त्वया जिताहं भगवन्बलेर्विप्रियकारिणः
भगवान, मी तुझ्यामुळे जिंकली गेले आहे, कारण तू बळीच्या इच्छेच्या विरुद्ध वागला आहेस.
वीरभुक्ता सदा नारी स्त्रीरत्नं मुनिभिः स्मृतम् एका सा प्रकृतिर्माता गुणसाम्यात्सनातनी
सदैव वीरांच्या संगतीत असणारी स्त्री, ऋषींच्या मते, स्त्रियातील रत्न मानली जाते; तीच एक मूळ माता आहे, गुणांच्या समतेमुळे सनातन आहे.
सत्त्वभूता च भगि नी रजोभूता च गेहिनी
ती सत्त्वगुणी असली तर तिला भगिनी म्हणतात; रजोगुणी असली तर तिला गेहिनी म्हणतात.
बहवः पुरुषा ये वै निर्गुणाश्चैकरूपिणः
अनेक पुरुष असे आहेत की जे निर्गुण आणि एकच स्वरूप असलेले आहेत.
अलोके पापजास्सर्वे देवब्रह्मसमुद्भवाः कोऽपि पुत्रः पिता भ्राता स च तस्याः पतिर्भवेत्
अंधारात पापातून जन्मलेले, देव आणि ब्रह्मापासून उत्पन्न झालेले सर्व—कोणीही तिचा मुलगा, वडील, भाऊ किंवा पती होऊ शकतो.
स्वकीयां च सुतां ब्रह्मा विष्णुदेवः स्वमातरम्
ब्रह्माने स्वतःच्या मुलीला, विष्णूने स्वतःच्या मातेला पत्नी म्हणून स्वीकारले.
इति श्रुत्वा वेदमयं वाक्यं चादितिसंभवः
अशा वेदमय वचन ऐकून अदितीचा पुत्र—
सुताः कन्यास्तयोर्जाता मनुर्वैवस्वतस्तथा
त्यांच्या कन्या आणि मुले जन्माला आली; विवस्वानाचा पुत्र मनुही तसाच झाला.
तदा संज्ञा सती साक्षात्तेजोभूतं पतिं स्वकम् 3.4.18.
तेव्हा संज्ञा स्वतः सत्यरूपाने आपल्या तेजस्वी पतीला स्वीकारले.
सावर्णिश्च मनुस्तस्यां शनिश्च तपती तथा
तिच्या पोटी सावर्णि मनु, शनि आणि तापती जन्मले.
पुत्रभेदेन तां नारीं मत्वा मायां रुषान्वितः
पुत्रापासून वेगळं झाल्यानं त्या स्त्रीला माया समजून तो रागानं भरून गेला.
तदा शनिश्च सावर्णिर्विवस्वतं रुषान्वितम्
तेव्हा शनी आणि सावर्णी, दोघंही रागावलेले, विवस्वानकडे गेले.
कियतो चैव कालेन भग्नभूतौ विवस्वता
काही काळ गेल्यावर विवस्वान खचून आणि दुःखी झाला.
त्रिवर्षान्ते च सा देवी महाकाली समागता
ती देवी महाकाळी तीन वर्षांच्या शेवटी प्रकट झाली.
पुनस्तौ च समागम्य युयुधाते विवस्वता
पुन्हा ते एकत्र आले आणि विवस्वानशी युद्ध करू लागले.
तत्र स्थिता प्रिया संज्ञा वडवारूपधरिणी
तेथे त्याची प्रिय संज्ञा घोडीच्या रूपात उभी होती.
गत्वा ददर्श भगवान्सज्ञां संबोधकारिणीम्
तेथे जाऊन भगवंताने संज्ञेला, जी समजूत देणारी आहे, पाहिलं.
पंचवर्षान्तरे संज्ञा गर्भं तस्माद्दधौ स्वयम्
पाच वर्षांनंतर संज्ञेने स्वतः त्याच्यापासून गर्भधारणा केली.
पितुर्दुःखं समालोक्य जग्मतू रविमण्डलम् 3.4.18.
वडिलांचं दुःख पाहून ते सूर्याच्या मंडळात गेले.
बद्ध्वा तौ स्वपितुः पार्श्वम संप्राप्तौ वडवासुतौ
त्यांना बांधून घोडीचे दोन पुत्र वडिलांच्या जवळ आले.
संपीड्य ताडयामास लोहदंडैर्भयानकैः
त्याने त्यांना भीतीदायक लोखंडी काठ्यांनी मारलं आणि छळलं.
आश्विनेयौ समालोक्य वचनं प्राह तौ मुदा एकनाम्ना युवां प्रीतौ नासत्यौ च भविष्यथः
आश्विनांना पाहून तो आनंदाने म्हणाला, "तुम्ही दोघं एकाच नावानं आणि प्रेमानं नासत्य होणार आहात."
सोमशक्तिरिडादेवी ज्येष्ठपत्नी भविष्यति
सोमशक्ती, म्हणजे इडा देवी, ही ज्येष्ठ पत्नी होईल.
इडापतिस्स वै नाम द्वितीयः पिंगलापतिः तस्य शान्तिकरो ज्येष्ठो भविष्यति महीतले
तिचा पती इडापती नावाने ओळखला जाईल, दुसरा पिंगलापती असेल; त्याचा मोठा मुलगा पृथ्वीवर शांतता आणणारा होईल.
द्वितीयश्च नृणां राशेः सावर्णिर्भ्रमकारकः
दुसरा सावर्णी हा माणसांच्या वंशात गोंधळ निर्माण करणारा होईल.
जन्मराशिस्थिता देवी तपती ता पकारिणी
जन्मराशीत स्थिर असलेली देवी तपती ही फळ पिकवणारी ठरेल.
इति श्रुत्वा वचस्तस्य सुरवैद्यौ बभूवतुः तेषां तु परिहारार्थौ दस्रौ चाश्विनिसंभवौ
ही वचने ऐकून ते दोघं दैवी वैद्य झाले; त्यांच्या उपचारासाठी दसर नावाने जन्मलेले आश्विन प्रकट झाले.
सूत उवाच स्वांशान्महीतले जातौ शूद्रयोन्यां रवेस्तुतौ
सूता म्हणाला, "रवीने गौरवलेले त्यांचे अंश पृथ्वीवर शूद्र जातीमध्ये जन्मले."
चाण्डालस्य गृहे जातश्छागहंतुरिडापतिः 3.4.18.
चांडाळाच्या घरी जन्मलेला, शेळ्यांचा मालक आणि शेळ्या मारणारा असा तो प्रकट झाला.
शालिग्रामशिलातुल्यं छागमांसं विचिक्रिये
त्याने शेळ्याचं मांस शाळिग्राम शिळेसारखं पवित्र मानलं.