पुत्रा एव च कन्याश्च जनिष्याश्चापरे सुताः
मुलगे आणि मुली, तसेच इतर संतती जन्माला येतील.
तेषां संस्कारयागेषु शान्तिकर्मक्रियासु च
त्यांच्या संस्कार, यज्ञ आणि शांततेसाठीच्या कर्मांमध्ये,
त्रिकुशं परिगृह्णाति ततश्च कुरुते दृढम्
तो तीन कुशांची पात्ये घेतो आणि त्यांना घट्ट करतो.
कश्यपस्तृप्यतामिति भूरसीति च शोधनम् देवता च भवेत्सूर्यः पृथिवीशोधने न्यसेत्
'कश्यप तृप्त होवो' आणि 'भू: रसा' असे शुद्धीकरणासाठी म्हणावे; देवता सूर्य आहे; पृथ्वी शुद्ध करण्यासाठी ते ठेवावे.
ऐशान्यादिक्रमेणैव प्रादक्षिण्येन यत्नतः
ईशान्य दिशेपासून काळजीपूर्वक दक्षिणावर्त फिरावे.
कुशगर्भत्रयेणापि भ्रामयेद्वलयाकृति
तीन कुशांच्या पात्यांनी एकत्र गोलाकार फिरवावे.
ईशानादेश्च संस्कारं कुर्यात्परिसमूहनम्
ईशान्य दिशेपासून संस्कार, म्हणजेच परिसमूहन करावे.
परिसमूहनमैन्द्रस्य पर्वतोऽस्य ऋषिः स्मृतः
परिसमूहन हे इंद्रासाठी आहे; पर्वत ऋषी म्हणून ओळखले जातात.
गोमयं च त्रिगंधं च पंचमूर्तिकयापि च 2.2.13.
गोमय, तीन प्रकारचा सुगंध आणि पंचमूर्ती पदार्थांनीही,
मानस्तोकेनेति ऋचा विश्वेदेवश्च पूज्यताम्
'मानस्तोकेन' या ऋचेसह सर्व देवांची पूजा करावी.
योजयेल्लेपयेद्विद्वान्घटमाबद्ध्य सत्तमाः
ज्ञानीजनांनी घट जोडावा, लेप लावावा आणि घट बांधावा.
चतुरस्त्रीकृते क्षेत्रं हस्तमानं तथाननम्
क्षेत्र चौकोनी केले असता, त्याचे माप हाताने घ्यावे, तसेच तोंडाचेही.
दक्षे सार्धांगुलं त्यक्त्वा पश्चिमेन परित्यजेत्
दक्षिणेला अर्धा बोट अंतर सोडावे आणि पश्चिमेला ते बाजूला ठेवावे.
आप्यायस्वेति मन्त्रस्य धन्वतरि ऋषिः स्मृतः
'आप्यायस्व' या मंत्रासाठी धन्वंतरी ऋषी म्हणून ओळखले जातात.
तल्लग्नं दक्षिणे चैकं पूर्वार्द्धद्वादशाङ्गुलम्
दक्षिणेला जे जोडले आहे ते एक असून, पूर्वेकडील अर्ध्या भागात ते बारा बोटांचे आहे.
कुशमूलेन स्वर्णेन प्रतिष्ठायां च राजते
पायात कुशाचे मूळ आणि सोने, प्रतिष्ठेसाठी चांदी वापरावी.
संस्मरेन्मित्रा वरुणौ ऋषिरौतथ्यसंज्ञकः
तो मित्र आणि वरुण यांची, तसेच औतथ्य नावाच्या ऋषीची आठवण करावी.
तेनैवोर्द्ध्वकरौ कुर्याद्दक्षवामे सकृत्सकृत्
दोन्ही हात वर उचलून, तो हा विधी पुन्हा पुन्हा करावा.
सदसंपदृषिः कर्णो विराडिति उदाहृतः 2.2.13.
या मंत्राचा ऋषी सदसंपद आहे, छंद कर्ण आहे, आणि देवता विराट आहे, असे सांगितले आहे.
कुशपुष्पोदकेनापि देवतीर्थेन सत्तमाः पञ्चपल्लवतोयेन महायोगे विशेषतः
श्रेष्ठ लोक कुश, फुले आणि पाणी किंवा देवतेच्या तीर्थाचे पाणी वापरतात; मोठ्या यज्ञात विशेषतः पाच पानांचे पाणी वापरतात.
अथोनस्य च मन्त्रस्य वरिष्ठः परिकीर्तितः
आता या मंत्राचा सर्वोत्तम प्रकार सांगितला जातो.
कीशादग्निं समादाय मे गृह्णामीति संपठन् छन्दोनुष्टुप्समाख्यातं वामदेवोऽथ देवता
'मी यज्ञासाठी अग्नी घेतो' असे म्हणत तो अग्नी स्वीकारावा; या मंत्राचा छंद अनुष्टुप आहे, ऋषी वामदेव आहे, आणि देवता देखील वामदेव आहे.
क्रव्यादग्निं परित्यज्य क्रव्यादमग्निमीरयन्
मांसासाठी असलेला अग्नी सोडून, तो मांसाशी संबंध नसलेला अग्नी प्रार्थना करावा.
अस्य मन्त्रस्य हारीत ऋषिः स्याच्छन्द इष्यते
या मंत्राचा ऋषी हारित आहे, आणि छंद इच्छेनुसार असावा.
आवाहनं ततः कुर्यात्संसरक्षेति संजपन् विराट् छन्दोऽथ विज्ञेयो देवता च शतक्रतुः
मग 'पूर्णपणे रक्षण कर' असे म्हणत आवाहन करावे; या मंत्राचा छंद विराट आहे, आणि देवता शतकृतू आहे.
वैश्वानर इति ऋचा अग्निस्थापनमीरितम् अनुष्टुप् च भवेच्छन्दो देवता हव्यवाहनः
'वैश्वानर' या ऋचेद्वारे अग्नी स्थापन करावा, छंद अनुष्टुप आहे, आणि देवता हव्यवाहन आहे.
बध्नासीति च मंत्रेण अग्निं कुर्यात्प्रदक्षिणम् देवता परमात्मा च नमस्कारेण योजयेत्
'बध्नासि' या मंत्राने अग्नीची प्रदक्षिणा करावी; देवता परात्मा आहे, आणि नमस्काराने एकरूप व्हावे.
ततोग्निदक्षिणे भागे प्रागग्रकुशकुब्जके
मग अग्नीच्या दक्षिण बाजूला, कुशाची टोके पूर्वेकडे वाकवून—
ब्रह्मन्निहोपवेश्यतामिति ब्रह्माणं विनिवेशयेत् 2.2.13.
'येथे ब्राह्मण बसावा' असे सांगून ब्राह्मणाला बसवावे.
द्वाभ्यामिति च मन्त्राभ्यामिति ब्रह्मप्रवेशनम्
'द्वाभ्याम्' या दोन मंत्रांनी ब्राह्मणाचा प्रवेश करावा.