रञ्जितः कदलीवृक्षं वरुणाय समुत्सृजेत् कर्णवेधं ततः कृत्वा उत्सृजेद्वाक्यमुच्चरन्
रंगवलेला केळीचा झाड वरुणाला अर्पण करावा; त्यानंतर कानछेद विधी करून, ठरलेली वाक्ये उच्चारून ते सोडावे.
ॐ अद्येत्यादि सर्वभूतेभ्यः फलपुष्पपत्रच्छायावृतमुख्यनानातरुविरचितमारामं वनस्पतिदेवतं सुपूजितं वेदव्यासाद्युक्तफलावाप्तये अमुकऋषिसगोत्रः अमुकदेव शर्माहमुत्सृजे वृक्षाग्रात्पतितस्यापि आरोहात्पतितस्य वा ।। 2.3.2.
‘ॐ, आज सर्व प्राण्यांसाठी, व्यासादी ऋषींनी सांगितलेल्या फळप्राप्तीसाठी, मी अमुक ऋषीच्या गोत्रातील अमुक नावाचा शर्मा, फळ, फुले, पाने आणि सावलीने युक्त, विविध झाडांनी बनलेल्या या वनस्पतीदेवतेला, जरी ती झाडाच्या टोकावरून किंवा चढून पडली असेल तरी, सन्मानपूर्वक सोडतो’ असे म्हणावे.
मरणे चास्थिभंगे वा कर्ता पापैर्न लिप्यते
मृत्यू किंवा हाड मोडल्यास, करणारा पापाला लागणार नाही.
तद्दोशमनार्थाय तस्याप्येतत्प्रतिष्ठितम्
त्या दोष आणि अनिष्ट दूर करण्यासाठी हे नियम घालून दिले आहेत.
मधुलाजाक्षतं दद्यादञ्जनं माल्यमेव च
त्याने मध, लाह्या, अक्षता, काजळ आणि हार अर्पण करावा.
वेष्टयेत्क्षीरधारां च पातयेद्घृतधारया
त्यावर दूध ओतावे आणि तुपाची धार घालावी.
क्षुद्रारामप्रतिष्ठावर्णनम् अमंडले शुभे स्थाने द्विहस्तेऽप्यथ स्थंडिले
अयोग्य किंवा लहान बागेचे वर्णन: जेथे पूर्ण वर्तुळ नाही, किंवा दोन हात मापाच्या सपाट जागेवर—
स्थापयेत्कलशं तत्र विष्णुं सोमं समर्चयेत्
तिथे एक कलश ठेवावा आणि विष्णू व सोम यांची पूजा करावी.
वृक्षान्माल्यैरलंकृत्य भूषयेद्भूषणादिना
झाडांना फुलांच्या माळांनी सजवावे आणि दागिने वगैरे घालावेत.
भोजयेत्पञ्चविप्रान्हि पुरतस्तं विशेषयेत्
पाच ब्राह्मणांना जेवू घालावे आणि त्यांना विशेष सन्मान द्यावा.
दद्याद्यूपं मध्यदेशे रोपयेत्कदलीं ततः
मध्यभागी यूप ठेवावा आणि त्यानंतर केळीचे झाड लावावे.
अष्टावष्टौ च जुहुयादन्येषां च घृतेन तु
इतरांसाठीही आठ किंवा सोळा वेळा तुपाची आहुती द्यावी.
दक्षिणां च ततो दद्यात्पूर्णां दत्त्वाहुतिं व्रजेत्
मग ठरलेली दक्षिणा द्यावी आणि पूर्ण आहुती अर्पण करून निघून जावे.
एकादिवृक्षं वृक्षाणां विधिं वक्ष्ये द्विजोत्तमाः
आता मी तुम्हाला, श्रेष्ठ द्विजांनो, झाडांपैकी एका झाडासंबंधीची विधी सांगतो.
वृक्षमूले यजेद्धर्मं पृथिवी च विशं तथा
झाडाच्या मुळाशी धर्मासाठी, पृथ्वी आणि लोकांसाठी यज्ञ करावा.
धेनुं च दक्षिणां दद्याद्दोहदं वृक्षपूजनम् 2.3.3.
दक्षिणा म्हणून गाय द्यावी; झाडाची पूजा त्याच्या फळाची इच्छा ठेवून करावी.
क्षुद्रारामप्रतिष्ठावर्णनम् स्थंडिलं कारयेत्तत्र चंदनेनोक्षितं तथा
तेथे एक वेदी तयार करावी आणि ती चंदनाने लेपावी.
पद्मं प्रकल्पयेत्तत्र सामान्यार्घ्यं विधाय च
तेथे कमळ ठेवावे आणि सर्वसाधारण अर्घ्य तयार करावे.
स्थापयेद्वारिणा पूर्णं कया नेति च गन्धकम्
पाण्याने भरलेले भांडे ठेवावे आणि त्यात कापूर घालावा.
दद्याद्दूर्वाक्षतं कल्पे ब्राह्मणत्रयभोजनम
विधीनुसार दुर्वा आणि अक्षता अर्पण कराव्यात आणि तीन ब्राह्मणांसाठी भोजनाची व्यवस्था करावी.
कुंभे विनायकं पूज्य ब्रह्माणं च परे घटम्
कुंभात विनायकाची पूजा करावी आणि दुसऱ्या भांड्यात ब्रह्माची पूजा करावी.
मंडले शिवमभ्यर्च्य पीठपूजापुरःसरम्
मंडळात प्रथम पिठाची पूजा करून मग शंकराची पूजा करावी.
द्विभुजं शूलहस्तं च सर्वाभरणसंयुतम्
दोन हातांचा, त्रिशूल धारण केलेला आणि सर्व अलंकारांनी सजलेला रूपाची पूजा करावी.
ततोर्घ्यपात्रं कृत्वा तु पीठपूजां समाचरेत्
मग अर्घ्यपात्र तयार करून पिठाची पूजा करावी.
मध्ये आधारशक्तिं च कूर्मानंतौ सपद्मकौ
मध्यभागी आधारशक्ती, कासव आणि दोन कमळे ठेवावीत.
पुनः पात्रांतरस्थं च गृहीत्वा कुसुमं बुधः 2.3.4.
पुन्हा, दुसऱ्या भांड्यात ठेवलेले फूल ज्ञानी व्यक्तीने घ्यावे.
पूर्ववच्च विधानेन दद्यात्पात्रादिकं त्रयम्
पूर्वीप्रमाणेच विधीने तीन पात्रे वगैरे अर्पण करावीत.
मुद्रां प्रदर्श्य विधिवदंगपूजां समाचरेत्
विधीप्रमाणे मुद्रांचा प्रयोग करून अंगपूजा करावी.
अनंतं पुरतश्चैव तेषामस्त्राणि तद्बहिः
समोर अनंत ठेवावा आणि त्यांच्या बाहेर शस्त्रे ठेवावीत.
भूस्तत्त्वं च भुवस्तत्वं स्वस्तत्त्वादि च तत्त्वकम्
भूमीचे तत्त्व, भूव:चे तत्त्व, स्व:चे तत्त्व आणि इतर तत्त्वे स्थापावीत.