कल्पादौ सृजते तात अन्ते कल्पस्य संहरेत् । दिनं तस्येह यत्तात कल्पान्तमिति कथ्यते
अरे पुत्रा, एका कल्पाच्या प्रातःकाळी योगभूत जग जन्म घेतात आणि त्यानंतर ते लयाच्या अवस्थेत जातात; त्या कालावधीला इथे कल्पाचा दिवस म्हणतात.
कालसंख्यां ततस्तस्य कल्पस्य शृणु भारत । निमेषा दश चाष्टौ च अक्ष्णः काष्ठा निगद्यते
ऐक, भरत, त्या कल्पाचा काळ मोजण्याचा नियम: दहा निमिष आणि आठ निमिष मिळून एक अक्षण म्हणतात, आणि त्याप्रमाणे काष्ठा म्हणून नाव ठेवले जाते.
त्रिंशत्काष्ठाः कलामाहुः क्षणस्त्रिंशत्कलाः स्मृताः । मुहूर्तमथ मौहूर्ता वदन्ति द्वादश क्षणम्
म्हणतात की तीस काष्ठे एक कला करतात, आणि तीस कला एक क्षण बनतात; एक मुहूर्त किंवा त्याचा अर्धा दररोज बारा क्षण म्हणतात.
त्रिंशन्मुहूर्तमुद्दिष्टमहोरात्रं मनीषिभिः । मासस्त्रिंशदहोरात्रं द्वौ द्वौ मासावृतुः स्मृतः
ज्ञानी म्हणतात की तीस मुहूर्तांनी दिन आणि रात्र घडतात; असा एक दिवस-रात्र तीस असा महिना बनतो, आणि महिने जोड्यांमध्ये पुढे जाऊन चक्र पूर्ण करतात.
ऋतुत्रयमप्ययनमयने द्वे तु वत्सरः । अहोरात्रे विभजते सूर्यो मानुषदैविके
एका वर्षात तीन ऋतू आणि दोन अयन असतात; दिवस आणि रात्र सूर्याच्या मोजणीसाठी वाटप केलेले असतात, हे मानव आणि दैवी दोन्ही गणनेनुसार आहे.
रात्रिः स्वप्नाय भूतानां चेष्टायै कर्मणामहः । पित्र्ये रात्र्यहनी मासः प्रविभागस्तु पक्षयोः
रात्र प्राण्यांच्या झोपेसाठी आणि त्यांच्या कर्मांच्या गतिसाठी आहे; दिवस पितृंचा आहे — महिना दोन चंद्रकाळांत विभागला जातो.
कर्म चेष्टास्वहः कृष्णः मुक्तः स्वप्नाय शर्वरी । दैवे रात्र्यहनी वर्षं प्रविभागस्तयोः पुनः
कृष्णपक्ष कर्म आणि पराक्रमासाठी आहे, शुक्लपक्ष स्वप्न आणि मोक्षासाठी; दैवी गणनेत वर्षही पुन्हा रात्र आणि दिवसात विभागले जाते.
अहस्तत्रोदगयनं रात्रिः स्याद्दक्षिणायनम् । ब्राह्मस्य तु क्षपाहस्य यत्प्रमाणं महीपते
सूर्य वरच्या दिशेने जातानाच दिवस असतो; खालीच्या दिशेने जातानाच रात्र — दक्षिणाभिमुख मार्ग असल्याने ते रात्रसमजले जाते. ब्राह्मणाचा दिवस शिनाखतीने राजाच्या निश्चितीप्रमाणे मोजावा.
एकैकशो युगानां तु क्रमशस्तन्तिबोध मे । चत्वार्याहुः सहस्राणि वर्षाणां तत्कृतं युगम्
मी तुला शतंचे अनुक्रम धागेदागे सांगीन: ते म्हणतात की एका युगाची रचना चार वेळा हजारवर्षांचे करून केली गेली.
तस्य तावच्छती सन्ध्या सन्ध्यांशश्च तथाविधः । त्रेता त्रीणि सहस्राणि वर्षाणि च विदुर्बुधाः
त्या युगात निश्चित संध्या आणि त्यांच्या तत्सम विभाग ठरवलेले असतात; त्रेतायुगात ऋषी जाणतात की ते तीन वेळा हजारवर्षे असतात.