तां समालोक्य बलवान्बलिः कामविमोहितः
तीला पाहून बलवान बळी कामाने मोहित झाला.
तदा क्रोधातुरा देवा रुरुधुर्दैत्यसत्तमम्
तेव्हा देवता रागाने व्याकुळ होऊन त्या श्रेष्ठ दैत्यासाठी रडू लागले.
दानवाश्च तदा दैत्या नानावाहनसंस्थिताः
त्या वेळी दानव आणि दैत्य वेगवेगळ्या वाहनांवर बसलेले होते.
दानवैश्च हता देवाः सुरैर्दैत्या विनाशिताः
दानवांनी देवांना मारले; देवांनी दैत्यांचा नाश केला.
पक्षमात्र मभूद्युद्धं दिव्यं दानवदेवयोः
दानव आणि देव यांच्यातील दिव्य युद्ध फक्त एका पंखाच्या फडफडीएवढ्या वेळ चालले.
अघासुरोऽर्यमा चैव बलः शक्रस्तथैव च
अघासुर, अर्यमान, बल आणि शक्र हे सर्व तिथे उपस्थित होते.
वत्सासुरो भगश्चैव विवस्वांश्च बलिः स्वयम्
वत्सासुर, भग, विवस्वान आणि बळी स्वतःही तिथे होते.
विश्वकर्मा मयश्चैव कालनेमिर्हरिः स्वयम् पराजिताश्च ते दैत्या युद्धं त्यक्त्वा प्रदुद्रुवुः
विश्वकर्मा, मय, कालनेमि आणि हरि स्वतः—हे दैत्य पराभूत झाले आणि युद्ध सोडून पळून गेले.
विवस्वाँश्च तदा संज्ञां गृहीत्वा रथसंस्थिताम् 3.4.18.
त्या वेळी विवस्वानने रथावर उभी असलेली संज्ञा तिला घेतली.
विवस्वंतं सुरश्रेष्ठं दृष्ट्वा संज्ञा वचोऽब्रवीत्
सर्वश्रेष्ठ देव विवस्वानला पाहून संज्ञेने त्याला असे म्हटले.
त्वया जिताहं भगवन्बलेर्विप्रियकारिणः
भगवान, मी तुझ्यामुळे जिंकली गेले आहे, कारण तू बळीच्या इच्छेच्या विरुद्ध वागला आहेस.
वीरभुक्ता सदा नारी स्त्रीरत्नं मुनिभिः स्मृतम् एका सा प्रकृतिर्माता गुणसाम्यात्सनातनी
सदैव वीरांच्या संगतीत असणारी स्त्री, ऋषींच्या मते, स्त्रियातील रत्न मानली जाते; तीच एक मूळ माता आहे, गुणांच्या समतेमुळे सनातन आहे.
सत्त्वभूता च भगि नी रजोभूता च गेहिनी
ती सत्त्वगुणी असली तर तिला भगिनी म्हणतात; रजोगुणी असली तर तिला गेहिनी म्हणतात.
बहवः पुरुषा ये वै निर्गुणाश्चैकरूपिणः
अनेक पुरुष असे आहेत की जे निर्गुण आणि एकच स्वरूप असलेले आहेत.
अलोके पापजास्सर्वे देवब्रह्मसमुद्भवाः कोऽपि पुत्रः पिता भ्राता स च तस्याः पतिर्भवेत्
अंधारात पापातून जन्मलेले, देव आणि ब्रह्मापासून उत्पन्न झालेले सर्व—कोणीही तिचा मुलगा, वडील, भाऊ किंवा पती होऊ शकतो.
स्वकीयां च सुतां ब्रह्मा विष्णुदेवः स्वमातरम्
ब्रह्माने स्वतःच्या मुलीला, विष्णूने स्वतःच्या मातेला पत्नी म्हणून स्वीकारले.
इति श्रुत्वा वेदमयं वाक्यं चादितिसंभवः
अशा वेदमय वचन ऐकून अदितीचा पुत्र—
सुताः कन्यास्तयोर्जाता मनुर्वैवस्वतस्तथा
त्यांच्या कन्या आणि मुले जन्माला आली; विवस्वानाचा पुत्र मनुही तसाच झाला.
तदा संज्ञा सती साक्षात्तेजोभूतं पतिं स्वकम् 3.4.18.
तेव्हा संज्ञा स्वतः सत्यरूपाने आपल्या तेजस्वी पतीला स्वीकारले.
सावर्णिश्च मनुस्तस्यां शनिश्च तपती तथा
तिच्या पोटी सावर्णि मनु, शनि आणि तापती जन्मले.
पुत्रभेदेन तां नारीं मत्वा मायां रुषान्वितः
पुत्रापासून वेगळं झाल्यानं त्या स्त्रीला माया समजून तो रागानं भरून गेला.
तदा शनिश्च सावर्णिर्विवस्वतं रुषान्वितम्
तेव्हा शनी आणि सावर्णी, दोघंही रागावलेले, विवस्वानकडे गेले.
कियतो चैव कालेन भग्नभूतौ विवस्वता
काही काळ गेल्यावर विवस्वान खचून आणि दुःखी झाला.
त्रिवर्षान्ते च सा देवी महाकाली समागता
ती देवी महाकाळी तीन वर्षांच्या शेवटी प्रकट झाली.
पुनस्तौ च समागम्य युयुधाते विवस्वता
पुन्हा ते एकत्र आले आणि विवस्वानशी युद्ध करू लागले.
तत्र स्थिता प्रिया संज्ञा वडवारूपधरिणी
तेथे त्याची प्रिय संज्ञा घोडीच्या रूपात उभी होती.
गत्वा ददर्श भगवान्सज्ञां संबोधकारिणीम्
तेथे जाऊन भगवंताने संज्ञेला, जी समजूत देणारी आहे, पाहिलं.
पंचवर्षान्तरे संज्ञा गर्भं तस्माद्दधौ स्वयम्
पाच वर्षांनंतर संज्ञेने स्वतः त्याच्यापासून गर्भधारणा केली.
पितुर्दुःखं समालोक्य जग्मतू रविमण्डलम् 3.4.18.
वडिलांचं दुःख पाहून ते सूर्याच्या मंडळात गेले.
बद्ध्वा तौ स्वपितुः पार्श्वम संप्राप्तौ वडवासुतौ
त्यांना बांधून घोडीचे दोन पुत्र वडिलांच्या जवळ आले.