अयाज्ययाजनोद्भूतं पल्लवं व्यवहारके
जे यज्ञ करण्यास मनाई आहे, त्यातून जे काही अंकुर येतो, तो व्यवहारात आढळतो.
देवस्वं ब्राह्मणस्वं च लोहविक्रयणं धनम्
देवतांचे किंवा ब्राह्मणांचे मालमत्ता विकून, किंवा लोखंड विकून मिळवलेले धन—
निंदितानि पुराणेषु यत्कृतं तत्र तत्फलम् न दद्यात्तस्य दानं च यावन्नैव समापयेत्
पुराणांमध्ये ज्याचा निषेध केला आहे, त्या कृत्यांचे फळ तिथेच मिळते; त्या धनातून दान करू नये, किंवा त्याचा वापर पूर्ण दानासाठी करू नये.
ब्रह्मन्नाचार्यमुख्योसि संसारात्त्राहि मां विभो 2.2.20.
हे ब्राह्मण, तू सर्वांत मोठा गुरू आहेस; प्रभो, मला या संसाराच्या फेऱ्यातून वाचव.
चिरं मे शाश्वती कीर्तिर्यावल्लोकाश्चराचराः
माझी कीर्ती दीर्घकाळ टिकावी, जसा हा चराचर जग आहे तितका काळ.
त्वमादिः सर्वभूतानां संसारार्णवतारक
तू सर्व जीवांचा आद्य आहेस, आणि संसाराच्या समुद्रातून तारून नेणारा आहेस.
ब्रह्मासनसमुद्भूतं प्रकाशितदिगंतरम्
ब्रह्माच्या आसनातून उत्पन्न होऊन, तू सर्व दिशांना प्रकाशित करतोस.
प्रफुल्लकमलोद्भासि भास्वरांबरभूषित
फुललेल्या कमळासारखी कांती असलेला, तेजस्वी वस्त्रांनी सुशोभित.
ज्वलद्वैश्वानरप्रख्य धूमश्यामालितानन
जणू अग्नीप्रमाणे तेजस्वी, पण धुरामुळे तोंड काळवंडलेले.
ततस्तूर्यादिघोषेण पुरस्कृत्य द्विजोत्तमान्
नंतर वाद्यांचा गजर होताच, श्रेष्ठ ब्राह्मणांना पुढे घेऊन—
स्वस्थाने स्थापयेद्विप्रान्मखे धर्मैर्यथाक्रमम्
त्याने ब्राह्मणांना यज्ञात त्यांच्या योग्य जागी, धर्मानुसार बसवावे.
यज्ञे सुवितते योसौ पूज्यते पुरुषः सदा
जो पुरुष नेहमी यथास्थित यज्ञात पूजिला जातो—
मखश्रेष्ठेषु सर्वेषु येन मंत्राः सुविस्तृताः
सर्व श्रेष्ठ यज्ञांमध्ये, ज्याच्यामुळे मंत्रांचा विस्तार होतो—
यज्ञेषु साक्षी सर्वेषु वेदवेदार्थतत्त्ववित् 2.2.20.
तो सर्व यज्ञांचा साक्षी आहे, वेद आणि वेदाचा खरा अर्थ जाणणारा आहे.
मांगल्यं कर्मणां नित्यं शाश्वतं ब्रह्मरूपिणम्
सर्व कर्मांचे नित्य शुभत्व, आणि ब्रह्मस्वरूप असलेले.
पालयंति दिशः सर्वा विदिशश्च तथा इमाः पातयेद्दक्षिणं जानु विकिरान्विकिरेत्ततः
ते सर्व दिशा आणि उपदिशा रक्षण करतात; नंतर उजवे गुडघे खाली टेकवून, आहुती विखराव्यात.
त्रैलोक्ये यानि भूतानि स्थावराणि चराणि च
त्रैलोक्यातील सर्व स्थावर आणि जंगम जीव—
वेद्यावेदीति मंत्रेण पठेद्वेदिं प्रणम्य च
'वेद्यावेदि' या मंत्राने वेदीला वंदन करून, पाठ करावी.
याजनं यजमानश्च श्रेयसा तत्र याजकः
यज्ञ करणारा आणि यजमान या दोघांमध्ये, यज्ञ करणारा श्रेष्ठ मानला जातो.
ऐशान्यां कलशे देवं संपूज्य गण नायकम्
ईशान्य दिशेच्या कलशात गणनायक देवतेची पूजा करावी.
मंडलं चैव विष्णुर्वै द्वारकारूपमास्थितः
मंडळात द्वारका रूपातील विष्णूची स्थापना करावी.
पूर्वादिदिक्षु कलशान्संस्थाप्य च त्रयंत्रयम्
पूर्व आणि इतर दिशांमध्ये प्रत्येकी तीन कलश ठेवावेत.
गंगामृत्तिकया युक्ते पल्लवे संनिवेदयेत्
गंगामाती मिसळलेल्या पानाने अर्पण करावे.
कलशोपरि संस्थाप्य मंदरं संप्रपूजयेत् 2.2.20.
कलशावर मंदार ठेवून त्याची योग्य प्रकारे पूजा करावी.
( स्योना पृथिवीति मन्त्रस्य सुमंत ऋषिर्जगती छन्दो हरो देवता मंदरप्रीतये विनियोगः) प्रादेशमात्रलोहं तु रौप्येण गंधमादनम्
‘स्योना पृथिवी’ या मंत्रासाठी सुमंत ऋषी, जगती छंद, हर ही देवता आणि मंदार प्रीत्यर्थ विनियोग आहे. तळहाताएवढे धातू आणि चांदीसह गंधमादन ठेवावे.
कदाचनेति मंत्रस्य सूर्य ऋषिस्त्रिष्टुप्छन्दः सूर्यो देवता गंधमादनप्रीतये विनियोगः तोलकद्वयमानेन यवानां पिष्टकोपरि
‘कदाचन’ या मंत्रासाठी सूर्य ऋषी, त्रिष्टुप् छंद, सूर्य देवता आणि गंधमादन प्रीत्यर्थ विनियोग आहे. दोन तोळे ज्वारीचे पीठ वर ठेवावे.
( आप्यायस्वेति मंत्रस्य कर्दम ऋषिर्जगती छन्दः शची देवता सुपार्श्वप्रीतये विनियोगः श्रीसूक्तेनैव मन्त्रेण यजेद्विजयसप्तकम्
‘आप्यायस्व’ या मंत्रासाठी कर्दम ऋषी, जगती छंद, शची देवता आणि सुपार्श्व प्रीत्यर्थ विनियोग आहे. श्रीसूक्त मंत्राने सात विजयींची पूजा करावी.
अंबाअंबिकेति मंत्रस्य नलिन ऋषिर्गायत्री छन्दः शंभुर्देवता जय प्रीतये विनियोगः
‘अंबा अंबिके’ या मंत्रासाठी नलिन ऋषी, गायत्री छंद, शंभू देवता आणि जय प्रीत्यर्थ विनियोग आहे.
( गायत्र्या विश्वामित्र ऋषिः सविता देवता विजयप्रीतये विनियोगः
गायत्री मंत्रासाठी विश्वामित्र ऋषी, सविता देवता आणि विजय प्रीत्यर्थ विनियोग आहे.
(उत्तरे युग्मकलशे मनोन्ना इति मंत्रस्य अंतक ऋषिर्बृहती छंदो निर्ऋतिर्देवता भूतप्रीतये विनियोगः विधायार्घ्यादिकं चैव धर्मादिमंडले यजेत्
उत्तर दिशेच्या जोड कलशात ‘मनोन्ना’ या मंत्रासाठी अंतक ऋषी, बृहती छंद, निरृति देवता आणि भूत प्रीत्यर्थ विनियोग आहे. धर्म मंडळात अर्घ्य वगैरे विधी करावेत.