द ऐकून, दुःखाने त्यांनी नैमिष सोडले.
तत्र सर्वे समाधिस्था ध्यात्वा सर्वमयं हरिम् 3.4.6.१
तेथे सर्वजण ध्यानात बसले आणि सर्वांचा आधार असलेल्या हरिचा स्मरण करू लागले.
व्यास उवाच वर्णितं च मया तुभ्यं किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि
व्यास म्हणाले: मी तुला हे सांगितले, अजून काय ऐकायचे आहे?
अहं मायाभवो जातो भवान्वेदभवो भुवि
मी मायेतून जन्मलो, आणि तू पृथ्वीवर वेदातून जन्मलेला आहेस.
अविद्यया च सकलं मम ज्ञानं समाहृतम्
अज्ञानामुळे माझे सर्व ज्ञान हरपले गेले.
परं ब्रह्मैव कृपया दृष्ट्वा मां मंदभागिनम्
परम ब्रह्माने दयाळूपणाने मला, अल्पपुण्य असणाऱ्याला, पाहिले.
नमस्तस्मै मुनींद्राय वेदव्यासाय साक्षिणे
त्या मुनिश्रेष्ठ, वेदव्यास, साक्षीला मी नमस्कार करतो.
पुनरन्यच्च मे ब्रूहि सूताद्यैः किं कृतं मुने
पुन्हा मला सांग, सुत व इतरांनी काय केले होते?
अहंकारो हि जीवात्मा सर्वः स्यात्कोटिहीनकः
अहंकार म्हणजे जीवात्मा, आणि सर्वजण अगणित आहेत.
पुराणोऽणोरणीयांश्च षोडशात्मा सनातनः
पुराण हे अत्यंत सूक्ष्म, सोळा अंश असलेले आणि सनातन आहे.
ज्ञेयो जीवः शरीरेऽस्मिन्स ईशगुणबंधितः
या शरीरातील जीव ओळखावा, तो ईश्वराच्या गुणांमध्ये बांधलेला आहे.
बुद्धिर्मनश्च विषया इंद्रियाणि तथैव च 3.4.6.
बुद्धी, मन, विषय आणि तसेच इंद्रिये—
जीवो नारायणस्साक्षाच्छंकरेण विमोहितः
जीव हा प्रत्यक्ष नारायण आहे, पण शंकरामुळे तो मोहात पडतो.
कालात्मा भगवानीशो महाकल्पस्वरूपकः ईशनेत्राणि तान्येव बन्धकल्पश्चतुर्थकः
काल म्हणजेच भगवंत, तेच सर्वांचे स्वामी आणि मोठ्या कल्पाचे मूळ आहेत. त्यांच्या शक्तीच सर्वावर राज्य करणाऱ्या आहेत, आणि चौथा कल्प म्हणजे बंधनाचा काळ आहे.
वायुकल्पो वह्निकल्पो ब्रह्मांडो लिंगकल्पकः
वायूचा कल्प, अग्नीचा कल्प, ब्रह्मांड आणि लिंगाचा कल्प असे वेगवेगळे कल्प आहेत.
भविष्यकल्पश्च तथा तथा गरुडक ल्पकः
तसंच भविष्यातील कल्प आणि गरुडाचा कल्प असेही आहेत.
वामनश्च नृसिंहश्च वराहो मत्स्यकूर्मकौ
वामन, नरसिंह, वराह, मत्स्य आणि कूर्म हेही कल्प आहेत.
अष्टादशदिनेष्वेव ब्रह्मणोऽव्यक्तजन्मनः
ब्रह्मा, जो अव्यक्तातून जन्मलेला आहे, त्याचे अठरा दिवस असे मोजले जातात.
कूर्मकल्पश्च तत्राद्यो मत्स्यकल्पो द्वितीयकः
त्यामध्ये पहिला कूर्मकल्प आहे आणि दुसरा मत्स्यकल्प आहे.
द्विधा च भगवान्ब्रह्मा सूक्ष्मः स्थूलोऽगुणो गुणी
भगवंत ब्रह्मा हे दोन प्रकारचे आहेत: सूक्ष्म आणि स्थूल, गुणरहित आणि गुणयुक्त.
निर्गुणोव्ययरूपश्चाव्यक्तजन्मा स्वभूः स्वयम्
ते गुणरहित, अविनाशी रूपाचे, अव्यक्तातून जन्मलेले, स्वयंप्रकट आणि स्वतःचेच मूळ आहेत.