तस्य माता तथा पत्नी भगिनी प्रेमदुःखिताः न बोधितस्तदा वीरश्चित्रमायाविमोहितः ।। 3.3.23.
त्याची आई, पत्नी आणि बहीण, प्रेम आणि दु:खाने व्याकुळ झाल्या, पण तो वीर अद्भुत मायेमुळे गोंधळला असल्याने त्यांना काहीच समजलं नाही.
तदा पुष्पवती देवी स्वपतिं भ्रातृपीडितम्
तेव्हा पुष्पवती राणीने आपल्या पतीला भावाच्या त्रासामुळे दुःखी पाहिलं.
विनापराधं कृष्णांशो महानिंदामवाप्तवान्
कृष्णांशावर कोणताही दोष नसताना, त्याच्यावर मोठी निंदा आली.
वधस्त्यागः समो ज्ञेयो योग्यं बुद्ध्या विचारय
मृत्यू आणि त्याग हे दोन्ही सारखेच समजावेत; योग्य काय ते विचारपूर्वक ठरवावं.
चांडालांश्च समाहूय बद्ध्वा तं पुत्रघातिनम्
त्याने चांडाळांना बोलावून, आपल्या मुलाचा वध करणाऱ्याला बांधून टाकले.
अस्य नेत्रे समुत्पाट्य मां दर्शयत संयुताः
त्याची दोन्ही डोळे उपटून माझ्याकडे घेऊन या, असे सर्वांना सांगितले.
देवसिंहस्ततो गत्वा दत्त्वा तेभ्यो महद्धनम्
मग देवसिंह गेला आणि त्यांना मोठे धन दिले.
बलखानेस्तु या पत्नी गजमुक्ता पतिव्रता
बलखानाची पत्नी गजमुक्ता ही पतीपरायण होती.
चांडालास्ते तु संगत्य मृगनेत्रे च तं ददुः धिक्त्वां पापं दुराचारं त्वया मे हिंसितः सखा
ते चांडाळ एकत्र येऊन त्याला मृगनेत्राकडे नेले आणि म्हणाले, 'अरे पापी, दुष्ट, लाज वाटू दे! माझ्या मित्राला तू त्रास दिलास.'
जीवितस्त्वत्सुतो भूमौ तदन्वेषणहेतवे इत्युक्त्वा प्रययौ वीरः शिरीषाख्यपुरं शुभम्
'तुझा मुलगा जिवंत आहे, त्याचा शोध घे,' असे सांगून तो वीर शुभ शिरीषा नगरीकडे निघून गेला.
गजमुक्तामनुज्ञाप्य दंपती प्राप्य निर्भयः 3.3.23.
गजमुक्तेची परवानगी घेऊन, त्या दांपत्याने निर्धास्तपणे पुढे वाटचाल केली.
मकरंदस्तु बलवान्ज्ञात्वा तत्सर्वकारणम्
मकरंदाने, जो बलवान होता, सगळा प्रकार समजून घेतला.
धर्ममाराधयामास यज्ञैर्नानाविधैः स्तवैः
त्याने विविध यज्ञ आणि स्तोत्रांनी धर्माची उपासना केली.
अभिनंदनभूपस्य सुता चित्रप्रपूजिनी
अभिनंदन राजाची कन्या चित्रप्रपूजिनी होती.
केसरिण्या गुरुर्ज्ञेयः कुतुको योगुरूपधृक्
केसरीणीचा गुरु कुतुक होता, ज्याने योगीचे रूप धारण केले होते.
शत्रुभिर्दुर्गमा भूमिः शत्रुपाषाणकारिणी
शत्रूंमुळे ती भूमी गाठायला कठीण होती आणि शत्रूंच्या दगडांनी धोकादायक झाली होती.
चित्ररेखाभूपसुता जयंतस्तु तया हृतः इन्दुलश्च स्थितो दुःखी चित्रमायाविमोहितः
चित्ररेखा राजकन्येने जयंताला पकडले; इंदुला तिथेच राहिला, दुःखी झाला आणि तिच्या अद्भुत मायेमुळे गोंधळला.
कृष्णांशश्च भवान्देवः सहितः सूर्यवर्मणा चित्ररेखां समागत्य नृत्यादींस्तैः समं कुरु
हे देव, कृष्णाचा अंश असलेले, सूर्यवर्म्यासह चित्ररेखेकडे जा आणि त्यांच्या सोबत नृत्य वगैरे करा.
मोहयित्वा च तां देवीं पठित्वा तन्मतं शुभम्
त्या देवीला मोहिनी घालून, तिचे शुभ मत वाचा.
इत्युक्त्वान्तर्दधे देवस्स राजा विस्मयान्वितः
असे सांगून देव अदृश्य झाला आणि राजा आश्चर्यचकित झाला.
फाल्गुने मासि संप्राप्ते त्रयस्ते योगिरूपिणः 3.3.23.
फाल्गुन महिना आला तेव्हा, त्या तिघांनी योग्यांचे रूप घेतले.
मृदंगांकस्तदा देवो मकरंदो विपंचिमान्
त्या वेळी, देवाने मृदंग वाजवला आणि मकरंदाने वीणा वाजवली.
मोहयित्वा च नगरं तथा गजपतिं नृपम्
त्या योगिनीने नगर आणि हत्तींचा राजा असलेल्या त्या राजाला मोहात पाडले.
वांछितं ब्रूहि मे योगिन्स श्रुत्वा प्राह नम्रधीः
माझी इच्छा काय आहे ते सांग, असे त्या योग्याला म्हणताच, तो नम्रपणे उत्तर देतो.
कृत्वा कार्यमहं शीघ्रं पुनर्दास्यमि ते सुतम्
मी हे काम लवकर पूर्ण करून तुझा मुलगा तुला परत देईन.
इति श्रुत्वा गजपतिर्दत्त्वा तेभ्यः स्वकं सुतम्
हे ऐकून गजपती राजाने आपला मुलगा त्यांना दिला.
पक्षमात्रेण बाह्लीकं नगरं प्रययुर्मुदा
पंधरवड्यातच ते आनंदाने बाहीक नगरात पोहोचले.
आययुर्लास्यतत्त्वज्ञा नृपमोहनतत्पराः
नृत्यकलेचे तत्त्व जाणणारे आणि राजाला मोहात पाडण्यास उत्सुक असणारे ते सर्व तिथे आले.
मोहितास्तैश्च ते सर्वे गीतनृत्यविशारदैः
गाणे आणि नृत्यात निपुण असलेल्या त्या सर्वांनी सगळ्यांना मोहून टाकले.
तानादाय पुनर्भूपः स्वगेहमभिनंदनः
राजाने त्यांना घेऊन आनंदाने आपल्या घरी परतलो.