पवित्रमुत्पलारण्यं वाल्मीकिमुनिसेवितम्
पवित्र असे उत्पलारण्य, जिथे वाल्मीकि ऋषी सेवा करत होते—
तत्र गत्वा स शुद्धात्मा पुष्पवत्या समन्वितः
तेथे जाऊन, शुद्ध अंतःकरण असलेला तो, पुष्पवतीसोबत होता.
एतस्मिन्नंतरे प्राप्ता म्लेच्छजातिसमुद्भवा
तेवढ्यात म्लेच्छ जातीतील लोक तिथे आले.
सा ददर्श परं रम्यं कृष्णाशं पुरुषोत्तमम्
तीने अत्यंत सुंदर, कृष्णाचा अंश असलेला परम पुरुष पाहिला.
मूर्च्छितां तां समालोक्य कृष्णांशः सर्वमोहनः
ती बेशुद्ध पडलेली पाहून, सर्वांना मोहात टाकणारा कृष्णाचा अंश तिच्याकडे पाहू लागला.
अष्टादश पुराणानि केन प्रोक्तानि किं फलम्
ही अठरा पुराणे कोणी सांगितली आणि त्यांचा फल काय आहे?
इति श्रुत्वा वचो रम्यं विद्वांसः शास्त्रकोविदाः
हे सुंदर प्रश्न ऐकून, शास्त्र जाणणारे विद्वान
पराशरेण रचितं पुराणं विष्णुदैवतम् 3.3.28.
पराशरांनी लिहिलेले पुराण विष्णूला समर्पित आहे.
शुकप्रोक्तं भागवतं ब्राह्मं वै ब्रह्मणा कृतम्
शुकांनी भागवत सांगितले; ब्रह्मा यांनी ब्रह्मपुराण तयार केले.
मत्स्यः कूर्मो नृसिंहश्च वामनः शिव एव च
मत्स्य, कूर्म, नरसिंह, वामन आणि शिव हे सुद्धा—
राजसाः षट् स्मृता वीर कर्मकांडमया भुवि
छः राजस पुराणे वीरकृत्ये आणि कर्मकांडांनी भरलेली आहेत असे मानले जाते.
आग्नेयमंगिराश्चैव जनयामास चोत्तमम् महादेवेन लोकार्थे भविष्यं रचितं शुभम्
आग्नेय पुराण अंगिरसांनी निर्माण केले आणि उत्तम भविष्य पुराण महादेवांनी लोकांच्या हितासाठी रचले.
तामसाः षट् स्मृताः प्राज्ञैः शक्तिधर्मपरायणाः
छः तामस पुराणे शाक्त धर्माला समर्पित आहेत असे ज्ञानी लोक मानतात.
घोरे भुवि कलौ प्राप्ते विक्रमो नाम भूपतिः
भयावह कलियुग पृथ्वीवर आले तेव्हा विक्रम नावाचा राजा होता.
तदा ते मुनयस्सर्वे नैमिषारण्यवासिनः प्रोक्तान्युपपुराणानि सूतेनाष्टादशैव च
त्या वेळी नैमिषारण्यात राहणाऱ्या सर्व ऋषींना सूताने अठरा उपपुराणे सांगितली.
इति श्रुत्वा तु वचनं कृष्णांशो धर्मतत्परः
ही वचने ऐकून, धर्मात मन लावणारा कृष्णाचा अंश
ददौ दानानि विप्रेभ्यो गोसुवर्णमयानि च
त्याने ब्राह्मणांना गायी आणि सुवर्णाची दाने दिली.
तदा तु भिक्षुकी भूत्वा शोभा नाम मदातुरा 3.3.28.
तेव्हा, मदाने भरलेली आणि शोभा नावाची भिक्षुक स्त्री झाली.
ध्यात्वा महामदं वीरं पैशाचं रुद्रकिंकरम्
ती रुद्राची पिशाच्च सेविका असलेल्या, महा मदाने भरलेल्या वीराचे ध्यान करू लागली.
दृष्ट्वा स्वर्णवती देवी तां मायां शोभयोद्भवाम् ।। छित्त्वा चाह्लाद्य वामांगीं स्वगेहं गंतुमुद्यता
स्वर्णवती देवीला, शोभेपासून जन्मलेल्या त्या मायेला पाहून, तिने तिच्या डाव्या भागाला छेदून आनंद दिला आणि मग स्वतःच्या घरी जाण्यास निघाली.
सा वेश्या तु शुचाविष्टा तस्याः शृंगारमुत्तमम् संहृत्य मायया धूर्ता देशं वाह्लीकमाययौ
ती वेश्या, पश्चात्तापाने ग्रासलेली, आपल्या सर्वात सुंदर दागिन्यांना हुशारीने लपवून ठेवली आणि कपटाने बाह्लीक देशात निघून गेली.
कल्पक्षेत्रमुपागम्य नेत्रसिंहसमुद्भवा
ती कल्पक्षेत्रात पोहोचली आणि तिथे नेत्रसिंहाच्या घरात जन्माला आली.
कृष्णांशं वचनं प्राह गच्छगच्छ महाबल
तिने कृष्णांशाला सांगितले, 'जा, जा रे महाबळा.'
गुटिकेयं मया वीर रचिता तां मुखेन च
'हे वीर, ही गोळी मी तयार केली आहे; ती तूं तोंडाने घे.'
इति श्रुत्वा तथा कृत्वा कृष्णांशस्सर्वमोहनः
हे ऐकून आणि तसेच करून, सर्वांना मोहात टाकणारा कृष्णांशाने तिचे म्हणणे पाळले.
सा तु वेश्या च तं वीरं दृष्ट्वा कन्दर्पकारिणम्
ती वेश्या त्या कामदेवाचे कार्य करणाऱ्या वीराला पाहून थबकली.
तदा सा निष्फलीभूय रुरोद करुणं बहु
मग ती अपयशी ठरली आणि फार दुःखाने रडू लागली.
गृहीत्वा सर्वशृंगारं वचनं प्राह निर्भयः 3.3.28.
सर्व दागिने गोळा करून, तो निर्भयपणे बोलू लागला.
साह मे सहरो नाम भ्राता प्राणसमप्रियः
'माझा सहरो नावाचा भाऊ आहे, तो मला प्राणाहूनही प्रिय आहे.'
अतो रौमि महाभाग संप्राप्ता शरणं त्वयि
'म्हणून, हे भाग्यवान, मी तुझ्या आश्रयाला आले आहे.'