वैवस्वतेऽन्तरे पूर्वं विश्वकर्मा विचित्रकृत् स्पर्द्धाभूतो महामायां तुष्टाव बहुपूजनैः
वैवस्वत मनुच्या काळात, पूर्वी, विचित्र गोष्टी घडवणारा विश्वकर्मा, स्पर्धेत येऊन, महा मायेला अनेक पूजा अर्पण करून तिला प्रसन्न करण्याचा प्रयत्न केला.
प्रसन्ना सा तदा देवी चित्रायां तस्य योषिति
तेव्हा देवी प्रसन्न होऊन चित्रा या त्याच्या प्रेयसीच्या रूपात प्रकट झाली.
षोडशाब्दे वयः प्राप्ते संज्ञायास्तत्पिता सुखी
ती सोळा वर्षांची झाल्यावर तिचे वडील संज्ञा आनंदित झाले.
यक्षाधीशाश्च षड्विंशत्कुबेराद्यास्समागताः
कुबेरासह यक्षांचे छवीस अधिपती तिथे जमले.
पावका ऊनपंचाशद्वायवश्च तथा स्मृताः
उन्नचाळीस अग्नी आणि वारे तिथे स्मरणात आहेत.
त्रयोदश च प्रत्यूषाः प्राप्ता विश्वप्ररक्षकाः
तेथे तेराप्रत्युष, जे विश्वाचे रक्षण करतात, ते आले.
भवाद्याश्च तदाः रुद्राः शशिमण्डलरक्षकाः
आणि मग भवापासून सुरू होणारे रुद्र, जे चंद्रमंडळाचे रक्षण करतात, ते आले.
दानवा विप्रचित्त्याद्याश्चतुराशीतिराययुः
विप्रचित्तीपासून सुरू होणारे चौर्याऐंशी दानव तिथे आले.
शेषाद्याश्च तदा नागास्तार्क्ष्याद्या गरुडाः स्मृताः 3.4.18.
त्या वेळी शेषापासून सुरू होणारे नाग आणि तार्क्ष्यापासून सुरू होणारे गरुड स्मरणात आहेत.
एतस्मिन्नंतरे देवी देवकन्यासमन्विता
दरम्यान, देवी आपल्या सोबत देवकन्यांसह होती.
तां समालोक्य बलवान्बलिः कामविमोहितः
तीला पाहून बलवान बळी कामाने मोहित झाला.
तदा क्रोधातुरा देवा रुरुधुर्दैत्यसत्तमम्
तेव्हा देवता रागाने व्याकुळ होऊन त्या श्रेष्ठ दैत्यासाठी रडू लागले.
दानवाश्च तदा दैत्या नानावाहनसंस्थिताः
त्या वेळी दानव आणि दैत्य वेगवेगळ्या वाहनांवर बसलेले होते.
दानवैश्च हता देवाः सुरैर्दैत्या विनाशिताः
दानवांनी देवांना मारले; देवांनी दैत्यांचा नाश केला.
पक्षमात्र मभूद्युद्धं दिव्यं दानवदेवयोः
दानव आणि देव यांच्यातील दिव्य युद्ध फक्त एका पंखाच्या फडफडीएवढ्या वेळ चालले.
अघासुरोऽर्यमा चैव बलः शक्रस्तथैव च
अघासुर, अर्यमान, बल आणि शक्र हे सर्व तिथे उपस्थित होते.
वत्सासुरो भगश्चैव विवस्वांश्च बलिः स्वयम्
वत्सासुर, भग, विवस्वान आणि बळी स्वतःही तिथे होते.
विश्वकर्मा मयश्चैव कालनेमिर्हरिः स्वयम् पराजिताश्च ते दैत्या युद्धं त्यक्त्वा प्रदुद्रुवुः
विश्वकर्मा, मय, कालनेमि आणि हरि स्वतः—हे दैत्य पराभूत झाले आणि युद्ध सोडून पळून गेले.
विवस्वाँश्च तदा संज्ञां गृहीत्वा रथसंस्थिताम् 3.4.18.
त्या वेळी विवस्वानने रथावर उभी असलेली संज्ञा तिला घेतली.
विवस्वंतं सुरश्रेष्ठं दृष्ट्वा संज्ञा वचोऽब्रवीत्
सर्वश्रेष्ठ देव विवस्वानला पाहून संज्ञेने त्याला असे म्हटले.
त्वया जिताहं भगवन्बलेर्विप्रियकारिणः
भगवान, मी तुझ्यामुळे जिंकली गेले आहे, कारण तू बळीच्या इच्छेच्या विरुद्ध वागला आहेस.
वीरभुक्ता सदा नारी स्त्रीरत्नं मुनिभिः स्मृतम् एका सा प्रकृतिर्माता गुणसाम्यात्सनातनी
सदैव वीरांच्या संगतीत असणारी स्त्री, ऋषींच्या मते, स्त्रियातील रत्न मानली जाते; तीच एक मूळ माता आहे, गुणांच्या समतेमुळे सनातन आहे.
सत्त्वभूता च भगि नी रजोभूता च गेहिनी
ती सत्त्वगुणी असली तर तिला भगिनी म्हणतात; रजोगुणी असली तर तिला गेहिनी म्हणतात.
बहवः पुरुषा ये वै निर्गुणाश्चैकरूपिणः
अनेक पुरुष असे आहेत की जे निर्गुण आणि एकच स्वरूप असलेले आहेत.
अलोके पापजास्सर्वे देवब्रह्मसमुद्भवाः कोऽपि पुत्रः पिता भ्राता स च तस्याः पतिर्भवेत्
अंधारात पापातून जन्मलेले, देव आणि ब्रह्मापासून उत्पन्न झालेले सर्व—कोणीही तिचा मुलगा, वडील, भाऊ किंवा पती होऊ शकतो.
स्वकीयां च सुतां ब्रह्मा विष्णुदेवः स्वमातरम्
ब्रह्माने स्वतःच्या मुलीला, विष्णूने स्वतःच्या मातेला पत्नी म्हणून स्वीकारले.
इति श्रुत्वा वेदमयं वाक्यं चादितिसंभवः
अशा वेदमय वचन ऐकून अदितीचा पुत्र—
सुताः कन्यास्तयोर्जाता मनुर्वैवस्वतस्तथा
त्यांच्या कन्या आणि मुले जन्माला आली; विवस्वानाचा पुत्र मनुही तसाच झाला.
तदा संज्ञा सती साक्षात्तेजोभूतं पतिं स्वकम् 3.4.18.
तेव्हा संज्ञा स्वतः सत्यरूपाने आपल्या तेजस्वी पतीला स्वीकारले.
सावर्णिश्च मनुस्तस्यां शनिश्च तपती तथा
तिच्या पोटी सावर्णि मनु, शनि आणि तापती जन्मले.